Encefalopatia nadciśnieniowa: przyczyny, objawy, leczenie

Encefalopatia nadciśnieniowa jest jednym z najgroźniejszych możliwych powikłań nadciśnienia tętniczego, które związane jest z uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego wskutek wyjątkowo wysokiego ciśnienia tętniczego krwi. Ogólnie encefalopatia nadciśnieniowa jest problemem, którego skutki można całkowicie odwrócić - konieczne do tego celu jest jednak szybkie rozpoczęcie leczenia. Jakie więc objawy sugerują to schorzenie i jakie mogą być przyczyny encefalopatii nadciśnieniowej?

Encefalopatia nadciśnieniowa (ang. hypertensive encephalopathy) to jednostka chorobowa, o której zaczęto mówić tak naprawdę w 1928 roku, kiedy to po raz pierwszy dwójka naukowców - Oppenheimer i Fishberg - użyła tego terminu, aby opisać przypadłość pacjenta, u którego wystąpiło ostre zapalenie nerek powiązane z objawami neurologicznymi oraz wyjątkowo wysokim ciśnieniem tętniczym krwi.

Obecnie encefalopatia nadciśnieniowa, szczęśliwie, nie jest przypadłością częstą - jej rozpowszechnienie jest tak niewielkie, że ciężko nawet o jakieś konkretne dotyczące tego statystyki. Zauważalne wyraźnie jest jednak to, że problem ten spotykany jest przede wszystkim u młodych dorosłych oraz u osób będących w podeszłym wieku.

Encefalopatia nadciśnieniowa: przyczyny

Jak można się dość łatwo domyślić, przyczyną encefalopatii nadciśnieniowej jest nadmierne ciśnienie tętnicze krwi. Nie jest jednak tak, że każda osoba zmagająca się z nadciśnieniem tętniczym prędzej czy później doświadcza tego rodzaju encefalopatii.

Największe zagrożenie pojawieniem się tego problemu mają pacjenci cierpiący na złośliwą postać nadciśnienia tętniczego - okazuje się bowiem, że spośród wszystkich takich chorych, u od 0,5 do 15% z nich rozwija się encefalopatia nadciśnieniowa.

Ogólnie można powiedzieć, że encefalopatia związana z nadmiernym ciśnieniem tętniczym występuje przede wszystkim wtedy, gdy u człowieka dojdzie do nagłego wzrostu wartości ciśnienia tętniczego.

Wymaga tutaj wspomnienia, że układ nerwowy człowieka jest niejako przygotowany na wahania wartości ciśnienia krwi - zaopatrzony jest on w mechanizmy autoregulacyjne, których zadaniem jest utrzymywanie mózgowego przepływu krwi na względnie stałym poziomie.

Kiedy jednak wartość średniego ciśnienia tętniczego przekracza pewną wartość - a dokładniej 170 mmHg - mechanizmy autoregulacji przestają być wydolne i może się rozwijać wtedy encefalopatia nadciśnieniowa. Związany z nim jest m.in. obrzęk mózgu pochodzenia naczyniowego, jego skutkiem może być zaś niedotlenienie komórek nerwowych, ale i wystąpienie różnych toksycznych dla neuronów reakcji.

Encefalopatia nadciśnieniowa nie jest jednak skutkiem długo utrzymującego się nadciśnienia tętniczego, a bierze się ona z nagłego wzrostu wartości ciśnienia tętniczego krwi.

Wspomina się, że zazwyczaj do tej choroby dochodzi dopiero wtedy, gdy wartości ciśnienia tętniczego krwi przekraczają 200/130 mmHg.

Problemami, które mogą sprzyjać temu zjawisku, bywają:

Encefalopatia nadciśnieniowa: objawy

Objawy encefalopatii nadciśnieniowej pojawiają się u chorych zazwyczaj po upływie jednej do dwóch dób od wystąpienia nagłego wzrostu ciśnienia tętniczego krwi. Pierwszą dolegliwością jest w tym przypadku typowo ból głowy (zazwyczaj opisywany jako tępy ból), poza nim u pacjentów występować mogą również:

Encefalopatia nadciśnieniowa: diagnostyka

Tak naprawdę rozpoznanie encefalopatii nadciśnieniowej jest diagnozą z wykluczenia - dopiero po tym, gdy wyeliminowane w procesie diagnostycznym zostaną inne możliwe przyczyny występujących u chorych objawów, możliwe jest postawienie rozpoznania właśnie zaburzeń czynności układu nerwowego wynikających z nadmiernych wartości ciśnienia tętniczego krwi.

W diagnostyce różnicowej encefalopatii nadciśnieniowej pod uwagę brane są takie jednostki, jak m.in.:

W celu wykluczenia powyżej wymienionych, a także i innych jeszcze jednostek, których objawy mogą być podobne do objawów encefalopatii nadciśnieniowej, u pacjentów wykonuje się całą serię badań, bo i badania laboratoryjne (m.in. oznaczenia poziomów wykładników stanu zapalnego - one mogą pozwolić wykluczyć ewentualne zapalenie mózgu) czy badania obrazowe (dzięki takim badaniom, jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny , w procesie diagnostycznym możliwe jest wyeliminowanie z listy potencjalnych przyczyn objawów np. udaru mózgu czy krwawienia wewnątrzczaszkowego).

Dopiero po tym, gdy inne możliwe przyczyny dolegliwości pacjenta zostaną wykluczone, a do tego zaobserwowane zostanie u niego znacznie zwiększone ciśnienie tętnicze krwi, możliwe jest zdiagnozowanie u niego encefalopatii nadciśnieniowej.

Encefalopatia nadciśnieniowa: leczenie

W leczeniu encefalopatii nadciśnieniowej najważniejsza jest normalizacja wartości ciśnienia tętniczego krwi pacjenta. W tym celu wykorzystywane są inne niż w przypadku przewlekłej farmakoterapii nadciśnienia tętniczego środki – wśród przykładowych leków, które stosuje się w stanach wymagających nagłego obniżenia ciśnienia tętniczego, wymienić można m.in.:

  • labetalol
  • nitroprusydek sodu
  • fenoldopam
  • nitroglicerynę

Wydawać by się mogło, że u chorych z encefalopatią nadciśnieniową ciśnienie tętnicze powinno być znormalizowane jak najszybciej, ogólnie jednak wcale tak nie jest - zbyt szybkie obniżenie ciśnienia mogłoby skutkować zmniejszeniem rzutu serca czy kolejnymi zaburzeniami autoregulacji przepływu krwi w mózgowiu, a te z kolei problemy mogłyby doprowadzić do niedostatecznych dostaw krwi i tlenu do tkanki nerwowej i nasilić niedokrwienie.

Ze względu na takie właśnie ryzyko sugerowane jest, aby w pierwszej fazie leczenia encefalopatii nadciśnieniowej uzyskiwany spadek wartości ciśnienia tętniczego krwi sięgał maksymalnie 20-25% wartości wyjściowej.

Encefalopatia nadciśnieniowa: rokowanie

Encefalopatia nadciśnieniowa jak najbardziej może skutkować zgonem chorego - można mu jednak zapobiec, stosując odpowiednio szybko właściwe leczenie. Ogólnie rokowania pacjentów z tą jednostką są dobre - przy wczesnym rozpoczęciu terapii większość pacjentów powraca w pełni do zdrowia i po wyleczeniu nie pozostają u nich żadne deficyty neurologiczne.

Encefalopatia nadciśnieniowa: zapobieganie

W prewencji encefalopatii nadciśnieniowej najważniejsze jest prowadzenie ogólnie rozumianego zdrowego trybu życia. Wskazane jest utrzymywanie prawidłowej masy ciała, stosowanie zbilansowanej, bogatej w owoce i warzywa, diety czy regularne uprawianie sportu.

Zmniejszyć ryzyko wystąpienia tego schorzenia można również poprzez rezygnację z palenia papierosów czy redukcję spożycia alkoholu. Wszystkie z wymienionych oddziaływań zmniejszają ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego, a ta właśnie choroba (szczególnie nieleczona) najczęściej jest w bezpośredni sposób powiązana z encefalopatią nadciśnieniową.

Jeżeli chodzi zaś o te osoby, u których nadciśnienie tętnicze zostało już rozpoznane, to one również mogą podjąć się prób zredukowania ryzyka pojawienia się opisywanej postaci encefalopatii. U nich ważne jest prowadzenie zdrowego trybu życia, ale i stosowanie się do zaleceń dotyczących farmakoterapii nadciśnienia.

Zalecane przez lekarzy preparaty należy przyjmować regularnie i nigdy nie powinno się ich odstawiać gwałtownie, na własną rękę, bez porozumienia ze specjalistą - w końcu nagłe zaprzestanie przyjmowania leków hipotensyjnych jest jednym z czynników, które mogą wywołać encefalopatię nadciśnieniową.

O autorze
lek. Tomasz Nęcki
Lek. Tomasz Nęcki
Absolwent kierunku lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Wielbiciel polskiego morza (najchętniej przechadzający się jego brzegiem ze słuchawkami w uszach), kotów oraz książek. W pracy z pacjentami skupiający się na tym, aby przede wszystkim zawsze ich wysłuchać i poświęcić im tyle czasu, ile potrzebują.

Źródła:

  1. Sharifian M., Hypertensive Encephalopathy, Iran J Child Neurol. 2012 Summer; 6(3): 1-7
  2. "Neurologia. Podręcznik dla studentów medycyny", tom 2, red. naukowa W. Kozubski, P. P. Liberski, wyd. II, Warszawa 2014, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
  3. Susanto I., Hypertensive Encephalopathy, 2018, Medscape; dostęp on-line: https://emedicine.medscape.com/article/166129-overview

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

Czytaj e-wydanie cenie 1,00 zł i zyskaj dostęp do numerów archiwalnych! W nr 6/2020 "Zdrowia" m.in.: jak działają jelita, 10 pytań o wazektomię, uzależnienia a płeć, dłonie pod ochroną, ćwiczenia na smukłe nogi. "Zdrowie" to 76 stron rzetelnej wiedzy!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie  6/2020
KOMENTARZE