Glejak wielopostaciowy to jeden z najtrudniejszych do leczenia nowotworów mózgu. Problemem jest nie tylko jego szybki rozwój, ale też to, że wiele leków ma trudność z dotarciem bezpośrednio do guza. Dlatego naukowcy szukają nowych sposobów na skuteczniejsze dostarczanie terapii do komórek nowotworowych, omijając naturalne bariery ochronne mózgu. Najnowsze badania pokazują, że pomocna może być specjalnie zmodyfikowana witamina B12.
Witamina B12 może pomóc w leczeniu glejaka
Glejak wielopostaciowy pozostaje jednym z najbardziej agresywnych nowotworów mózgu i jednocześnie jednym z najtrudniejszych do leczenia. Mimo operacji, radioterapii i chemioterapii mediana przeżycia pacjentów zwykle nie przekracza 15 miesięcy. Jednym z największych problemów pozostaje bariera krew–mózg, która skutecznie ogranicza dostęp wielu leków do tkanki nowotworowej. Właśnie temu problemowi poświęcono badanie opublikowane 2 kwietnia 2026 roku na łamach „Oncoscience”. Naukowcy sprawdzili, czy nitrozylokobalamina (NO-Cbl), czyli eksperymentalna forma witaminy B12 uwalniająca tlenek azotu, może selektywnie przekraczać barierę krew–mózg i trafiać bezpośrednio do glejaka.
Nowa terapia glejaka przenikała przez barierę krew–mózg
Badacze wykorzystali kilka metod eksperymentalnych, w tym badania farmakokinetyczne u szczurów z glejakiem oraz testy na ludzkich liniach komórkowych nowotworów. Wyniki pokazały szeroką aktywność przeciwnowotworową NO-Cbl wobec różnych typów nowotworów, jednak najważniejsze okazały się obserwacje dotyczące glejaka. Po podaniu związku naukowcy zaobserwowali, że substancja skutecznie przenika przez barierę krew–mózg i koncentruje się bezpośrednio w tkance guza. Poziom azotanów pozostawał podwyższony jeszcze po 24 godzinach od podania preparatu, podczas gdy w zdrowych tkankach spadał znacznie szybciej. Według autorów może to wskazywać na selektywne zatrzymywanie związku w obrębie nowotworu i miejscowe uwalnianie tlenku azotu bezpośrednio w mikrośrodowisku guza. W badaniu zwrócono również uwagę, że metabolity związane z kobalaminą gromadziły się w tkance nowotworowej wyraźnie intensywniej niż w innych narządach.
Temozolomid i NO-Cbl działały skuteczniej razem
Autorzy badania sprawdzili także, czy eksperymentalna forma witaminy B12 może zwiększać skuteczność obecnie stosowanych terapii glejaka. W hodowlach komórek U87 i D54 NO-Cbl wykazała silne działanie synergiczne zarówno z temozolomidem, jak i z terapią TRAIL. Połączenie metod prowadziło do znacznie większego zahamowania proliferacji komórek nowotworowych niż stosowanie każdej terapii oddzielnie. Analiza indeksu kombinacyjnego potwierdziła synergiczne interakcje w różnych zakresach dawek. Autorzy badania napisali: „To pilotażowe badanie pokazuje, że NO-Cbl przekracza barierę krew–mózg, selektywnie gromadzi się w tkance nowotworu mózgu i działa synergicznie z uznanymi oraz eksperymentalnymi terapiami glejaka”. W publikacji przywołano również wcześniejsze badania wskazujące, że NO-Cbl może aktywować apoptozę poprzez aktywację kaspazy-8, hamować sygnalizację przetrwania NF-κB oraz wzmacniać działanie receptorów TRAIL poprzez S-nitrozylację.
Badania nad leczeniem glejaka są nadal na wczesnym etapie
Autorzy podkreślają, że obecne wyniki mają charakter badań przedklinicznych i nie oznaczają jeszcze gotowej terapii dla pacjentów. Kolejne etapy prac mają obejmować dalsze badania mechanizmów działania, optymalizację dawkowania oraz analizę działania związku w modelach nowotworów ośrodkowego układu nerwowego. Mimo wczesnego etapu badań naukowcy wskazują jednak, że połączenie zdolności przekraczania bariery krew–mózg, selektywnego dostarczania tlenku azotu do tkanki guza oraz wzmacniania działania obecnych terapii może stać się jednym z ważniejszych kierunków rozwoju leczenia glejaka wielopostaciowego. W neuroonkologii sam problem skutecznego dostarczenia leku do nowotworu pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej terapii raka mózgu.
