Układ krwionośny: budowa układu krążenia

2019-05-29 10:14 lek. Piotr Podwysocki

Układ krwionośny to zamknięty system naczyń krwionośnych i chłonnych, które nieustannie transportują przez organizm krew i chłonkę. Krew, wprawiona w ruch przez serce, dociera do każdego zakamarka ciała, płynąc poprzez tętnice, naczynia włosowate i żyły. Czym różni się krążenie małe od krążenia wielkiego? I jaka jest rola naczyń chłonnych i chłonki? Poznaj budowę układu krążenia.

Spis treści

  1. Budowa układu krwionośnego: krew
  2. Budowa układu krwionośnego: chłonka
  3. Budowa układu krwionośnego: serce
  4. Budowa układu krwionośnego: naczynia krwionośne
  5. Budowa układu krwionośnego: tętnice
  6. Układ krążenia: naczynia włosowate
  7. Układ krwionośny: żyły
  8. Układ krwionośny: naczynia chłonne
  9. Układ krwionośny: unerwienie naczyń
  10. Układ krwionośny: krążenie małe (płucne)
  11. Układ krwionośny: krążenie wielkie (systemowe)

Układ krwionośny (łac. sistema sanguiferum hominis) składa się z serca, naczyń krwionośnych i naczyń chłonnych, a jego główną funkcją jest dystrybucja krwi w obrębie całego organizmu. Dostarcza on tkankom tlenu i substancji odżywczych, usuwa produkty przemiany materii i dwutlenek węgla, bierze udział w regulacji czynności poszczególnych narządów i całego organizmu, uczestniczy w utrzymaniu prawidłowej temperatury ciała. Oprócz tego reguluje równowagę kwasowo-zasadową, procesy zapalne i immunologiczne ustroju, a także zapobiega krwotokom przez wytwarzanie skrzepu.

Budowa układu krwionośnego: krew

Krew jest rodzajem tkanki łącznej, która składa się z płynnego osocza i elementów morfotycznych. Stanowi około 7-8% ciężaru ciała.

Osocze zajmuje 55% jej objętości, natomiast pozostałą część - elementy morfotyczne. Osocze w 91% składa się z wody, a w 9% ze związków, takich jak aminokwasy, białka, tłuszcze czy związki nieorganiczne. Wśród białek osocza, najważniejszą rolę spełniają albuminy, globuliny i fibrynogen.

Do elementów morfotycznych krwi zalicza się:

Budowa układu krwionośnego: chłonka

Chłonka jest substancją zasadową, o lekko żółtawym zabarwieniu. Powstaje z płynu tkankowego, który wnika do ślepo zakończonych naczyń włosowatych chłonnych rozpoczynających się w tkankach.

Całkowita ilość chłonki wytwarzanej w ciągu doby wynosi 1-2l. Charakterystyczne jest to, że stężenie zawartych w niej elektrolitów jest takie samo jak w osoczu krwi, natomiast stężenie białek jest niższe.

Budowa układu krwionośnego: serce

Serce jest głównym narządem układu krwionośnego i pełni funkcje pompy ssąco-tłoczącej. Jego regularna, skurczowa czynność umożliwia pobieranie krwi krążącej w organizmie z żył głównych i żył płucnych, a następnie transportowanie jej do sieci naczyń włosowatych całego organizmu.

W ciągu jednej minuty serce wykonuje średnio 70-75 skurczów i wyrzuca w czasie jednego skurczu około 70ml krwi do krwiobiegu, co daje objętość minutową na poziomie około 5l/min. w spoczynku. Wielkość serca zmienia się wraz z wiekiem – w odniesieniu do masy ciała największe jest u noworodków i małych dzieci.

Serce podzielić można na dwie połowy – prawą i lewą. W sercu prawym krąży krew żylna bogata w dwutlenek węgla, natomiast w sercu lewym krąży krew tętnicza wzbogacona tlenem.

Wnętrze serca podzielone jest na cztery jamy - dwa przedsionki oraz dwie komory. Do prawego przedsionka uchodzi żyła główna górna i dolna oraz zatoka wieńcowa, która odprowadza większość krwi żylnej ze ścian serca. Do lewego przedsionka uchodzą dwie żyły płucne prawe i dwie żyły płucne lewe. Każdy z przedsionków połączony jest z odpowiednią komorą szerokim ujściem przedsionkowo-komorowym, natomiast każda komora łączy się z początkiem wielkich tętnic - komora prawa z pniem płucnym, a komora lewa z aortą.

Serce przedzielone jest podłużną przegrodą, która na poziomie przedsionków nosi nazwę przegrody międzyprzedsionkowej, natomiast na poziomie komór - przegrody międzykomorowej.

Na granicy przedsionków i komór, a także w obrębie ujść tętniczych obecne są zastawki. Zbudowane są ze zdwojonego wsierdzia, podzielone są na płatki, a co najważniejsze - warunkują jednokierunkowy przepływ krwi. Pomiędzy prawym przedsionkiem a prawą komorą znajduje się zastawka przedsionkowo-komorowa prawa (trójdzielna), natomiast między lewym przedsionkiem a lewą komorą obecna jest zastawka przedsionkowo-komorowa lewa (mitralna). Oprócz tego, w ujściach tętniczych występują zastawki tętnicze (półksiężycowate) – zastawka pnia płucnego i zastawka aorty.

Serce znajduje się w śródpiersiu przednim i objęte jest workiem osierdziowym (osierdzie). Osierdzie jest układem błon surowiczych i złożone jest z osierdzia surowiczego (część wewnętrzna) i osierdzia włóknistego (część zewnętrzna). Blaszka trzewna osierdzia surowiczego stanowi nasierdzie.

Ściana serca składa się z trzech warstw – wsierdzia, śródsierdzia i nasierdzia. Wsierdzie pokrywa wewnętrzną powierzchnię przedsionków i komór, a także powierzchnię zastawek, strun ścięgnistych i mięśni brodawkowatych. Śródsierdzie jest najgrubszą warstwą ściany serca i składa się z właściwego mięśnia
sercowego, szkieletu serca oraz układu przewodzącego serce.

Szkielet serca stanowią cztery pierścienie włókniste otaczające ujścia tętnicze i żylne oraz oddzielające mięśniówkę komór i przedsionków, jak również dwa trójkąty włókniste i część błoniasta przegrody międzykomorowej.Układ przewodzący serca jest niezbędny, gdyż warunkuje prawidłową kolejność skurczów poszczególnych części serca, a także zapewnia odpowiedni rytm jego pracy.

Utworzony jest z węzła zatokowo-przedsionkowego, węzła przedsionkowo-komorowego oraz pęczka przedsionkowo-komorowego. Budujące go komórki charakteryzują się powolną depolaryzacją spoczynkową, która zbliża ich potencjał błonowy do potencjału progowego, co jest niezbędne do rytmicznego wytwarzania impulsów – a w konsekwencji wywołania skurczu.

Budowa układu krwionośnego: naczynia krwionośne

Naczynia krwionośne stanowią zamknięty układ cew i zaliczamy do nich tętnice, tętniczki, naczynia włosowate, żyły oraz żyłki. Naczynia tętnicze ze względu na panujące w nich wysokie ciśnienie krwi, charakteryzują się dużą elastycznością i napięciem ściany. Naczynia włosowate mają szczególną budowę śródbłonka, która umożliwia im wymianę cząsteczek między krwią a tkankami.

Żyły natomiast, posiadają ściany o słabiej rozwiniętej mięśniówce i mniejszej ilości włókien sprężystych.

Należy pamiętać, że tętnica, niezależnie od rodzaju płynącej w niej krwi, jest naczyniem krwionośnym, które prowadzi krew z serca na obwód. Dlatego mówi się, że tętnica ulega podziałowi lub oddaje gałęzie lub czasem stanowi przedłużenie (w zależności od położenia).

Żyła jest naczyniem krwionośnym, które prowadzi krew do serca - żyły więc powstają z połączenia, otrzymują dopływy lub przedłużają się (w zależności od położenia). Żyły głębokie towarzyszą tętnicom i mają takie same nazwy, a małym i średnim tętnicom towarzyszą zwykle dwie żyły.

Budowa układu krwionośnego: tętnice

Ściana tętnic złożona jest z trzech warstw - warstwy wewnętrznej, środkowej i zewnętrznej (przydanka).

Warstwę wewnętrzną tworzą komórki śródbłonka oraz podśródbłonkowe włókna kolagenowe. Na zewnątrz od nich może być obecna błona sprężysta wewnętrzna utworzona z włókien sprężystych.

Warstwa środkowa zbudowana jest z komórek mięśni gładkich i włókien sprężystych o okrężnym układzie. Na warstwę zewnętrzną (przydankę) składa się głównie tkanka łączna wiotka, która zawiera liczne włókna kolagenowe i sprężyste o podłużnym przebiegu. Czasami pomiędzy warstwą środkową i zewnętrzną występują włókna sprężyste o układzie okrężnym, tworząc błonę sprężystą zewnętrzną.

Podziału tętnic można dokonać na podstawie średnicy ich światła i szczegółowej budowy. Wyróżnia się:

  • Tętnice duże, elastyczne (tzw. tętnice przewodzące)

W ich ścianie obecna jest znaczna ilość tkanki sprężystej, ale mniejsza włókien mięśniowych. Dzięki temu w czasie pracy serca naczynia te zapewniają stałe ciśnienie krwi, co warunkuje jej ciągły przepływ. Przykładami tego typu naczyń jest aorta, pień ramienno-głowowy, tętnica szyjna wspólna, tętnica podobojczykowa, tętnica kręgowa czy też tętnica biodrowa wspólna

  • Tętnice średnie, typu mięśniowego (tzw. tętnice rozprowadzające)

Są odgałęzieniami lub przedłużeniami wyżej opisanych tętnic. Zawierają stosunkowo dużo włókien mięśniowych, co zapewnia im zdolność do zmiany ich średnicy w czasie pracy serca. Przez to umożliwione jest rozprowadzenie krwi, w zależności od potrzeb określonego narządu. Do tętnic tego typu zalicza się tętnicę pachową, tętnicę ramienną, tętnice międzyżebrowe czy tętnice krezkowe.

  • Tętniczki

Mają średnicę mniejszą od 100 mikrometrów i stosunkowo grube ściany, przy czym stosunek średnicy światła do grubości ściany naczynia wynosi około 1:2. Zawierają dużo włókien mięśniowych okrężnych, które regulują przepływ krwi w zależności od zapotrzebowania.

Układ krążenia: naczynia włosowate

Naczynia włosowate są przedłużeniem tętniczek o średnicy od 4 do 15 mikrometrów i tworzą rozgałęziającą się sieć w obrębie tkanek i narządów. Ich głównym zadaniem jest pośredniczenie w wymianie płynów, cząsteczek i różnych związków, między przepływającą przez nie krwią a otaczającymi je tkankami.

Ich ściana składa się z komórek śródbłonka, które są spłaszczone i na siebie zachodzą. Komórki te ułożone są na błonie podstawnej, która utworzona jest z włókien kolagenowych i siateczkowych zatopionych w macierzy mukopolisacharydowej. Natomiast na zewnątrz naczynia obecne są komórki zwane pericytami.

Szczególnym rodzajem naczyń włosowatych są naczynia zatokowe (tzw.csinusoidy), których średnica może dochodzić do 30 mikrometrów. Występują one w takich narządach jak wątroba, śledziona, szpik kostny czy gruczoły dokrewne.

Układ krwionośny: żyły

Ściana żył podobnie jak w przypadku tętnic utworzona jest z trzech warstw, jednak w jej obrębie występuje mniejsza liczba włókien sprężystych i mięśniowych, co wpływa na jej wiotkość. Co ciekawe błona zewnętrzna żył składa się z licznych, podłużnych wiązek włókien mięśniowych gładkich. Cechą charakterystyczną różnicującą żyły od tętnic jest obecność w ścianie żył zastawek, które zapobiegają cofaniu się krwi.

W zależności od średnicy żył wyróżnia się:

  • żyłki o średnicy 20-30 mikrometrów
  • żyły małe i średnie będące żyłami typu mięśniowego, dla których charakterystyczna jest gruba błona zewnętrzna utworzona z podłużnie ułożonych pęczków włókien kolagenowych i mięśni gładkich
  • żyły duże, do których zalicza się żyłę główną górną i dolną, żyłę wrotną oraz dopływy bezpośrednio do nich dochodzące

Warto wiedzieć, że istnieją również bezpośrednie połączenia tętnicy z żyłą z pominięciem układu naczyń włosowatych. Są to tzw. zespolenia tętniczo-żylne, do których zalicza się zespolenia tętniczo-żylne proste i kłębuszkowate. Ich zadaniem jest regulacja przepływu krwi przez tkanki i narządy.

Połączenia tętniczo-żylne występują w postaci sieci dziwnej. Tego typu połączenia występują w nerce, gdzie naczynia włosowate tętnicze łączą się w naczynia tętnicze.

Sieć dziwna żylna występuje w przypadku przejścia naczyń włosowatych żylnych w żyłki, np. w wątrobie czy przysadce mózgowej. Przykładem sieci dziwnej żylnej jest również krążenie wrotne.

Układ krwionośny: naczynia chłonne

Naczynia chłonne rozpoczynają się ślepo zakończonymi naczyniami włosowatymi, które mają budowę podobną do naczyń włosowatych krwionośnych, ale ich średnica jest nieco większa. Następnie naczynia włosowate przedłużają się w małe naczynia chłonne, które posiadają zastawki i pojedyncze komórki mięśni gładkich.

Małe naczynia chłonne łączą się w naczynia chłonne średnie, które posiadają trójwarstwową ścianę - są to tzw. pnie chłonne. Wychodzą one z regionalnych węzłów chłonnych - jelitowych, lędźwiowych, pachowych i szyjnych głębokich i uchodzą do 2 przewodów chłonnych - przewodu piersiowego będącego głównym przewodem chłonnym oraz przewodu chłonnego prawego.

Obydwa przewody uchodzą do głównych pni żylnych - przewód piersiowy uchodzi w lewym kącie żylnym do żyły ramienno-głowowej lewej, a przewód chłonny prawy uchodzi w prawym kącie żylnym do żyły ramienno-głowowej prawej.

Układ krwionośny: unerwienie naczyń

Ściana naczyń, a szczególnie tętnic, posiada bogate unerwienie pod postacią nerwów naczyniowych, które zawierają włókna współczulne, przywspółczulne i czuciowe – tworzą one sploty. Co ciekawe, w łuku aorty i tętnicach szyjnych obecne są zakończenia nerwowe wrażliwe na zmiany ciśnienia krwi (tzw. baroreceptory) i zawartość dwutlenku węgla (tzw. chemoreceptory).

Układ krwionośny: krążenie małe (płucne)

Krążenie to znajduje się między prawą komorą a lewym przedsionkiem. Z prawej komory wychodzi pień płucny, który dzieli się następnie na tętnicę płucną prawą i lewą – kierują się one do wnęki płuc.

Tam ponownie ulegają podziałowi na tętnice płatowe i segmentowe płuc, a w końcu na włośniczki pęcherzyków płucnych, gdzie krew ulega utlenowaniu.

Utlenowana już krew wraca do lewego przedsionka żyłami międzyzrazikowymi i międzysegmentowymi, które łączą się w cztery żyły płucne.

Układ krwionośny: krążenie wielkie (systemowe)

Rozpoczyna się w lewej komorze, z której w przedłużeniu stożka tętniczego lewej komory wychodzi aorta. W początkowym odcinku aorta kieruje się ku górze jako aorta wstępująca - odchodzą od niej tętnice wieńcowe, które zaopatrują serce.

Następnie aorta wstępująca przechodzi w łuk aorty, od którego odchodzi pień ramienno-głowowy, tętnica szyjna wspólna lewa oraz tętnica podobojczykowa lewa - naczynia te zaopatrują okolice głowy, szyi i kończyn górnych.

W kolejnym odcinku łuk aorty przechodzi w aortę zstępującą, która na poziomie klatki piersiowej nazywana jest aortą zstępującą - dostarcza ona krew ścianie i narządom klatki piersiowej.

Aorta piersiowa po przejściu przez przeponę nazywa się aortą brzuszną - zaopatruje ona ściany oraz narządy jamy brzusznej. Na poziomie czwartego kręgu lędźwiowego kończy się rozdwojeniem na tętnice biodrowe wspólne. Tętnica biodrowa wspólna dzieli się na tętnicę biodrową wewnętrzną - zaopatruje ściany i narządy miednicy oraz tętnicę biodrową zewnętrzną – zaopatruje głównie w krew kończynę dolną.

Żyły krążenia wielkiego utworzone są z następujących układów żył - układ żył serca, układ żyły głównej górnej i dolnej oraz układ żyły wrotnej. Do układu żyły głównej górnej uchodzą żyły głowy i szyi, kończyny górnej, klatki piersiowej i odcinka piersiowego kręgosłupa. Do układu żyły głównej dolnej uchodzą żyły brzucha i miednicy oraz kończyn dolnych. Natomiast układ żyły wrotnej zbiera krew z nieparzystych trzewi jamy brzusznej (oprócz wątroby).

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 12/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
speedays
|

co jest odporne za transport krwi??

Ella
|

Od czego?

Wer
|

Ja mam pytanie czy od tego mozna umrzec??

Andrzej
|

Dzisiaj wiadomo już, że krzepnięcie krwi jest bardzo złożonym, wielostopniowym procesem zwanym kaskadową aktywacją krzepnięcia, w którym biorą udział liczne oddziałujące na siebie białka. Proces ten zależy od tego, kiedy i z jaką szybkością zachodzą różne reakcje. Niewielkie niedopasowanie i cała krew mogłaby wypłynąć z układu krwionośnego albo ulec całkowitemu skrzepnięciu. Aby rozpoczęło się tworzenie skrzepu, następnie zostało wstrzymane, skrzep został wzmocniony a później usunięty, żadnego z czynników biorących w tym udział nie może brakować. Proces taki nie mógł powstać w wyniku ewolucji, ponieważ jak powiedział prof. biochemii na Uniwersytecie Kalifornijskim Russell Dolittle, dowolna jego część byłaby bez pożytku dopóki nie zadziałała całość. Teoria ewolucji zakłada tymczasem, że może zostać wyselekcjonowane coś co przynosi pożytek już teraz a nie dopiero w przyszłości.