Jak się chronić przed smogiem?

2018-02-07 10:43 Anna Sierant

Jak się chronić przed smogiem? To pytanie szczególnie ważne w Polsce - kraju, w którym, według raportu Światowej Organizacji Zdrowia, znajdują się 33 z 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w Unii Europejskiej. Powietrze o niskiej jakości dostaje się do naszych domów, wpływając negatywnie na zdrowie. Przeczytaj, jakie sposoby pozwolą skutecznie o nie zadbać.

Dane Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska1 są alarmujące - wartości normatywne dotyczące zanieczyszczenia powietrza są przekroczone w niemal całej Polsce. Szczególnie niebezpieczny jest smog, czyli zjawisko powstałe na skutek jednoczesnego wystąpienia niekorzystnych czynników: zanieczyszczenia powietrza spowodowanego działalnością człowieka, dużego zamglenia i braku wiatru. Samo słowo "smog" powstało przez połączenie dwóch angielskich wyrazów: smoke, czyli "dym" i fog, czyli "mgła". W smogu znajduje się dwutlenek siarki oraz pyły zawieszone: pył PM10, pył PM2,5 i będący ich składnikiem benzo(a)piren oraz metale ciężkie. Pył PM10 to cząsteczki o średnicy 10 mikrometrów (μm) lub mniejszej (dla porównania: średnica włosa to 50-70 mikrometrów). Cząstki są tak małe, że wnikają do płuc i górnych dróg oddechowych. Pył 2,5PM składa się z jeszcze mniejszych cząsteczek - średnicy do 2,5 mikrometrów (μm) i jest niebezpieczniejszy dla zdrowia niż pył PM10, ponieważ przez pęcherzyki płucne przenika do krwiobiegu. Kolejna groźna substancja - benzo(a)piren jest jednym z wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, zawiera się w pyle zawieszonym i razem z nim przedostaje się do organizmu przez płuca.

Warto wiedzieć

Polska aż 40-krotnie przekracza dopuszczaną przez WHO emisję benzo(a)pirenu!

Benzo(a)piren jest jednym z najbardziej toksycznych składników smogu - mgły zawierającej zanieczyszczenia powietrza. Benzo(a)piren gromadzi się w organizmie i może powodować raka, upośledzać płodność i działać szkodliwie na dziecko w łonie matki. Dla benzo(a)pirenu określone zostało w prawie krajowym i dyrektywie UE stężenie dopuszczalne, które wynosi 1 ng/m3. Polska zajmuje niechlubne pierwsze miejsce na liście krajów, w których stężenie benzo(a)pirenu w powietrzu jest najwyższe. Tymczasem Polska aż 40-krotnie przekracza dopuszczaną przez WHO emisję benzo(a)pirenu!

Stężenie benzo(a)pirenu w Europie w 2012 r. (Fot. European Environment Agency)
Autor: materiały prasowe Stężenie benzo(a)pirenu w Europie w 2012 r. (Fot. European Environment Agency)

Jak się chronić przed smogiem: zagrożenie dla zdrowia

Jak wynika z danych Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Warszawie1, wdychanie zawartych w smogu szkodliwych substancji może prowadzić do poważnych problemów ze zdrowiem. Dwutlenek siarki działa drażniąco na drogi oddechowe, powoduje skurcz oskrzeli i uszkodzenia płuc, zmniejsza również zdolność krwi do przenoszenia tlenu. Umiarkowane narażenie na jego wdychanie powoduje pogorszenie czynności płuc u osób chorych na astmę. Pył PM10 działa natomiast niekorzystnie na układ oddechowy, zwiększając ryzyko chorób takich jak ostre zapalenie oskrzeli i przewlekła obturacyjna choroba płuc. Pył PM2,5, jako że dostaje się do krwi, powoduje miażdżycę i zapalenia naczyń krwionośnych. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, długotrwałe wdychanie pyłu PM2,5 skraca życie Europejczyka o 8 miesięcy, a Polaka - o 10 miesięcy. Benzo(a)piren to substancja rakotwórcza, uszkadzająca układ krwionośny, oddechowy, nadnercza i wątrobę. Jak wynika z badań naukowców z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, których wyniki przytaczają twórcy kampanii "TworzyMY atmosferę", benzo(a)piren wpływa również na rozwój płodu3. Narażenie na jego długotrwałe działanie w okresie płodowym skutkuje pojawieniem się u niemowląt zapalenia górnych i dolnych dróg oddechowych, a później - u kilkulatków - niższym ilorazem inteligencji.

Warto wiedzieć

Źródła zanieczyszczeń powietrza

Jak wynika z raportu Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska za rok 2015, do zanieczyszczenie powietrza w Polsce przyczynia się ogrzewanie domów piecami opalanymi paliwem stałym, węglem, drewnem czy śmieciami. To tzw. emisja niska, czyli wszystkie zanieczyszczenia pochodzące z ogrzewania domów - powoduje ona obecność 83,3 procent udziału pyłu PM10 w powietrzu. Kolejna przyczyna to komunikacja samochodowa - 7,4 procent obecności PM10, jednak tylko 7 procent wytwarzanego przez auta pyłu to tzw. emisja z rury - kilkanaście procent powoduje ścieranie opon i klocków hamulcowych, a aż 80 procent tzw. pylenie wtórne, czyli podrywanie pyłu osadzonego na powierzchni drogi przez ruch samochodowy. Podobnie z pyłem PM2,5 - główna przyczyna jego obecności w powietrzu znajduje się poza przemysłem - 50 procent, w 18 procentach powoduje ją transport drogowy, a w 10 - produkcja energii.

Jak się chronić przed smogiem: odpowiednia dieta

Naukowcy coraz częściej zaznaczają, że przed skutkami wdychania szkodliwych substancji zawartych w smogu może nas uchronić odpowiednia dieta. Niektóre składniki, które znajdziemy w pożywieniu czynią organizm odporniejszym.

Kwasy omega-3 zmniejszają efekty działania zanieczyszczonego powietrza na organizm, zwłaszcza na układ krwionośny. Naukowcy z Uniwersytetu w Pittsburghu w swojej pracy "Nutritional Solutions to Reduce Risks of Negative Health Impacts of Air Pollution"4 przytaczają wyniki prowadzonych na świecie badań nad powiązaniami między zdrową dietą a działaniem zanieczyszczonego powietrza na organizm. I tak w Meksyku poddano półrocznej suplementacji kwasami omega-3 50 mieszkańców domu opieki społecznej, narażonych na wdychanie pyłu PM2,5 wewnątrz ośrodka. Jeszcze przed suplementacją naukowcy przez miesiąc badali zależność między wdychaniem pyłu przez seniorów a jego wpływem na ich zbyt wysoki współczynnik HRV (zmienności rytmu zatokowego). Okazało się, że przyjmowanie kwasu omega-3 (w postaci 2 g oleju rybnego dziennie) zmniejsza HRV powiązany z PM2,5 o 54 procent, a także niweluje skutki stresu oksydacyjnego, czyli zaburzenia naturalnej w organizmie równowagi między wolnymi rodnikami a antyoksydantami. Kwasy omega-3 znajdują się, oprócz oleju rybnego, w orzechach, migdałachmaśleoleju rzepakowymnasionach lnu pestkach dyni. Naukowcy z Uniwersytetu w Pittsburghu wskazują również, że takie same właściwości mają również witaminy: B6 i B12. Źródłem witaminy B6 są: kasza gryczana, kurczak, indyk, papryka czerwona i ziemniaki, natomiast witamina B12 znajduje się w: mięsie, rybach, mleku, jajkach, wędlinach, serach.

Będące składnikiem smogu pyły zawieszone nasilają poziom stresu oksydacyjnego, powodując tym samym dysfunkcje układu autonomicznego, przyspieszony rozwój i destabilizację blaszki miażdżycowej, zwiększoną lepkość krwi, zwiększając nadciśnienie i zaburzenia rytmu serca. Badania przeprowadzone w Brazylii na grupie 80 osób różnej płci i w różnym wieku dowodzą, że suplementacja witaminy C i witaminy E może te objawy zminimalizować. Przyjmowana przez 6 miesięcy witamina C w dziennej dawce 500 mg i witamina E w dziennej dawce 800 mg zmniejszyła poziom stresu oksydacyjnego o 51 procent u badanych osób, które były bezpośrednio - czyli na zewnątrz - narażone na działanie PM2,5 i PM10 i o 36 procent u osób wdychających pyły, które dostały się do wnętrz budynków. Co więcej, suplementacja witaminy C i witaminy E poprawia parametry związane z astmą u dzieci, które były narażone na działanie pyłu PM10. Witamina C zapobiega również uszkodzeniom DNA wynikającym z ekspozycji na pyły zawieszone. Źródłem witaminy C są: dzika róża, rokitnik, czarna porzeczka, natka pietruszki, czerwona papryka i brukselka, a witaminy E - nasiona słonecznika, pestki dyni, orzechy laskowe i migdały.

Twórcy "Nutritional Solutions to Reduce Risks of Negative Health Impacts of Air Pollution" zaznaczają również, że dzięki swoim właściwościom antyoksydacyjnym witamina E i kurkumina, zawarta w kurkumie, zmniejszają stres oksydacyjny wywołany benzo(a)pirenem i powodowane przez niego uszkodzenia DNA.

Jak informuje Światowa Organizacja Zdrowia5 (WHO), spaliny produkowane przez silniki Diesla mogą powodować raka, zwłaszcza nowotwór płuc, a także zapalenie dróg oddechowych, alergie i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc. Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego dowodzą, że aby zapobiec tym chorobom, należy spożywać brokuły. Wszystko przez zawarty w nich sulforafan - silny przeciwutleniacz, który pobudza detoksykujące enzymy do eliminowania szkodliwych substancji z organizmu. Najwięcej sulforafanu jest w świeżych, surowych brokułach, niestety nie ma go w gotowanych zbyt długo warzywach, ponieważ procesy te niszczą myrozynazę, enzym niezbędny do wyprodukowania sulforafanu. Dlatego najlepiej sparzyć warzywa, by zachowały, choć w mniejszym stopniu, zdolność produkowania tego przeciwutleniacza. Oprócz brokułów jego źródłem (w stanie surowym, nie po gotowaniu) są także brukselka i kapusta.

        To ci się przyda

        Jak sprawdzić aktualny stan zanieczyszczenia powietrza?

        Bieżące dane pomiarowe znajdziesz na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. GIOŚ uruchomił również aplikację na telefony komórkowe "Jakość powietrza w Polsce", podającą aktualne informacje o stężeniach zanieczyszczeń i aktualne wyniki pomiarów.

        Jak się chronić przed smogiem: maski antysmogowe

        Choć maski antysmogowe nadal kojarzą się przede wszystkim z używającymi ich bardzo często Japończykami i Chińczykami, w Polsce też cieszą się coraz większą popularnością. Głownie w Krakowie, mieście umieszczonym na 3. miejscu najbardziej zanieczyszczonych w Europie w niechlubnym rankingu Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska. W grodzie Kraka poziom zanieczyszczeń w powietrzu aż o 600 procent przekracza normę. W maskach antysmogowych znajdują się specjalne filtry, mające chronić przed przedostawaniem się pyłu. Niestety, nie wszystkie będą skuteczne, dlatego kupując produkt warto upewnić się, czy nie będzie przepuszczał pyłu PM2,5, zawierającego bardzo małe cząsteczki i dostającego się nie tylko do płuc, ale i do krwi.

        Filtry należy wymieniać bezwzględnie co dwa tygodnie, a czasem przed upływem tego terminu - zawsze, gdy zmieni się ich barwa - z białej na szarą. Dobrym pomysłem, zwłaszcza podczas spacerów czy biegu, będzie wybór maski z warstwą węgla aktywnego, która ochroni przed zanieczyszczeniami gazowymi. Maseczki kosztują od 100 do 300 zł, plus około 100 zł za 10 filtrów. Według producentów maski chronią przed pyłem w 95 procentach, według ekspertów w mniejszym stopniu.

        Jak się chronić przed smogiem: oczyszczacze

        Niestety, smog z zewnątrz przedostaje się przez otwarte/nieszczelne okna, nieszczelny dach. W Krakowie w 2014 roku działacze z Krakowskiego Alarmu Smogowego przeprowadzili badania poziomu zanieczyszczenia powietrza w mieszkaniach. Dwa urządzenia mierzące obecność pyłów PM2,5 i PM10 umieszczono na zewnątrz budynków, i dwa - w środku. Okazało się, że poziom szkodliwych substancji obecnych w mieszkaniach był czterokrotnie wyższy niż powinien, mimo szczelnie zamkniętych okien. Do tych zanieczyszczeń należy jeszcze dodać wszystkie toksyny produkowane przez detergenty, materiały budowlane, wykładziny (tzw. syndrom chorego budynku).

        Jakość powietrza w domach można jednak poprawić za pomocą oczyszczaczy, które poradzą sobie nie tylko z pyłami z zewnątrz, ale i tymi "domowymi" - drobnoustrojami (bakteriami i wirusami), pyłkami, grzybami, pleśnią, kurzem, roztoczami. Oczyszczacze zasysają zanieczyszczone powietrze, przepuszczają przez różne filtry, a na koniec wydmuchują oczyszczone powietrze. Wyróżniamy trzy rodzaje filtrów: wstępny - do usuwania sierści lub kurzu, główny - radzący sobie z mniejszymi zanieczyszczeniami, takimi jak pyłki i zarodniki pleśni oraz antyzapachowy, pozwalający pozbyć się np. woni dymu tytoniowego. Każdy oczyszczacz powietrza ma filtr główny, filtry: wstępny i antyzapachowy są dodatkową opcją.

        Aby poradzić sobie z zanieczyszczeniami z zewnątrz (pyłami zawieszonymi PM2,5 i PM10), trzeba wybrać urządzenie z filtrem HEPA, ponieważ potrafią one zatrzymywać cząsteczki o tak małej średnicy. Oczyszczacze z filtrem węglowym sprawdzą się natomiast w usuwaniu zanieczyszczeń gazowych, m.in. dwutlenkiem siarki i dwutlenkiem azotu. Usuwają również zapachy, np. dymu tytoniowego, odpadów organicznych i zapachy pochodzenia chemicznego. Z kolei oczyszczacze wodne oprócz oczyszczania nawilżają pomieszczenia. Oczyszczacze z lampą UV trwale uszkadzają jądra komórkowe szkodliwych dla zdrowia mikroorganizmów, eliminując roztocza, bakterie i wirusy. Urządzenia plazmowe oczyszczają, nawilżają i jonizują powietrze. Oczyszczacze z jonizatorem mają również możliwość uzupełniania niedoboru jonów ujemnych, zapewniając ich równowagę z jonami dodatnimi, pozytywnie wpływającą na funkcjonowanie organizmu. Skuteczność oczyszczaczy powietrza w usuwaniu zanieczyszczeń wynosi od 85 do 99 procent - w zależności od modelu sprzętu i rodzaju zastosowanego filtra.

        Oczyszczacze powietrza wystarczy podłączyć do źródła zasilania, jednak korzystając z nich trzeba pamiętać, by nie ustawiać ich w odległości mniejszej niż 15 cm od innych sprzętów elektrycznych ani w wilgotnych pomieszczeniach. Oczyszczacz działa efektywniej, gdy w pomieszczeniu są zamknięte okna i drzwi, ale należy pamiętać, że urządzenie nie zastępuje wentylacji. Oczyszczacze powietrza kosztują od tysiąca do kilku tysięcy złotych.

        Smog szczególnie niebezpieczny dla dzieci [WIDEO]

        Jak się ochronić przed smogiem: rośliny oczyszczające powietrze

        Jak się ochronić przed zanieczyszczeniem powietrza? Rozwiązaniem są rośliny - w wyniku fotosyntezy pobierają z powietrza dwutlenek węgla, oddając życiodajny tlen. Neutralizują też dwutlenek siarki i metale ciężkie - miedź, cynk, kadm, ołów. Drzewa wychwytują też cząsteczki pyłów i sadzy oraz substancje gazowe z powietrza. Z tego samego powodu zaleca się zastosowanie w przestrzeni miejskiej dużej ilości trawników, pnączy, ogrodów na dachach budynków.

        Rośliny minimalizują nie tylko zanieczyszczenia powietrza na zewnątrz budynków, ale i te często pojawiające się w zamkniętej przestrzeni naszych domów.

        Rośliny doniczkowe odfiltrowują takie substancje jak: formaldehyd, benzen, ksylen, amoniak, toluen

        Już w 1989 roku NASA w swoim raporcie "Interior Landscape Plants for Indoor Air Pollution Abatement" opublikowała listę roślin, które najskuteczniej oczyszczają powietrze.

        Sprawdź tutaj: >> Rośliny oczyszczające powietrze: lista NASA <<

        Źródła:

        1. Raport GIOŚ można pobrać na stronie: http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/maps/air/quality/type/R

        2. Dostęp do publikacji na stronie: http://sojp.wios.warszawa.pl/?page=pm [dostęp z dnia 18.12.2017]

        3. Materiały prasowe kampanii "TworzyMY atmosferę" dostępne na stronie: http://www.tworzymyatmosfere.pl/wplyw-zanieczyszczenia-powietrza-na-zdrowie [dostęp z dnia 18.12.2017]

        4. Dostęp do publikacji na stronie: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4690091/ [dostęp z dnia 18.12.2017]

        5. Dostęp do publikacji na stronie: https://www.iarc.fr/en/media-centre/pr/2012/pdfs/pr213_E.pdf [dostęp z dnia 18.12.2017]

        O autorze
        Anna Sierant
        Anna Sierant
        Redaktor prowadząca działy Psychologia i Uroda, a także stronę główną w serwisie Poradnikzdrowie.pl. Jako dziennikarka współpracowała m. in. z "Wysokimi Obcasami", serwisami: dwutygodnik.com i entertheroom.com, kwartalnikiem "G'RLS Room". Współtworzyła również magazyn internetowy "Pudrowy Róż". Prowadzi blog jakdziewczyna.wordpress.com.
        Polecamy e-poradnik
        E-poradnik - ochrona przed smogiem

        Autor: Materiały prasowe

        Z poradnika dowiesz się:

        • jakie cząstki pyłu są niebezpieczne
        • jak sprawdzić jakość powietrza
        • dlaczego dzieci są bardziej zagrożone
        • jak wybrać maskę
        • czy sami możemy zadbać o stan powietrza
        • które rośliny mają właściwości filtrujące.
        Polecamy e-poradnik
        E-poradnik - ochrona przed smogiem

        Autor: Materiały prasowe

        Z poradnika dowiesz się:

        • jakie cząstki pyłu są niebezpieczne
        • jak sprawdzić jakość powietrza
        • dlaczego dzieci są bardziej zagrożone
        • jak wybrać maskę
        • czy sami możemy zadbać o stan powietrza
        • które rośliny mają właściwości filtrujące.
        Czy artykuł był przydatny?
        Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

        NOWY NUMER

        W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

        Dowiedz się więcej
        Miesięcznik Zdrowie 11/2019

        Materiał partnerski

        KOMENTARZE
        Zosia Jastrzębska
        |

        Ja używam masek antyalergicznych Broyx. W pełni zabezpieczają przed alergenami na zewnątrz, co dla mnie ma ogromne znaczenie, bo duuużo biegam. najważniejsze to zmienić odzież jak się wraca do domu, by nie wdychac pyłków

        kaszmir
        |

        W walce ze smogiem najskuteczniejsza jest wymiana pieca i ocieplenie domu, trzeba jednak zwracać szczególną uwagę na jakość użytych do termoizolacji materiałów i przede wszystkim sprawdzać styropiany na na stronie GUNBu w zakładce wyników badań. Byłem w szoku jak wielu producentów nie spełnia norm jakościowych, co gorsza nawet tych uznanych za liderów rynku

        amber
        |

        Rośliny dobrze oczyszczają powietrze, ale niestety są to metody doraźne. Z problemem smogu trzeba walczyć u źródła i dopóki ludzie będą palić śmieciami, nie wymienią starych kopcących pieców i nie ocieplą domów nic się nie zmieni

        Zosia Jastrzębska
        |

        Mieszkam w centrum Warszawy.Jak tylko poziom smogu jest grubo ponad normę, nie wychodzę z domu bez maski i nie interesuje mnie jak wyglądam, zdrowie ważniejsze. W oknach zamontowaliśmy ramki fakro, które nie przepuszczają zanieczyszczeń

        Ula
        |

        No tak, oczyszczacz powietrza chroni przed smogiem, wirusami i innymi patogenami chorobotwóraczymi .

        Elwira
        |

        Warto też pomyśleć o oczyszczaczu powietrza bo jest pomocny nie tylko w trakcie smogu ale też i dymu tytoniowego a nawet i drobnoustrojów.

        Grzegorz
        |

        Istotne jest palenie dobrej jakości paliwem. Nieprzypadkowo najwięcej smogu pojawia się w okresie ogrzewania. Ja stosuję pellet bo jest wydajny i ekologiczny.

        Jowita
        |

        Mój mąż zamontował teraz na okna takie ramki atnysmogowe z fakro. Niedowierzałam, że to działą, ale dom jest w czasie dnia wietrzony i smog nie dostaje się do mieszkania? Skąd to wiem – nie śmierdzi dymem chociażby w domu, a wystarczy wystawić nos za okno i już ten cały bałagan się czuje. Plus więc też taki, że oprócz świeżego powietrza można też swobodnie wietrzyć.

        Ale ja
        |

        przy takim smogu, który utrzymuje się przez tak długi czas to warto się również wybrać na konsultacje dermatologiczne. Bo takie stężenie zanieczyszczeń może bardzo negatywnie wpłynąć równiez na stan naszej skóry i poza przebarwieniami, przesuszeniem i zmarszczkami może powodować dużo poważniejsze schorzenia. Same się z przyjaciółkami umówiłyśmy do kliniki dermatologicznej na konsultacje w zakresie skutków zanieczyszczeń i zagrożeń dla cery spowodowanych smogiem.

        Dorota
        |

        Antyoksydanty neutralizują szkodliwe działanie metali i toksyn dlatego jedzmy duzo warzyw i owoców nawet mrożonek w postaci zup. Dodatkowo warto wzmocnić się wiekszymi dawkami witaminy c, a i e oraz wskazany jest wyciąg z modrzewia dahurskiego czy żeń szeń