Hormon folikulotropowy (FSH): rola, badania, normy

2016-10-10 13:17 lek. Agnieszka Żalińska

Hormon folikulotropowy określany angielskim skrótem FSH (follicle-stimulating hormone) to  peptydowa substancja wydzielana przez przedni płat przysadki mózgowej, która odpowiada za stymulacje pęcherzyków jajnikowych do produkcji estrogenów. Jaka jest rola folikulotropiny? Kiedy warto zbadać poziom FSH i jakie są normy? Jak interpretować wynik FSH?

Hormon folikulotropowy (FSH, folikulotropina) należy do rodziny białek, a dokładniej jest to glikoproteina zbudowana z ponad 200 aminokwasów, które zostały podzielone na dwie podjednostki. Nie jest to substancja charakterystyczna dla płci żeńskiej, w odpowiedzi na folikuloliberynę, czyli podwzgórzowy czynnik pojawia się także w surowicy mężczyzn. Cały mechanizm wydzielania opiera się na zasadzie sprzężenia zwrotnego, a czynnikiem pobudzającym cały szlak przemian jest stężenie estradiolu. Wydzielanie FSH w przypadku kobiet jest ściśle zależne od fazy cyklu miesiączkowego i wahania tego poziomu są różne na różnym etapie cyklu. FSH jest metabolizowany z moczem.

Rola FSH w organizmie

Zadanie FSH jest odmienne wśród żeńskiej i męskiej populacji.

W przypadku kobiet odpowiada za pobudzenie dojrzewania pęcherzyków jajnikowych do produkcji estrogenów. Ponadto ma wpływ na zwiększenie aktywności enzymu aromatazy, który bierze udział w szlaku przekształcenia androgenów do estrogenów. Androgeny są męskimi hormonami, odpowiednikami estrogenów.

Z kolei u mężczyzn działanie FSH koncentruje się na stymulacji wzrostu cewek nasiennych zwiększając tym samym produkcję plemników. Ponadto ma wpływ na sekrecję białka, które wiąże androgeny i duży wpływ na działanie testosteronu.

Jakie ma zastosowanie hormon folikulotropowy?

Poświęcono wiele uwagi budowie molekularnej hormonu i podjęto próby wykorzystania jego właściwości. Istnieją przesłanki o sztucznej folikulotropinie, pozyskiwanej z moczu kobiet w okresie menopauzalnym, kiedy to jej stężenie wyraźnie wzrasta i następowym podawaniu związku kobietom cierpiącym na niepłodność, co ma pobudzić jajeczkowanie. Z kolei z ostatnich badań wynika, że liczna grupa nowotworów, dotykających męską i żeńską populację posiada w obrębie komórek rakowych receptory dla folikulotropiny. Jest to ważna informacja, ponieważ w przyszłości warto pomyśleć o lekach, których mechanizm będzie opierał się na zablokowaniu tych receptorów, co tym samym częściowo zneutralizuje działanie komórki nowotworowe.

Kiedy warto ocenić stężenie FSH

Najbardziej kolokwialne powody, dla których warto ocenić jakie jest stężenie hormonu to diagnostyka niepłodności, zespół policystycznych jajników, ale w połączeniu z poziomem LH, u mężczyzn razem z testosteronem dla oceny rozwoju plemników.
Inne powody oznaczenia FSH:

Folikulotropina: normy

Badanie polega na pobraniu próbki krwi pacjenta i nie wymaga specjalnego przygotowania w tym pozostawienia na czczo.

Wartości FSH podlegają okresowym zmianom wraz z fazami cyklu menstruacyjnego, a także z wiekiem. I tak prawidłowe wartości dla różnych okresów w życiu kobiety wynoszą odpowiednio:

  • w fazie folikulotropowej - 1,4 – 9,6 IU/l
  • podczas owulacji 2,3-21 IU/l
  • w fazie lutealnej 2-8 IU/l
  • u kobiet w okresie menopauzy – 42-188IU/l.

W przypadku mężczyzn poziom ten jest stały i waha się w przedziale 1,4 – 12 IU/l.

Jak poprawnie interpretować wynik badania

Każdy uzyskany wynik powinien zostać zinterpretowany przez lekarza.

Zwiększone stężenie FSH obserwuje się w przypadku niewydolności pierwotnej jajników np. w przebiegu zespołu policystycznych jajników czy w okresie pomenopauzalnym. U mężczyzn wysokie stężenie FSH może świadczyć o pierwotnym hipogonadyzmie, rozpoznawanym w przypadku zespołu Klinefeltera. Ponadto jest wykładnikiem nieprawidłowej spermatogenezy, czyli zmniejszonej produkcji plemników, która może występować w odpowiedzi na czynniki infekcyjne powodujące uszkodzenia jąder.

Zmniejszone stężenie FSH u kobiet oznacza niewydolność przysadki mózgowej, która z kolei prowadzi do wtórnej niewydolności jajników. Może być ponadto odzwierciedleniem guza przysadki czy być efektem ubocznym niektórych farmakoterapii. U mężczyzn to objaw chociażby wtórnej niewydolności jąder.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 10/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Kasia
|

Witam,
właśnie odebrałam wyniki: FSH: 33,44 mlU/ml, a Estriadiol: 21,32 pg/ml
Badania zrobiłam w 3 dniu okresu. Będę wdzięczna za interpretację wyników. Nadmienię, że ostatnio mam nieregularne miesiączki oraz nawracające torbiele (tzw, krwotoczne).