Afazja: przyczyny, objawy, leczenie

2019-03-18 16:42 lek. Tomasz Nęcki

Afazja to problemy z mówieniem - polegać one mogą zarówno na trudnościach z wypowiadaniem się, jak i na niemożności zrozumienia zdań wypowiadanych przez innych ludzi. Przyczyną afazji są różne uszkodzenia struktur ośrodkowego układu nerwowego - najczęstszą z nich jest udar mózgu, zaburzenia funkcji językowych mogą jednak rozwijać się również i w przebiegu całkowicie innych patologii. Jakie są rokowania pacjenta z afazją - czy istnieją jakiekolwiek szanse na to, że odzyska on zdolność swobodnego mówienia oraz rozumienia mowy?

Spis treści

  1. Afazja: przyczyny
  2. Afazja: objawy i rodzaje
  3. Afazja a dyzartria
  4. Afazja: diagnostyka
  5. Afazja: leczenie
  6. Afazja: rokowanie

Afazja to termin wywodzący się z języka greckiego, a dokładniej od słowa aphasia - przedrostek "a" oznacza w tym wypadku bez, z kolei "phasis" tłumaczone jest jako mowa. W najprostszym więc tłumaczeniu afazję można rozumieć jako niemożność mówienia, w praktyce jednak problem ten może przebiegać w taki właśnie sposób, ale również i nieco odmiennie.

Ze względu na to, że język mówiony jest bezapelacyjnie bardzo ważny dla ludzkiej komunikacji, trudności z mową są dość szybko wychwytywane zarówno przez osobę ich doświadczającą, jak i przez jej otoczenie.

Z tego właśnie powodu pierwszy opis afazji powstał wyjątkowo dawno temu - wzmianki o tym problemie znaleźć można bowiem już w starożytnych egipskich papirusach, w których opisywano te zaburzenie u człowieka, u którego wskutek urazu głowy doszło do uszkodzenia płatów skroniowych mózgu.

Afazja - ze względu na jej przyczyny - spotykana jest przede wszystkim u osób w średnim i starszym wieku. Możliwe jest jednak jej wystąpienie w dowolnym momencie życia, nawet u kilkulatka.

Afazja: przyczyny

Afazja rozwija się u ludzi wtedy, kiedy to wystąpią u nich jakieś uszkodzenia struktur należących do ośrodkowego układu nerwowego. Tutaj pojawia się jednak konieczność podkreślenia kluczowego wręcz aspektu - otóż problem ten ma swoje źródła właśnie w defektach dotyczących samego mózgowia, u osób z afazją aparat ruchowy mowy, czyli m.in. język i elementy krtani, funkcjonuje w pełni prawidłowo.

W przeszłości sądzono, że przyczyną afazji mogą być wyłącznie uszkodzenia ściśle określonych rejonów mózgowia. Mowa tutaj o tzw. ośrodkach mowy, którymi są:

  • ośrodek Broki (zwany ośrodkiem ruchowym mowy, znajduje się on w płacie czołowym mózgu)
  • ośrodek Wernickego (inaczej ośrodek czuciowy mowy, zlokalizowany jest on w płacie skroniowym mózgu)

Rzeczywiście to właśnie bezpośrednie uszkodzenie ośrodków mowy w największym stopniu może wywołać afazję, w praktyce jednak okazuje się, że również i uszkodzenie np. włókien nerwowych, które łączą te ośrodki z innymi rejonami mózgowia, również może skutkować zaburzeniami mowy.

Chorobą, która najczęściej stanowi przyczynę afazji, jest udar mózgu - szacuje się, że nawet do 40% spośród wszystkich pacjentów, u których pojawi się ta jednostka, ostatecznie zmaga się z zaburzeniami mowy.

Afazja może jednak wystąpić wskutek i innych schorzeń, takich jak m.in.:

Powyższe stanowią najczęstsze przyczyny afazji. Problem ten, choć zdecydowanie rzadziej, może wynikać również i z padaczki (wtedy afazja jest zazwyczaj przejściowa i utrzymuje się krótko), opisywano także przypadki afazji będącej skutkiem ubocznym stosowania plastrów przeciwbólowych, które zawierały fentanyl.

Afazja: objawy i rodzaje

Afazję zazwyczaj stwierdzić nietrudno - zaburzenia mowy są zwykle wyraźnie widoczne dla otoczenia chorego, a nierzadko również i dla niego samego. W przebiegu problemu dochodzić może m.in. do:

  • znacznego stopnia trudności z ułożeniem choćby najprostszego zdania
  • problemów z nazywaniem pewnych przedmiotów - może się wydawać, jakby pacjent nie pamiętał, jak dana rzecz się nazywa
  • używania w konwersacjach dziwacznych słów lub tworzenie zdań, które są całkowicie pozbawione sensu
  • wypowiadania jedynie pojedynczych, całkowicie niezrozumiałych słów

Należy tutaj jednak podkreślić, że nawet jeżeli pacjent wydaje z siebie jedynie strzępki słów, to tak naprawdę "w głowie" ma on zazwyczaj to, co chciałby w danej chwili powiedzieć - afazja nie wynika z problemów z pamięcią czy z niedostatków intelektualnych, lecz jest po prostu zaburzeniem dotyczącym samej mowy.

Dodać należy tutaj również i to, że afazja przebiegać może bardzo różnie - z tego właśnie powodu wyróżnia się rozmaite jej rodzaje, którymi są m.in.:

  • afazja ruchowa: polega ona na tym, że pacjent traci zdolność mówienia - chciałby coś powiedzieć, ale nie jest w stanie
  • afazja czuciowa: problem związany z tym, że chory może sam mówić, aczkolwiek nie jest on w stanie zrozumieć wypowiedzi innych osób
  • afazja mieszana: w jej przebiegu pacjent ma trudności zarówno z wypowiadaniem się, jak i z rozumieniem zdań, które słyszy
  • afazja agnostyczna (inaczej nominalna): charakteryzuje ona się tym, że pacjentowi z trudem przychodzi dobieranie odpowiednich słów w trakcie rozmowy, oprócz tego występują u niego trudności z nazywaniem rozmaitych przedmiotów

Afazja a dyzartria

Warto podkreślić, że do zaburzeń mowy może doprowadzić nie tylko afazja, ale również i inny problem - dyzartria. Tak już jednak wspominano, do afazji prowadzą uszkodzenia struktur mózgowia zaangażowanych w funkcje językowe, dyzartria zaś wynika z nieprawidłowej czynności aparatu ruchowego mowy, np. struktur mięśniowych związanych z emisją głosu (których przyczyną może być ich uszkodzenie, ale i porażenie nerwów, które je zaopatrują).

Afazja: diagnostyka

Wystąpienie afazji - zwłaszcza nagłe - zawsze powinno zostać skonsultowane z lekarzem.

Przyczyną tego problemu może być w końcu nawet udar mózgu, który wymaga jak najszybszego wdrożenia u chorego odpowiedniego postępowania terapeutycznego.

W razie pojawienia się afazji, u pacjenta najpierw wykonywane jest badanie neurologiczne - wykryte podczas niego inne odchylenia (takie jak np. zaburzenia czucia czy niedowłady) mogą sugerować to, jaka dokładnie choroba wystąpiła u badanego lub która część jego mózgowia została uszkodzona.

Później zazwyczaj zlecane są badania obrazowe głowy, takie jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny - wymienione umożliwiają stwierdzenie np. ognisk niedokrwienia w obrębie mózgowia czy istnienia u pacjenta jakiegoś wewnątrzczaszkowego guza.

Afazja: leczenie

Sama afazja nie jest chorobą, lecz objawem - leczenie, które jest wdrażane pacjentowi, musi się więc skupiać na przyczynie afazji. W przypadku pacjentów, którzy doznali udaru mózgu, wraz z ogólną poprawą ich stanu ustępować mogą również i zaburzenia mowy.

Poprawa w tym przypadku może być jednak różnego stopnia - u jednych chorych afazja ustępuje nawet całkowicie, u innych zaś problem utrzymuje się przez cały czas. Bardzo ważne dla wielu takich chorych okazują się treningi mowy, które - odbywające się z udziałem logopedy - nierzadko umożliwiają zmniejszenia stopnia istniejących u nich zaburzeń mowy.

Zdecydowanie inaczej zaś przebiega leczenie afazji u osób, u których wystąpiła ona w związku z guzem mózgu. W ich przypadku skuteczna terapia, bazująca np. na usunięciu całej zmiany, czasami okazuje się wystarczającą metodą leczenia – zdarza się bowiem tak, że guz uciska ośrodki mowy w mózgowiu i jego resekcja, likwidująca tenże ucisk, prowadzi do ustąpienia afazji.

Afazja: rokowanie

Tak jak afazja wpływa na jakość życia (w końcu nietrudno się domyślić, że nagła utrata zdolności mówienia w znaczący sposób odbija się na psychice pacjenta), tak już sama ona nie ma wpływu na przeżycie chorych. Dokładnych jednak rokowań osób, u których rozwinie się afazji, określić nie można - wszystko zależy tutaj od tego, z jakiego powodu pojawił się ten problem.

Lepsze ogólne rokowania mają te osoby, u których wystąpiła neuroinfekcja (szczególnie taką, którą można skutecznie wyleczyć), zdecydowanie gorsze zaś np. ci pacjenci, u których afazja pojawiła się w związku z wystąpieniem bardzo złośliwego nowotworu mózgu.

Przeczytaj też:

Źródła:

  1. Pedersen P.M. et al., Aphasia after Stroke: Type, Severity and Prognosis, Cerebrovascular Diseases 17(1):35-43, Feb 2004
  2. Gupta A., Singhal G., Understanding Aphasia in a Simplified Manner, Journal, Indian Academy of Clinical Medicine, Vol. 12, No. 1, Jan-Mar 2011
  3. Materiały National Institute on Deafness and Other Communication Disorders, dostęp on-line: https://www.nidcd.nih.gov/health/aphasia
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Lau
|

Od jakiegoś czasu borykamy się z afazja w naszej rodzinie. Zastanawiamy się już nad profesjonalnym leczeniem bo sami chyba nie damy, a specjalistów w naszym super małym mieście nie ma. Jeśli są, to obladowani praca że nie mają czasu na takie przypadki jak nasz :(. Wygooglowalam jakiś czas temu Uzdrowisko Konstancin w Konstancinie, piszą o ni ch naprawdę dobrze. Chyba nie mamy na co czekać skoro nikt inny nie chce nam pomóc

Ania
|

A mam pytanie jak długo tato był na rehabilitacji w ośrodku?

Kasia
|

Witam serdecznie
Pisze w sprawie mojego taty który kilka dni temu miał zabieg koronarografii.... Po zabiegu leżał cały dzień na sali wybudzen oczywiście lekarze nic nie mówili twierdził że to normalne następnego dnia NIE POZNAWALAM MOJEGO TATY! ZACHOWYWAŁ SIĘ STRASZNIE JAK NIE ON, AZ PACJENCI Z jego sali stwierdzili że coś mu zrobili

nie zarejestrowana
|

bardzo Ci współczuję :(

Elia
|

Moja mama również była w Tabicie. Tak - najlepiej udać się na konsultację z lekarzem i ustalić, co mogą zapewnić w ramach opieki i czego można oczekiwać. Na pewno jest wiele codziennych ćwiczeń, a regularność w takich przypadkach to podstawa.

Kasia
|

Witam mam zaytanie do marianki i bardzo bym prosila o odpowiedź. Czy najpierw Pani udala sie na konsultacje i mniej wiecej jak to wyglada. Pozdrawiam

marianka
|

Wszystko tak na prawdę ustalane jest indywidualnie, zależy w jakim pacjent jest stanie i jakiej pomocy wymaga - do każdego przypadku należy podejść często inaczej. Po odpowiednich konsultacjach ustalany jest tok leczenia oraz zabiegi, zawsze można tez zasugerować coś od siebie, ale myślę, że pracują tam bardzo dobrzy specjaliści, więc wiedza jak zając się każdym przypadkiem.

Max
|

A jak wygląda pobyt w takim ośrodku? Dużo jest zajęć z pacjentem?

marianka
|

Niestety ta przypadłość dotknęła i mojego tatę po przebytym udarze. Nie wiedzieliśmy jak sobie z tym poradzić, bo zaczęło to przeszkadzać w codziennym funkcjonowaniu. W końcu znajomy lekarz skierował nas do ośrodka rehabilitacyjnego Tabita w Konstancinie-Jeziornej, gdzie tata uzyskał fachową w zakresie rehabilitacji neurolologopedycznej. Terapia pomogła i teraz nie mamy problemów ze swobodną komunikacją, pojawiają sie drobne problemy, ale niebo a ziemia w porównaniu z tym co było bezpośrednio po udarze, a teraz po rehabilitacji.

m_merchel
|

"Chory 17-letni po wypadku komunikacyjnym przyjęty z oddziału chirurgii MSW Szczecinie do oddziału neurotreumatologii po zbadaniu TK z rozpoznaniem krwiaka nadtarówkowego po stronie lewej. Przy przyjęciu w stanie bardzo ciężkim , nieprzytomny, wydolny krążeniowo i oddechowo z anizokorią L>P, niedowład prawostronny. Operowany w trybie pilnym. Po operacji zaintubowany, nieprzytomny , anizokoria ustąpiła, śpiączka powoli spłycała się, chory wykonywał precyzyjne ruchy lokalizujące, niedowład zmniejszył się, kontaktu z chorym nie udało się nawiązać. W 4 dobie hospitalizacji wystąpiły objawy performacji przewodu pokarmowego. Operowany. Przebieg pooperacyjny jamy brzusznej rozejściem się w drugiej dobie szwów powłok i wyciekiem treści ropno-surowiczej z rany. 7 stycznia 98 r. nastąpiło pogorszenie stanu neurologicznego, stan śpiączki pogłębił się, pojawiły się cechy nadciśnienia wewnątrzczaszkowego. Chory areaktywny, niewydolny oddechowo, źrenice sztywne szerokie, lewa szersza. Reoperowany. Śródoperacyjnie stierdzono olbrzymi obrzęk mózgu. Wprowadzono chorego w śpiączkę barbituranową. Od 4 dni wybudzany. Stwierdza się słabe reakcje ruchowe na ból lepsze po stronie prawej, anizokoria utrzymuje się. Ponownie operowany chirurgicznie z powodu rozejście się jelita. Celem dalszego leczenia przekazany do I Kliniki Chirurgii wraz z dokumentacją TK i rtg." Ja mam afazje, jest ciężko!