Czym są wolne rodniki i jakie choroby powodują?

Beata Prasałek

Po organizmie stale krążą wolne rodniki i antyoksydanty, inaczej zwane przeciwutleniaczami albo antyutleniaczami. Jeśli zachowywana jest między nimi równowaga, mamy się dobrze. Nadmiar wolnych rodników powoduje natomiast miażdżycę, raka i przedwczesne starzenie się.

Czym są wolne rodniki? To nic innego jak niesparowane atomy. Każdy atom tlenu ma na swojej ostatniej orbicie parzystą liczbę elektronów. Zdarza się jednak, że jeden elektron gdzieś się zgubi (np. w procesie przemiany tlenu w mitochondriach) i w atomie pojawia się "wyrwa". Traci on wtedy równowagę i zaczyna gwałtownie poszukiwać brakującego ogniwa. Szuka go w najbliższym otoczeniu i robi to szybko. Gdy tylko na swej drodze napotka prawidłowy atom, atakuje go, by odebrać mu potrzebny elektron. W ten sposób staje się posiadaczem parzystej liczby elektronów na ostatniej orbicie, ale napadnięty przez niego i ograbiony z jednego elektronu atom sam staje się wolnym rodnikiem "z wyrwą do zatkania". Wyrusza więc na łów. Tak koło się zamyka.

Wolny rodnik tlenowy szuka pary dla swojego samotnego elektronu w atomach dowolnych substancji. Nie musi to być atom tlenu, zadowoli się także np. atomem białka. Takie grasowanie wolnych rodników w komórkach ciała stopniowo niszczy ich strukturę (np. uszkadza błony komórkowe, DNA), przyspiesza ich śmierć, a w konsekwencji rujnuje nam zdrowie.

Wolne rodniki - skąd się biorą?

Niestety, w przyrodzie nic nie jest takie proste. Ten życiodajny tlen ma również drugie oblicze. W procesie przetwarzania go na energię część cząsteczek tlenu zupełnie wymyka się spod kontroli i uwalnia w postaci wolnych rodników tlenowych. Jaka to część? Ponad 5 proc. To niby niewiele, ale... Naukowcy obliczyli, że w ciągu 70 lat życia wdychamy średnio ok. 17 ton tlenu. A więc niemal tona zamienia się w wolne rodniki! I to nie wszystko.

Procesy powstawania wolnych rodników przyspiesza bowiem np. palenie papierosów, silny czy długotrwały stres, wdychane wraz z powietrzem spaliny, długie opalanie się, a nawet forsowny trening. Ostatnie stwierdzenie może być dla nas zaskakujące, bo przecież lekarze przekonują nas, że sport to zdrowie. A jednak. W czasie intensywnego wysiłku znacznemu przyspieszeniu ulega przemiana materii. A szybszy metabolizm, to szybsze przetwarzanie tlenu i glukozy w energię, czego efektem ubocznym jest zwiększona produkcja wolnych rodników.

Niestety, na tym nie koniec. Wolne rodniki docierają do naszego organizmu również z zewnątrz poprzez pożywienie. Znajdują się bowiem m.in. w wędzonych, smażonych czy grillowanych produktach, których sporo jest w naszej diecie.

Ważne

Jak się okazuje, wolne rodniki w rozsądnej ilości są potrzebne naszemu organizmowi. Zwłaszcza systemowi odpornościowemu. Jeżeli makrofag (biała krwinka należąca do tego systemu) zobaczy np. chorobotwórczego wirusa, który wtargnął do organizmu, pochłania go i uruchamia w swoim wnętrzu produkcję wolnych rodników. One tak wytrwale kradną elektrony białkom oraz DNA wirusa, że ten w końcu ginie.

Wolne rodniki powodują miażdżycę, raka, starzenie się

Wolne rodniki są np. praprzyczyną miażdżycy. Nie tylko uszkadzają ściany naczyń krwionośnych, ale dodatkowo utleniają lipidy (tłuszcze) LDL. Tłuszcze wraz z cholesterolem i wapniem zaczynają osiadać na ścianach tętnic w postaci blaszki miażdżycowej. Jeśli jest jej dużo, a ścianki naczynia zostają uszkodzone, wówczas powstają niebezpieczne skrzepy. Gdy taki skrzep "się urwie", może powędrować naczyniami krwionośnymi w kierunku serca (wtedy grozi nam zawał) lub mózgu (wówczas narażeni jesteśmy na udar). Nie są to jedyne choroby, w powstaniu których mają udział krążące w organizmie niesparowanie atomy tlenu. Wolny rodnik niszczy wszystko, co napotka na swojej drodze. Sięgając po elektrony, często atakuje DNA.

W ten sposób zmienia strukturę naszego kodu genetycznego, a to z kolei powoduje mutacje DNA. Zmutowane komórki zaczynają się mnożyć jak oszalałe, nie zważając na żadne bariery. Tak powstaje nowotwór. Naukowcy są pewni, że wolne rodniki mają mniejszy lub większy wpływ na rozwój wszystkich nowotworów, na jakie chorujemy.

Wolne rodniki szkodzą też naszej urodzie. Niszcząc lipidy (tłuszcze) naskórka, uszkadzają jego naturalną barierę ochronną. Skóra staje się sucha i skłonna do podrażnień. Naruszone zostają również włókna kolagenowe i elastynowe skóry właściwej, a to prowadzi do zmniejszenia jej elastyczności i przyspiesza powstawanie głębokich zmarszczek. Ale na tym nie koniec. W skrajnych przypadkach dochodzi do uszkodzenia kwasów nukleinowych, odpowiedzialnych za prawidłową budowę komórek, co może prowadzić do rozwoju raka skóry.

    Tego nie rób

    Naukowcy są zdania, że wolne rodniki szybciej powstają w naszym organizmie, jeżeli:

    1. palimy papierosy,
    2. żyjemy w zanieczyszczonym środowisku,
    3. dużo przebywamy na słońcu,
    4. często łapiemy infekcje wirusowe i bakteryjne,
    5. nadużywamy alkoholu,
    6. zażywamy dużo leków,
    7. żyjemy w ciągłym stresie,
    8. zbyt mało wypoczywamy,
    9. często jadamy potrawy wędzone i grillowane.

    Inne choroby powodowane przez wolne rodniki

    Wolne rodniki obarczamy winą za zmarszczki, wiotczenie skóry, słabszą odporność. To prawda, jednak są one współodpowiedzialne za znacznie więcej spustoszeń w naszym organizmie.

    miesięcznik "Zdrowie"

    Czy artykuł był przydatny?
    Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

    NOWY NUMER

    W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

    Dowiedz się więcej
    Miesięcznik Zdrowie 12/2019

    Materiał partnerski

    KOMENTARZE
    Karola Jot
    |

    Bardzo ciekawy artykuł. Tematem antyoksydantów interesuję się już od jakiegoś czasu i staram się włączać do mojej diety produkty które je zawierają. Myślę, ze każdy z nas powinien tak robić. Jeśli nie ma możliwości jedzenia warzyw i owoców z antyoksydantami to warto wspomóc się suplementem NoOxi. Jest to produkt wegetariański z bardzo dobrym składem. Nie zawiera dwutlenki tytanu.

    morteo
    |

    Nie chodzi o to że białko jest atomem ale chodzi o atom, który wchodzi w skład białka

    bioloszka
    |

    Biotechnologowi serce krwawi gdy to widzi. ..

    Wojtek Ch
    |

    Czyli "wolne rodniki" to to samo, co jony ujemne, czyli aniony tlenu?
    Niesparowany tlen atomowy powstaje z rozpadu ozonu, co by oznaczało, że burza i ozonowana woda w kranie powinna sprzyjać rakowi. Zbyt proste to tłumaczenie. A może chodzi o to, że każde życie biologiczne zmierza nieuchronnie do śmierci?

    Onieznajomy
    |

    doczytalem do "atomu bialka", kto umieszcza takie teksty?

    Lapart
    |

    Teoria antyoksydantów wolnych rodników jest dawno obalona i to przez samego twórcę - to mit - szereg badań przeprowadzonych przez samego twórcę teorii wolnorodnikowej oraz Arlana Richardsona, Rochelle Buffenstein czy dawida gemsa ukazują jej wady. Zresztą wystarczą słynne badania gryzoni zwanych golcami maja bardzo niski poziom antyoksydantów niż myszy, uszkodzenia tkanek następuje u nich wcześniej i w większym stopniu niż u innych gryzoni. Jednak, paradoksalnie, do samej chwili zgonu w bardzo zaawansowanym wieku żyją niemal w pełnym zdrowiu a ile lat taki kretoszczurek? A no TRZYDZIEŚCI LAT.

    chester
    |

    Lobo w jaki to sposob duze ilosci silnych antyoxydantow spowoduja efekt odwrotny? Po sparowaniu wszystkich elektronow i uspokojeniu atomu tlenu jaki stan odwrotny masz na mysli? Picie alkoholu w wiekszych ilosciach powoduje uwalnianie sie rodnikow tlenowych bardzo szybko. Wez to pod uwage zanim sie znowu upijesz i bedziesz pisal takie bzdury.

    Karola
    |

    W artykule chyba jest błąd. Zamiast kod genetyczny powinno być informacja genetyczna.

    mz
    |

    Polecam EXO na stronie nowoczesnesuplementy.pl

    nici
    |

    mam pytanie a gdzie pani kupuje ten specifik