Układ hormonalny - budowa i funkcje

2019-06-06 11:34 Anna Jarosz - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie" | Konsultacja: prof. Romuald Dębski, ginekolog, endokrynolog

Układ hormonalny tworzą gruczoły dokrewne, które wytwarzają hormony służące do przekazywania informacji między poszczególnymi organami. To hormony tarczycy, przysadki, nadnerczy, jajników, trzustki, szyszynki decydują o twoim zdrowiu, nastroju i wyglądzie. Jeśli równowaga hormonalna jest zaburzona, zaczynasz gorzej się czuć i chorować.

Spis treści:

  1. Układ hormonalny: budowa i działanie
  2. Układ hormonalny: wytwarzanie hormonów
  3. Układ hormonalny: hormony wydzielane przez podwzgórze
  4. Układ hormonalny: hormony, które wydziela szyszynka
  5. Układ hormonalny: hormony, które wydziela przysadka mózgowa
  6. Układ hormonalny: hormony tarczycy
  7. Układ hormonalny: hormony wydzielane przez przytarczyce
  8. Układ hormonalny: hormony, które wydziela grasica
  9. Układ hormonalny: hormony, które wydziela trzustka
  10. Układ hormonalny: hormony wydzielane przez nadnercza
  11. Układ hormonalny: hormony wytwarzane przez jajniki
  12. Układ hormonalny: hormony wydzielane przez jądra

Układ hormonalny tworzą gruczoły wydzielania wewnętrznego (gruczoły dokrewne), których zadaniem jest wydzielanie hormonów. To układ sterujący, który tworzą: przysadka mózgowa, tarczyca, przytarczyce, trzustka, nadnercza oraz jajniki u kobiet i jądra u mężczyzn.

Zarówno nadmiar, jak i niedobór hormonów zaburza homeostazę – wewnętrzną równowagę organizmu.

O tym, ile i jakiego hormonu potrzebuje nasz organizm, decyduje centrum dowodzenia, czyli przysadka mózgowa, kontrolowana przez podwzgórze. Do przysadki docierają informacje o zapasach hormonów i ich niedoborze. O tym, czy ilość hormonów jest wystarczająca, decyduje podwzgórze. Jeśli któregoś brakuje, wydaje rozkaz przysadce, by zaczęła wydzielać hormon stymulujący, który pobudzi konkretny gruczoł do wzmożonej pracy. Jeżeli czegoś jest za dużo, podwzgórze mówi "stop".

Układ hormonalny - budowa i działanie

Działanie układu endokrynologicznego (układu hormonalnego) to niezwykły system obejmujący wydzielanie hormonów, które działają jak posłańcy – umożliwiają komunikację między poszczególnymi narządami. Jeśli ten układ działa bez zarzutu, cały organizm funkcjonuje sprawnie. Gdy równowaga układu jest zakłócona, obniża się nastrój, gorzej wyglądamy, zaczynamy chorować.

Kiedy gruczoły dokrewne wyprodukują hormony, oddają je do krwi w konkretnym celu: by dostarczyły informacje i polecenia do poszczególnych komórek, tkanek i narządów.

Hormony przysadki informują tarczycę, trzustkę, nadnercza i jajniki, co mają robić. Potem każdy z tych narządów rozpoczyna produkcję własnych hormonów, które docierają tam, gdzie są potrzebne. Np. w chwili silnego stresu nadnercza przesyłają do serca adrenalinę, która mobilizuje nas do wysiłku. Gdy przekaz informacji opóźnia się, organizm nie może zareagować na zmieniającą się sytuację.

Układ hormonalny: wytwarzanie hormonów

Hormony wytwarzane są w gruczołach dokrewnych, następnie wydzielane do krwiobiegu. Oddziałują na komórki zaopatrzone w specyficzny receptor. Część tych substancji produkowana jest również przez komórki układu immunologicznego, nerwowego i wielu innych narządów. Gruczoły wydzielania wewnętrznego, czyli dokrewne, to:

    Warto wiedzieć

    Rola podwzgórza w regulacji hormonalnej

    Nadrzędną rolę w regulacji hormonalnej odgrywa podwzgórze – dolna część międzymózgowia, gdzie syntetyzowane są liberyny i statyny, hormony wpływające na czynność przysadki mózgowej. Przysadka mózgowa to maleńki gruczoł w środku czaszki połączony z podwzgórzem. Część nerwowa przysadki mózgowej uważana jest za część podwzgórza, ponieważ gromadzone są tam dwa hormony wytwarzane w jądrach podwzgórza, tj. wazopresynaoksytocyna. Wazopresyna kontroluje zasoby wody w ustroju i zapobiega nadmiernemu jej wydalaniu z moczem. Oksytocyna zaś powoduje skurcze macicy podczas porodu i orgazmu, wspomaga wypływ mleka u kobiet karmiących, budzi instynkt opiekuńczy.

    Układ hormonalny: hormony wydzielane przez podwzgórze

    • Liberyny – hormony uwalniające, pobudzają przysadkę mózgową do wydzielania hormonów:

    - somatoliberyna - uwalnia hormon wzrostu
    - kortykoliberyna – uwalnia kortykotropinę
    - gonadoliberyna - wpływa na wydzielanie gonadotropin (FSH i LH)
    - tyreoliberyna zaś – wpływa na wydzielanie tyreotropiny

    • Statyny – hormony hamujące wydzielanie hormonów przez przysadkę mózgową

    - somatostatyna hamuje uwalnianie hormonu wzrostu i tyreotropiny
    dopamina – prolaktyny, jak również tyreotropiny.

    • Kisspeptyna - wiadomo, że wpływa na dojrzewanie płciowe, zaburzenia miesiączkowania, płodność, odgrywa rolę w hamowaniu rozwoju nowotworów, ale wciąż pozostaje substancją dość tajemniczą – istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że najbliższe lata przyniosą kolejne doniesienia o wpływie kisspeptyny na ludzki organizm.

    Układ hormonalny: hormony, które wydziela szyszynka

    • melatonina (hormon snu) – bierze udział w regulowaniu dobowego rytmu snu i czuwania, przygotowuje organizm do snu po zmroku

    Układ hormonalny: hormony, które wydziela przysadka mózgowa

    • somatotropina (hormon wzrostu) – w rozwijającym się organizmie odpowiada za wzrost tkanek, a w dojrzałym za ich regenerację
    • prolaktyna – reguluje cykl płciowy, podtrzymuje ciążę i pobudza gruczoły mleczne do produkcji mleka
    • tyreotropina (TSH) – pobudza tarczycę do wydzielania własnych hormonów zwanych tarczycowymi
    • kortykotropina (ACTH) – pobudza nadnercza do produkcji hormonów
    • folikulostymulina (FSH) – u kobiet steruje dojrzewaniem komórek jajowych, u mężczyzn zaś wytwarzaniem plemników
    • hormon luteinizujący (LH) – pod jego wpływem u kobiet dochodzi do owulacji, a u mężczyzn do wydzielania w jądrach testosteronu
    • melanotropina – pobudza komórki barwnikowe do syntezy melaniny, barwnika skóry
      Ważne

      Termin "hormon" pochodzi od starogreckiego słowa hormeo – poruszać, pobudzać. W 1905 r. po raz pierwszy użył tej nazwy dla produktów gruczołów wydzielania wewnętrznego angielski fizjolog Ernest Starling. Prowadził on prace badawcze, których celem było udowodnienie istnienia w organizmie substancji sterujących wieloma procesami życiowymi. Pierwszy hormon został wyizolowany w 1895 r. Dokonał tego krakowski fizjolog prof. Napoleon Cybulski (wspólnie z Szymonowiczem). Odkrył substancję wydzielaną przez nadnercza, obecnie zwaną adrenaliną.

      Układ hormonalny: hormony tarczycy

      • trójjodotyronina (T3) i tyroksyna (T4) – warunkują prawidłowy przebieg wielu procesów w organizmie, regulują temperaturę ciała i przemianę materii, biorą udział w syntezie witamin, pobudzają rozwój kośćca i układu nerwowego w życiu płodowym i wczesnym dzieciństwie; zięki nim lepiej trawimy, mamy dobry nastrój, interesuje nas seks; decydują o wyglądzie skóry i włosów; tyroksyna wpływa na powstanie podskórnej tkanki tłuszczowej; jeśli tarczyca źle pracuje, możesz cierpieć na bezsenność, nadmierną potliwość czy kołatanie serca, przy niedoczynności pojawi się zmęczenie, nadwrażliwość na zimno, łamliwe włosy
      • kalcytonina – obniża stężenie wapnia we krwi, wiążąc jego nadmiar w kościach i ograniczając jego wchłanianie w jelicie cienkim

      Układ hormonalny: hormony wydzielane przez przytarczyce

      • parathormon – bierze udział w gospodarce wapniowej: podnosi stężenie wapnia we krwi, jeśli jest za niskie, uwalniając go z kości i zębów

      Układ hormonalny: hormony, które wydziela grasica

      • tymozyna – wpływa na odporność organizmu; jej wydzielanie pobudzają hormony tarczycy; grasica stopniowo zanika po okresie dojrzewania

      Układ hormonalny: hormony, które wydziela trzustka

      • insulina – obniża stężenie glukozy we krwi, umożliwiając jej przenikanie do wnętrza komórek i magazynowanie w wątrobie; insulina bierze też udział w przemianie białek i tłuszczów
      • glukagon – działa przeciwstawnie do insuliny, podnosząc stężenie glukozy we krwi, co zapobiega hipoglikemii (niedocukrzeniu)

      Układ hormonalny: hormony wydzielane przez nadnercza

      • adrenalinanoradrenalina – przygotowują organizm do zwiększonego wysiłku fizycznego i umysłowego w sytuacjach wymagających szybkiej reakcji, m.in. przyśpieszają akcję serca, polepszają ukrwienie mięśni, podnoszą poziom glukozy we krwi, rozszerzają oskrzela i źrenice - ich stężenie rośnie podczas stresu
      • kortyzol – osłabia aktywność układu odpornościowego, działa przeciwzapalnie, zwiększa stężenie glukozy we krwi; wzmacnia działanie adrenaliny i noradrenaliny podczas stresu
      • dehydroepiandrosteron (DHEA) – "wygasza" reakcję organizmu na stres, działa przeciwdepresyjnie, przyśpiesza przemianę tłuszczów, hamuje apetyt, korzystnie wpływa na pracę umysłu i wygląd skóry
      • aldosteron – reguluje gospodarkę wodno-elektrolitową w organizmie. Dba o utrzymanie właściwego poziomu sodu i potasu

      Układ hormonalny: hormony wytwarzane przez jajniki

      • progesteron – przygotowuje macicę do zagnieżdżenia się w niej zapłodnionej komórki jajowej, podtrzymuje ciążę (zapobiega przedwczesnym skurczom macicy), hamuje rozrost endometrium pod wpływem działania estrogenów
      • estrogeny (estradiol, estriol, estron) – odpowiedzialne są m.in. za wykształcenie się typowo kobiecej budowy ciała, regulują cykl miesiączkowy, umożliwiają rozwój komórek jajowych, wpływają na popęd seksualny i wygląd skóry

      Układ hormonalny: hormony wydzielane przez jądra

      • androgeny (głównie testosteron) – warunkują wykształcenie się typowo męskich cech (kształt sylwetki, niski głos, zarost na twarzy, klatce piersiowej), prawidłowe funkcjonowanie męskiego układu rozrodczego i zwiększają popęd seksualny
      Warto wiedzieć

      Hormony płciowe nie pojawiają się w organizmie dopiero w czasie pokwitania. Noworodki obu płci w pierwszych dniach życia często miewają powiększone gruczoły piersiowe, czasem można nawet zaobserwować wyciekającą z nich mleczną wydzielinę. To skutek działania matczynych estrogenów, które przechodząc przez łożysko w czasie ciąży, pobudzają rozwój piersi u noworodka. To mija po kilku czy kilkunastu dniach, gdy dziecko wydali nadmiar matczynych hormonów.

      miesięcznik "Zdrowie"

      Czy artykuł był przydatny?
      Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

      NOWY NUMER

      W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

      Dowiedz się więcej
      Miesięcznik Zdrowie 10/2019

      Materiał partnerski

      KOMENTARZE
      Niewidzialny8
      |

      Spróbuj zrobić badania kilka razy pod rząd, na przykład tsh, ft3 i ft4 przez 2 miesiące raz na tydzień lub co 2 tygodnie. Wiadomo wszystkich tak się nie da, bo cały zestaw, atpo i inne to koszt jednorazowo chyba przekraczający 300zł.

      MONIKA
      |

      POZIOM HORMONU TARCZYCY W NORMIE.WIĘKSZOŚĆ HORMONÓW TEŻ.
      TYJE NA POTĘGE. BYŁAM U DIETETYKA DWA RAZY TŁUSZCZ PRAKTYCZNIE W NORMIE, NADMIAR WODY O 20 LITRÓW JUŻ ZA DUŻO.
      OD ROKU JESTEM BADANA I NIE WIDOMO CO MI JEST.

      Ewa
      |

      Ech te hormony, napędzają całą naszą machinerię - organizm. Dobrze być świadomym i zrobić z tego użytek.
      Coś więcej na ten temat, jakby ktoś szukał: http://www.laime.pl/nowy_sa...
      Pozdrawiam

      Aska
      |

      Ciekawy artykuł, dobrze być świadomym ich mocy:)

      ja
      |

      Objawy niedoboru estrogenów: suche oczy, spadek nastroju, płaczliwość, wypadanie włosów, pogorszenie cery, chudnięcie w młodym wieku, w starszym tycie.

      mala
      |

      najlepiej isc do lekarza, tradzik plus ubytek wlosow rowna sie hormony. zrobic sobie badania, pozdr

      beata
      |

      Witam mam pytanko do wszystkich
      Bo nie wiem co mam robic od dluzszego
      Czasu mam prawie codzienne bole glowy
      Ktore poprzedza szybkie bicie serca I
      Uczucie zalewania potem nie mam
      Na ogol zbyt dobrego samopoczucia I
      Jedzac w miare sporo nie tyje !
      Rowniez wypadaja mi wlosy I mam taki
      Tradzik na twarzy co chyba w wieku
      26 lat rzadko sie zdarza !czasem
      Odczuwam jeszcze jakby cos mi
      Troszke przeszkadzalo przy polykaniu
      Czy to od tarczycy ?co mam robic

      :)
      |

      Czy znane są może komuś objawy niedoboru estrogenów w organizmie?niedobór

      refor#####
      |

      warto przeczytac