Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): przyczyny, objawy, leczenie

2019-05-28 9:44 Jolanta Dyjecińska - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie" | Konsultacja: lek. med. Ewa Matyska-Piekarska, specjalista reumatolog, Centrum Reumatologii Reumatika, www.reumatika.pl

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to choroba autoimmunologiczna, której przyczyny nie są znane. Ważna jest szybka diagnoza i leczenie, bo im szybciej zostanie podjęta terapia, tym chory ma większą szansę na zachowanie sprawności ruchowej i w miarę normalne życie. Jakie są objawy RZS i jak powstrzymać postęp choroby?

Spis treści

  1. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): istota choroby
  2. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): przyczyny
  3. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): objawy
  4. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): diagnostyka
  5. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): leczenie

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), znany także jako gościec stawowy, dotyka około 350 tys. Polaków (0,5-1,5 proc. populacji). Tak jak w przypadku innych chorób o podłożu autoimmunologicznym większość stanowią kobiety.

RZS występuje u nich 3 razy częściej niż u mężczyzn. Jedną z przyczyn mogą być zmiany hormonalne w okresie ciąży, karmienia, menopauzy. Choroba na ogół zaczyna się między 40. a 50. rokiem życia, ale nie omija też osób, które niedawno wkroczyły w dorosłe życie.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): istota choroby

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to choroba układowa (ogólnoustrojowa) tkanki łącznej o podłożu immunologicznym. Nie dotyczy zatem wyłącznie stawów, ale w nich się właśnie zaczyna i czyni największe spustoszenie.

Jej początkiem jest stan zapalny błony maziowej, który prowadzi do jej przerostu i pogrubienia. W miarę postępu choroby błona odcina chrząstki stawowe od źródła substancji odżywczych, czyli od płynu stawowego.

Powoduje to ich uszkodzenie, powstawanie nadżerek  i dalszą, nieodwracalną  destrukcję tkanek stawowych, a także okołostawowych: torebek stawowych, ścięgien i ich pochewek, więzadeł. Z czasem dochodzi do zniekształceń stawów i upośledzenia ich funkcji. Chory stopniowo traci sprawność ruchową.

W przebiegu RZS dość często dochodzi do zajęcia innych narządów i układów, np. płuc, serca, nerek, układu naczyniowego, układu nerwowego, amyloidozy wtórnej, zespołu Sjörgena. Powikłania pozastawowe choroby mogą stanowić zagrożenie życia.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): przyczyny

Nie warto się nad tym zastanawiać, ponieważ etiologia RZS pozostaje nieznana. Z niewiadomego powodu układ immunologiczny atakuje własne tkanki, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego. Znane są natomiast czynniki, które biorą udział w tym procesie.

Pierwszy z nich jest genetyczny. Możemy mieć predyspozycje do reumatoidalnego zapalenia stawów, jeśli odziedziczyliśmy gen HLA-DRB1. Jednakże muszą dodatkowo zaistnieć czynniki środowiskowe, żeby choroba zaatakowała (palenie tytoniu, infekcje, autoantygeny). Inicjują zaburzenia pracy układu immunologicznego, polegające na pobudzeniu limfocytów T do uwalniania cytokin prozapalnych.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): objawy

Najczęściej spotykane objawy RZS to ból i obrzęk małych stawów rąk i stóp. We wczesnej fazie choroby symptomy te rzadziej dotyczą tzw. dużych stawów: barkowego, łokciowego, biodrowego, kolanowego i skokowego. Charakterystyczne jest, że dolegliwości występują symetrycznie, tzn. w tych samych stawach po obu stronach ciała.

Typowa jest też ich poranna sztywność, trwająca co najmniej godzinę. Chorobie mogą towarzyszyć uczucie zmęczenia, stany podgorączkowe i gorączkowe, chudnięcie, brak apetytu.

Jej przebieg jest bardzo różnorodny, ale zazwyczaj przypomina sinusoidę: okresy zaostrzeń przeplatają się z okresami remisji, np. w czasie ciąży choroba często się wycisza, a po urodzeniu dziecku ponownie się uaktywnia.

RZS może dotyczyć nawet młodych osób! [WIDEO]

materiał płatny
Synexus logo

Autor: Synexus

Synexus to międzynarodowa sieć przychodni, specjalizująca się w prowadzeniu badań klinicznych oraz programów kontrolnych.

Szczegółowa oferta badań, konsultacji i projektów badań klinicznych prowadzonych przez placówki Synexus w obszarze reumatoidalnego zapalenia stawów:

Ważne

RZS: konieczna terapia

Stawy objęte stanem zapalnym trzeba oszczędzać, ale nie wolno pozbawiać ich ruchu. Zmniejsza się bowiem wtedy ich ruchomość, wydzielanie płynu stawowego i słabną mięśnie. Dlatego kinezyterapia (leczenie ruchem) ma ogromne znaczenie dla utrzymania sprawności.

Ponadto łagodzi ból, redukuje stres. Specjalne zestawy ćwiczeń początkowo wykonuje się pod okiem rehabilitanta, a potem według jego wskazówek samemu w domu. Farmakologiczne leczenie RZS wspomagają dobrze dobrane zabiegi, np. krioterapia, laseroterapia, jonoforeza z lekami przeciwzapalnymi, masaże.

Chociaż część urlopu warto spędzić w sanatoriach, które oferują wiele zabiegów łagodzących dolegliwości (np. kąpiele borowinowe, kąpiele siarczkowe, masaże), a przede wszystkim wypoczynek.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): diagnostyka

Już po roku trwania choroby, jeżeli nie jest właściwie leczona, u wielu osób można stwierdzić nadżerki powierzchni stawowych.

Uważa się, że terapia powinna być rozpoczęta w ciągu 3-6 miesięcy od czasu wystąpienia objawów.

Tymczasem chorzy często znacznie dłużej czekają na postawienie diagnozy, chociaż dzięki obowiązującym od 2010 r. nowym kryteriom klasyfikacji reumatoidalnego zapalenia stawów (ACR/EULAR) można je rozpoznać we wczesnej fazie.

Wprowadzają one specjalną punktową skalę, która bierze pod uwagę liczbę zajętych stawów, wyniki badań serologicznych (czynnik reumatoidalny RF i przeciwciała przeciw cytrulinowemu peptydowi ACPA), oznaczenie wskaźników ostrej fazy zapalnej (OB i/lub białko c-reaktywne CRP) i czas trwania objawów (powyżej 6 tygodni). Wynik równy 6 lub więcej potwierdza RZS.

Kryteria klasyfikacyjne są tak skonstruowane, że nie wykluczają choroby nawet przy negatywnych wynikach badań serologicznych (zdarza się to u ok. 5 proc. chorych). W ramach diagnostyki wykonuje się też rentgen rąk i stóp na początku choroby. Potem powtarza się go co 2 lata, aby ocenić postęp choroby.

Można też ocenić aktywność choroby, co ma istotne znaczenie zwłaszcza w prowadzeniu terapii, za pomocą wskaźnika DAS28, biorącego pod uwagę zarówno objawy kliniczne, jak i wyniki badań laboratoryjnych. Do jego obliczania bierze się pod uwagę liczbę bolesnych i liczbę obrzękniętych stawów, OB, subiektywną ocenę aktywności choroby przez pacjenta. DAS28 poniżej 2,6 świadczy o remisji RZS, powyżej 5,1 o dużej jego aktywności.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): leczenie

Leki, którymi dysponujemy, nie potrafią wyleczyć RZS, ale hamują postęp choroby. Jeśli zostaną wcześnie podane, zwiększają szansę na uzyskanie i utrzymanie remisji choroby lub małej jej aktywności. Zapobiega to nieodwracalnym zmianom w stawach, które mogą prowadzić do inwalidztwa, oraz powikłaniom pozastawowym.

Podstawę terapii stanowią leki modyfikujące przebieg choroby (metotreksat, leflunomid, sulfasalazyna czy słabiej działające cyklosporyna A i arechina). Hamują one namnażanie się komórek zapalnych.

Podawanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych zaleca się tylko przy zaostrzeniu choroby, ponieważ zwiększają ryzyko zapalenia błony śluzowej żołądka i choroby wrzodowej. Nie ma takiego niekorzystnego działania na układ pokarmowy lek przeciwzapalny o nieco innym mechanizmie działania, ale jest drogi.

W okresach dużej aktywności RZS lub przy braku efektów terapii lekami modyfikującymi przebieg choroby stosuje się glikokortykoidy, ale przez krótki okres, gdyż mają wiele działań niepożądanych.

Przełomem w leczeniu RZS okazały się leki biologiczne, ukierunkowane na poszczególne cytokiny prozapalne. Zmniejszają ból, hamują znacząco postęp choroby, a podawane w pierwszej jej fazie zapobiegają uszkodzeniom stawów. Na ogół podaje się je łącznie z lekiem modyfikującym przebieg choroby przez rok-dwa lub dłużej zależnie od wskazań.

Powodują wyciszenie choroby na kilka, kilkanaście miesięcy lub dłużej. Powinno się do nich powracać w okresach zaostrzenia. Są refundowane przez NFZ, ale w ramach programów terapeutycznych. Trzeba spełniać określone kryteria, aby z nich skorzystać. Podstawowe to brak efektów leczenia dwoma lekami modyfikującymi przebieg choroby po pół roku terapii.

Ważne

9 rad dla reumatyków

  • Prawidłowo się odżywiaj. Ogranicz spożycie żywności przetworzonej, ponieważ zawiera konserwanty, barwniki i inne dodatki, które przyczyniają się do powstawania wolnych rodników nasilających stan zapalny. Jedz dużo warzyw i owoców, bo bogate są w przeciwutleniacze eliminujące nadmiar wolnych rodników. Nie żałuj sobie tłustych ryb morskich. Zawierają kwasy omega-3 (EPA i DHA), zmniejszające stan zapalny. Zrezygnuj z tłuszczów zwierzęcych, tłustych wędlin, mięs, ponieważ znajdujące się w tych produktach nasycone kwasy tłuszczowe zwiększają ból i postęp choroby.
  • Ruszaj stawami, chociaż cię bolą.
  • Chroń się przed infekcjami – zaostrzają objawy RZS.
  • Unikaj przebywania w zimnych i wilgotnych miejscach.
  • Dbaj o to, aby dobrze się wysypiać.
  • Unikaj ciężkiej pracy fizycznej, aby nie dopuścić do przeciążania stawów.
  • Utrzymuj prawidłową masę ciała, aby nie obciążać nadmiernie stawów stóp, kolan i bioder.
  • Rozkładaj obciążenie na wiele stawów, np. podnoś kubek, czajnik dwiema rękami, i zmniejsz wysiłek, jaki wkładasz w wykonywanie różnych czynności.
  • Staraj się zachować równowagę pomiędzy wypoczynkiem a aktywnością fizyczną. Nie przepracowuj się, nawet gdy jesteś w dobrej formie.

miesięcznik "Zdrowie"

Polecamy e-poradnik
E-poradnik - jak chronić kręgosłup i stawy

Autor: Materiały prasowe

Z poradnika dowiesz się:

  • Jak nie przeciążać kręgosłupa i stawów.
  • Jak pomóc sobie, gdy boli kręgosłup albo stawy?
  • Co zrobić, by stawy były zawsze sprawne.
  • Jak odciążyć kręgosłupa i stawów, kiedy wykonujemy przez wiele godzin pracę na siedząco albo na stojąco?
  • Jak komfortowo podróżować.
  • Jak dobierać materac.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 12/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Artur
|

Nie warto się zastanawiać nad przyczynami??? A może jednak warto?
Jest już literatura, która wykazuje związek pomiędzy RZS, a podniesionym
mianem przeciwciał IgG specyficznych pokarmowo, czyli po prostu
nietolerancją pokarmową. Eliminacja problematycznych pokarmów może
doprowadzić do znacznego zredukowania objawów.

Wiktor
|

Bolące stawy to naprawdę przykra i uciążliwa dolegliwość. Wiem coś o tym, bo tez przez pewien czas zmagałam sie z tym problemem. Mi pomogła maść uniwersalna z konopi która dzięki wysokiemu stężeniu CBD ma działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Polecam ją też na bolące mięśnie po większym wysiłku, wyleczyła mnie też z zakwasów.

Bozena
|

Wygląda na to, że prawdopodobnie ma Pani łuszczycowe zapalenie stawów

derkacz
|

Najlepszym lekarstwem jest zdrowe jedzenie.

Ewelina
|

Gdzie doktor przyjmuje?

Kasia
|

Mialam te same objawy, poranna sztywność przeszła do tego stopnia ze w ciągu dnia nie mogłam siadać na dłużej niż 5 minut- od roku jestem pod opieką dr Niebrzydowskiego i wszystko przeszło - polecam tego lekarza jedyny w Polsce skuteczny reumatolog który specjalizuje się w RZS

Anonymous
|

od 32 lat choruję na reumatoidalne zapalenie stawów - reumatyzm - chroniczny poliatrytyzm, od półtora roku okazuje się że na rękach i stopach mam łuszczycę, ale to jeszcze mnie nie przeraża - najgorsze są paznokcie i to, że jest zapalenie, zaczyna się od strony ksieżyców, wcześniej miałam tak ładne paznokcie dzisiaj muszę swoje ręce chować, dlatego też często popadam w depresję i nie chce nikogo widzieć, czy jest jakiś ratunek na to schorzenie proszę o pomoc

Anonymous
|

czy przez reumatoidalne zapalenie stawów (reumatyzm kolana) można mieć problemy z seksem? czy to w ogóle się może jakoś łączyć? od kilku miesięcy strasznie mnie kręcą kolana i mniej więcej od tego czasu mam problemy z seksem...

Anonymous
|

jakie lekarstwo jest najlepsze na reumatoidalne zapalenie stawów - artretyzm-reumatyzm. Zaczyna mi wchodzić w stopy. Budzę się rano i mam problem z chodzeniem dopiero po rozruszaniu się po 30 min jest lepiej. Czy masaże mogą pomoc?

Lekarz
|

Z chorobami autoimmunologicznymi często współwystępują zaburzenia psychiczne, dlatego warto dodatkowo skonsultować się z dobrym lekarzem psychiatrą