Zatrucie metalami ciężkimi - objawy, przyczyny, leczenie

2016-11-08 11:17 Monika Majewska

Zatrucie metalami ciężkimi najczęściej dotyczy osób, które mają z nimi kontakt w codziennej pracy. Jednak objawy zatrucia metalami ciężkimi mogą się pojawić także po spożyciu skażonej wody czy żywności, gdyż w tej także występują pierwiastki szkodliwe dla zdrowia. Jakie są przyczyny i objawy zatrucia metalami ciężkimi?W których produktach żywnościowych są obecne metale ciężkie? Na czym polega leczenie zatrucia metalami ciężkimi?

Zatrucie metalami ciężkimi to stan chorobowy wywołany działaniem metali ciężkich. Do tej grupy zalicza się metale ciężkie w postaci mikroelementów, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu (np. cynk, miedź, żelazo), oraz metale ciężkie zbędne dla procesów życiowych (np. kadm, ołów, rtęć i arsen). Metale ciężkie w postaci pierwiastków mineralnych powinny być dostarczane do organizmu w ściśle określonych ilościach, ponieważ zarówno ich niedobór, jak i nadmiar jest niekorzystny dla zdrowia.

Za najbardziej niebezpieczne metale ciężkie uznaje się kadm, ołów, rtęć i arsen.

Natomiast dostanie się do organizmu człowieka takich metali, jak kadm, rtęć (a konkretnie rtęć metaliczna lub sole rtęciowe) czy ołów, nawet w niewielkich ilościach, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka. Są one bowiem bardzo toksyczne, a dodatkowo gromadzą się w organizmie, zwłaszcza w narządach miąższowych (np. wątroba, nerki), doprowadzając do ich uszkodzenia.

Metale ciężkie mogą być u ludzi przyczyną zatruć ostrych i przewlekłych. Ostre zatrucia są najczęściej spowodowane  narażeniem na duże dawki metali ciężkich. Zatrucie przewlekłe jest wynikiem powtarzalnego lub ciągłego narażenia na niskie stężenia metali ciężkich, prowadzącego do gromadzenia się toksycznej substancji w organizmie człowieka.

Zatrucie metalami ciężkimi - przyczyny

Na zatrucie toksycznymi metalami ciężkimi najbardziej są narażone osoby, które mają zawodowy kontakt z tymi związkami, a więc pracownicy przemysłu chemicznego  (garbarstwo,  produkcja  chemii  gospodarczej,  preparatów  ochrony roślin,  tworzyw sztucznych oraz wyrobów gumowych), nawozów sztucznych, celulozowo-papierniczego, elektrotechnicznego, a także pracownicy rafinerii ropy naftowej, elektrowni węglowych i przemysłu koksowniczego, hutnictwa i metalurgia żelaza, przemysłu szklarskiego, ceramicznego, cementowego i azbestowego. W grupie ryzyka znajdują się również osoby zajmujące się produkcją farb, rozpuszczalników i lakierów, lamp i urządzeń pomiarowych.

Zatrucie metalami ciężkimi może być związane z zanieczyszczeniem środowiska (gleby, wody, powietrza). Z zanieczyszczonego środowiska toksyczne związki dostają się do żywności - głównie ryb i roślin.

Metale ciężkie mogą przedostać się do organizmu człowieka z gleby, wody i powietrza poprzez układ oddechowy, pokarmowy oraz przez skórę.

Warto wiedzieć

Które warzywa i ryby gromadzą najwięcej metali ciężkich?

Spośród warzyw na zanieczyszczenia metalami ciężkimi najbardziej narażone są te liściowe i korzeniowe (np. ziemniaki). Zdecydowanie mniej szkodliwych dla zdrowia pierwiastków zatrzymują warzywa, których części użytkową są owoce: pomidory, warzywa strączkowe i dyniowate. Mniejszą zawartość metali ciężkich cechują się też części jadalne osłonięte liśćmi (głowa kapusty, róża kalafiora), stanowiącymi naturalną ochronę przed pyłami. Z kolei z gatunki ryb szczególnie zanieczyszczone metalami ciężkimi (zwłaszcza rtęcią) to marlina, miecznik, rekin i tuńczyk.

Zatrucie metalami ciężkimi - objawy

PIERWIASTEK KADM OŁÓW RTĘĆ ARSEN
ZATRUCIE OSTRE
ZATRUCIE PRZEWLEKŁE
  • ołowiana cera” (żółtoszare zabarwienie skóry)
  • „rąbek ołowiowy” na dziąsłach
  • osłabienie
  • objawy uszkodzenia układu nerwowego, takie jak przeczulice, niedowłady, bóle i zawroty głowy, silne znużenie z bezsennością, zaburzenia pamięci
  • ból głowy i kończyn
  • ogólne osłabienie
  • zapalenie błon śluzowych przewodu pokarmowego
  • wypadanie zębów
  • wystąpienie charakterystycznej niebiesko-fioletowej obwódki na dziąsłach
  • zaburzenia snu, upośledzenie koncentracji i pamięci, zmiany osobowości
  • drżenia rąk i nóg,
  • zmienia się charakter pisma („drżące pismo“)
  • zmiany skórne (nadmierne rogowacenie dłoni i stóp oraz ściemnienie skóry)
  • bóle brzucha i mięśni
  • wypadanie włosów
  • zapalenia błony śluzowej oczu i nosa
  • prążkowane paznokcie (tzw. pasma Meesa)
Warto wiedzieć

Nie kupuj warzyw i owoców w pobliżu ruchliwych tras komunikacyjnych

Przy drogach o dużym natężeniu ruchu samochodowego następuje zwiększona akumulacja metali ciężkich w glebach. Jednak rosnące na niej rośliny mogą ulegać skażeniu nie tylko przez glebę, ale także przez  powietrze zanieczyszczone metalami ciężkimi,  które są łatwo zatrzymywane na powierzchni części nadziemnych roślin. Nie powinno się więc uprawiać i kupować warzyw i owoców w pobliżu ruchliwych tras komunikacyjnych. Przed przygotowaniem potraw należy owoce i warzywa dokładnie myć pod bieżącą wodą, odrzucając zewnętrzne liście, obierając ze skórki. Ponieważ  część związków metali  wypłukuje  się  podczas  gotowania,  dlatego  warzywa  z nieznanego źródła bezpieczniej jest gotować w dużej ilości wody.

Zatrucie metalami ciężkimi - skutki

Metale ciężkie gromadzą się w organizmie, zwłaszcza w wątrobie i nerkach, doprowadzając do ich uszkodzenia. Metale ciężkie mają też toksyczny wpływ na mózg, stąd często objawy ze strony układu nerwowego, takie jak, np. zaburzenia snu, upośledzenie koncentracji i pamięci, niedowłady, a nawet objawy przypominające choroby psychiczne. Metale ciężkie mogą też doprowadzić do odwapnienia kości zmiany w układzie kostnym, niepłodności, niekorzystnych zmian w układzie sercowo-naczyniowym, uszkodzenia płodu, a także do rozwoju nowotworów, np. kadm zwiększa ryzyko rozwoju zwłaszcza raka nerek i gruczołu  krokowego, a arsen - skóry, płuc i wątroby.

Zatrucie metalami ciężkimi - leczenie

Leczenie zatrucia metalami ciężkimi zależy od rodzaju metalu ciężkiego. Na przykład, w przypadku zatrucia ołowiem stosuje się doustną lub dożylną chelację przy użyciu EDTA. EDTA to związek, który “wychwytuje” i usuwa z organizmu szkodliwe metale. Jeśli jest takie wskazanie, można wykonać płukanie żołądka 3% siarczanem sodowym z dużą  ilością węgla aktywowanego. Jeśli doszło do encefalopatii oraz ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek, wskazana jest hemodializa. Jeśli występują kolki jelitowe o znacznym nasileniu stosuje się opioidy (np. kodeinę).

Z kolei, aby pomóc osobie, u której doszło do zatrucia solami rtęciowymi, należy podać jej jak najszybciej do wypicia mleko z białkiem kurzym, sprowokować wymioty i przewieźć do szpitala. Odtrutką w zatruciu rtęcią metaliczną oraz solami rtęci stosowany jest BAL, czyli dimerkaptopropanol, który podaje się domięśniowo.

Bibliografia:

1. Kondej D., Metale ciężkie – korzyści i zagrożenia dla zdrowia i środowiska, „Bezpieczeństwo Pracy” 2007, nr 2
2. Kłys M., Z rtęcią (i ...) przez stulecia, Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii 2010
3. Czeczot H., Majewska M., Kadm – zagrożenie i skutki zdrowotne, "Farmacja Polska" 66(2)

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 12/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE