PRÓCHNICA - przyczyny, przebieg i leczenie

Konsultant: lek. med. Michał Rancewicz, stomatolog
9 komentarze
Autor: Beata Pankau

Próchnica to choroba wywoływana przez bakterie, której można skutecznie zapobiegać i którą można całkowicie ją wyleczyć. Mimo to na próchnicę choćby kilka razy w życiu choruje niemal każdy z nas. Nie ma się czemu dziwić: zaledwie połowa Polaków myje zęby codziennie rano i wieczorem. Jakie są przyczyny i objawy próchnicy? Jak leczy się próchnicę?

W Polsce próchnica to problem aż 95 proc. dorosłych. Zaawansowaną chorobę dentyści stwierdzają u ponad połowy kilkuletnich dzieci, a co drugi nastolatek z jej powodu wkracza w dorosłość, nie mając kompletu zębów. Zazwyczaj winą za rozwój próchnicy obarczamy słodycze. I słusznie, chociaż przyczyny jej powstawania są znacznie bardziej złożone. Próchnica to proces, który polega na stopniowym odwapnieniu i rozpadzie twardych tkanek zęba. Naukowcy uważają, że dochodzi do tego z czterech podstawowych powodów.

Przyczyny próchnicy

Próchnicę powodują przede wszystkim bakterie. Choć trudno to sobie wyobrazić, w jamie ustnej człowieka żyje około 300 gatunków bakterii, a ich łączna liczba sięga niemal 50 miliardów. Większość z nich nie jest jednak dla nas szkodliwa. Za próchnicę odpowiedzialne są jedynie te, które rozkładając cukry, produkują kwasy organiczne i dobrze tolerują kwaśne środowisko. Głównie należą do gatunku Streptococcus mutans. Bakterie te tworzą miękki, szczelnie przylegający do powierzchni zębów, żółty nalot fachowo nazywany płytką nazębną. Drobnoustroje stanowią aż 80 proc. jej masy, natomiast pozostałe 20 proc. to organiczne podłoże, która ułatwia im przyleganie do szkliwa.

Podjadanie słodyczy powoduje próchnicę

Na rozwój próchnicy nie mają wpływu tylko czysta woda, tłuszcze oraz białka. Zapominając o tym, bardzo często między posiłkami podjadamy cukierki, pożywne batony, słodkie owoce czy ciastka, wypijamy słodzoną kawę, herbatę, sok albo oranżadę. To wystarczy, żeby dostarczyć bakteriom ich strategicznej pożywki, czyli węglowodanów (głównie dwucukrów oraz cukrów prostych).

Rozwój próchnicy

Kiedy bakterie rozkładają cukry, w procesach chemicznych powstają kwasy organiczne (np. octowy, mlekowy, proprionowy, mrówkowy, masłowy), które obniżają naturalne pH w jamie ustnej. Już po 10 minutach od zjedzenia przekąski bogatej w węglowodany zmniejsza się ono do wartości około 5,0. Wówczas dochodzi do demineralizacji szkliwa, czyli do rozpuszczenia oraz wypłukiwania z niego jonów wapnia. Po pewnym czasie zaatakowane szkliwo staje się porowate, a na jego powierzchni pojawia się pierwsza oznaka próchnicy: biała, matowa plama, która może ciemnieć od barwników pochodzących z jedzenia. Na tym etapie proces można zatrzymać, a leczenie nie wymaga borowania. Jeśli jednak nie odwiedzimy wtedy dentysty, kwasy w dalszym ciągu będą działać szkodliwie na szkliwo. Do wnętrza zęba przedostanie się więcej bakterii, które szybko niszczą zębinę. Tak powstanie dziura, przez fachowców zwana ubytkiem próchnicowym.

Zaawansowana próchnica kończy się leczeniem kanałowym

Bakterie przemieszczają się w głąb zęba, aż w końcu zbliżają się do miazgi. W tym momencie nie ma wątpliwości, że dzieje się coś niedobrego. Ząb boli, jest wrażliwy na zmiany temperatury. Jeżeli na dnie ubytku pozostała jeszcze cienka warstwa zdrowej zębiny i zgłosimy się szybko do stomatologa, jest szansa na uratowanie żywego zęba. Jeśli jednak zwlekamy z wizytą, próchnica wnika do miazgi, a procesu zapalnego już nie da się odwrócić. Konieczne jest usunięcie miazgi, popularnie zwane leczeniem kanałowym. Dentysta, po miejscowym znieczuleniu, wyjmuje miazgę przyrządem przypominającym twardy wyciorek. Jeśli dostęp do korzeni jest utrudniony, wtedy najpierw „zatruwa” ząb specjalnym preparatem i po kilku dniach usuwa miazgę. Po czym musi oczyścić kanały zęba, wypełnić je pastą stomatologiczną i założyć plombę. Dzięki takiemu leczeniu zachowujemy ząb, ale jest on martwy i dlatego łatwo może się złamać czy ukruszyć.

Ważne

Ważne

Lekceważąc stan zębów, igramy ze swoim zdrowiem. Zgorzele i zapalenia tkanek mogą stać się źródłem zakażenia dla całego organizmu i spowodować wiele groźnych schorzeń, np.:

  • chorobę reumatyczną,
  • zapalenie wsierdzia i mięśnia sercowego,
  • kłębuszkowe zapalenie nerek,
  • zapalenie tęczówki oka, żył.

Zapalenie ozębnej spowodowane próchnicą

Z obawy przed borowaniem część osób, mimo silnego bólu, nie odwiedza specjalisty. Po kilku dniach dochodzi u nich do martwicy miazgi. Ząb wprawdzie przestaje boleć, jednak wcale nie oznacza to końca kłopotów. Martwa miazga jest znakomitą pożywką dla bakterii, które doprowadzają w końcu do jej gnilnego rozkładu, czyli tzw. zgorzeli. Czasem proces ten nie powoduje żadnych dolegliwości. Dopiero ostry ból świadczy o zapaleniu ozębnej. Wówczas znika ostatnia bariera zatrzymująca zakażenie w obrębie zęba. Rozprzestrzenia się ono na okoliczne tkanki, a następnie - poprzez kość szczęki - na cały organizm.

Zapalenie ozębnej może mieć charakter ostry, a wtedy boli nie tylko ząb, ale i cała szczęka oraz głowa. Towarzyszy temu obrzęk, ogólne rozbicie i gorączka. Jeśli w wyniku stanu zapalnego utworzy się ropień, konieczne bywa jego przecięcie i stosowanie antybiotyku. Czasem jednak zapalenie ozębnej ma charakter przewlekły i toczy się w okolicy wierzchołka korzenia bezobjawowo. Dopiero gdy stan ten przechodzi w zapalenie ostre i ból staje się nie do wytrzymania, trafiamy do stomatologa, który próbuje podjąć leczenie kanałowe (trwa ono zwykle znacznie dłużej, nawet do kilku miesięcy, ponieważ konieczne są leki zwalczające bakterie i regenerujące zniszczoną tkankę). Jeśli kuracja nie przynosi efektu, dentysta może wykonać tzw. resekcję wierzchołka korzenia. Polega ona na jego chirurgicznym odcięciu i oczyszczeniu kości. Czasem jednak zęba nie da się uratować i wówczas jedynym wyjściem jest jego usunięcie. Zdarza się to najczęściej w przypadku wielokorzeniowych zębów trzonowych.

Różne metody leczenia próchnicy

  • Remineralizacja - w ten sposób leczy się jedynie tzw. próchnicę początkową. Jej cechą charakterystyczną jest niewielkie odwapnienie widoczne w postaci białych albo ciemniejszych plamek. Nie wymaga ono przykrego dla nas borowania. Dentysta, po dokładnym oczyszczeniu tego miejsca, nakłada związek fluoru w postaci żelu lub lakieru. Preparat ma stworzyć odpowiednie warunki do tego, żeby jony wapniowe, fosforanowe oraz fluorkowe powtórnie wbudowały się w uszkodzone miejsce. Zabieg należy kilka razy powtórzyć.
  • Plombowanie - nawet jeśli widać jedynie małą dziurkę, zębina, jako tkanka bardziej miękka i mniej niż szkliwo odporna na próchnicę, może ulec znacznemu uszkodzeniu. Stomatolog musi najpierw usunąć chorą tkankę (najczęściej robi to tradycyjnym wiertłem, rzadziej - laserem lub specjalnym rozpuszczającym zmiany próchnicowe żelem, np. Carisolv). Następnie wypełnia szczelnie ubytek odpowiednim materiałem, zwanym potocznie plombą. Musimy jednak wiedzieć, że ani laser, ani żel nie zastępują borowania, tylko znacznie je skracają.

Czym się wypełnia ubytek

Amalgamat to połączenie rtęci z opiłkami metalu lub stopu kilku metali. Choć wypełnienie takie ma swoich przeciwników, którzy twierdzą, że rtęć może się uwalniać do organizmu w niebezpiecznych ilościach, szczegółowe badania nie wskazują na takie zagrożenie. Zaletą amalgamatu jest natomiast duża wytrzymałość, długotrwałe działanie bakteriobójcze i szybkość wykonania zabiegu. Jednak ze względu na ciemną barwę używa się go dziś jedynie w leczeniu zębów trzonowych i powierzchni niewidocznych.

Kompozyty, czyli materiały złożone, są stosowane w stomatologii od 30 lat. Dziś zazwyczaj dentyści używają materiałów utwardzanych światłem, ponieważ ich kolor można idealnie dobrać do odcienia zęba i plomby nie widać. Ponadto materiały kompozytowe świetnie wiążą się z tkanką zęba i są bardzo trwałe. Pod tym względem ustępują jednak amalgamatom.

Cementy glass-jonomerowe to skomplikowane mieszanki różnych składników. Ich główną zaletą jest zdolność chemicznego wiązania się z tkankami zęba i zapobieganie rozwojowi próchnicy (zawdzięczają to obecności fluoru, jednego ze swych składników). Wadą cementów jest ciemna barwa oraz dość szybkie ścieranie się z powierzchni zęba, co powoduje konieczność wymiany plomb.

Zrób to koniecznie

Zrób to koniecznie

Zdrowie w zawiązkach

Stan zębów dojrzałego człowieka zależy też od diety jego matki i jej przyzwyczajeń, które dziecko przejmuje, bo zęby zaczynają powstawać już w życiu płodowym. Proces ten, zwany odontogenezą, trwa od 4 tyg. ciąży, kiedy to kształtują się zawiązki zębów mlecznych, do około 20 roku życia, gdy dobiega końca rozwój ósemek, tzw. zębów mądrości. Dlatego w okresie ciąży:

  • ogranicz ilość cukrów,
  • jedz jak najwięcej produktów białkowych, ponieważ białko i kolagen stanowią organiczny zrąb twardych tkanek zęba.

Wpływ na jakość zębów mają również witaminy A, C i D oraz wapń. Brak witaminy A lub C prowadzi do niedorozwoju szkliwa (hipoplazji). Wraz z dojrzewaniem zębów w ich matrycy (części szkliwa) odkłada się fosforan wapnia. Jeśli dostarczamy go dziecku zbyt mało, zęby mają znacznie słabsze i szkliwo, i zębinę.

Jak przygotować się do wybielania zębów? [wideo]

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: Thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 21.06.2017

Komentarze (1 - 9 z 9)
ania, 09.04.2017 10.49
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
najgorsi sa dentyści, dla nich to jest biznes, nie próchnica rozwala zeby tylko oni przez swoja pazernośc i nieuctwo, na dodatek jak cos zle zrobia nie sa nawet pociągnieci do odpowiedzialności tylko mowia ze zeby tzreba było myć. w polsce dentysci to partole ,
 
Marzena, 20.08.2016 10.30
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Znalazłam bardziej rozbudowany opis z podziałem na rodzaje próchnicy. Może komuś się przyda:yesdent.pl/podzial-prochnicy/
 
Miki , 19.08.2016 13.29
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Jeszcze mały szczegół brak witaminy D3 i K2 powoduje, że wapń zamiast do zębów i kości osadza się w żyłach i oczach dlatego jeszcze dużo słońca lub suplementacja D3 i dużo warzyw zielonych
 
Gabrysia, 21.09.2015 13.40
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Wszystko zależy też od tego z jakiej hurtowni są rzeczy do tego wybielania. Już natknęłam się na dziwne firmy u dentystów, a efektów zero. Teraz zawsze się pytam
 
Anula, 08.08.2015 07.35
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Z próchnicą nie ma żartów. Najgorsze jest to, że mają ją też małe dzieci, którym ząbki dopiero co wyrosły:( dobrze być świadomym i zapobiegać, a nie leczyć. Bardzo pomocny artykuł. Podobne rzeczy można też przeczytać na www.zdrowe-zeby.com , gdzie znajduje się info o naszych pociechach i ich ząbkach, np. o problemie próchnicy butelkowej, polecam
 
jan, 15.03.2013 20.59
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
stan uzębienia społeczeństwa w Polsce jest okropny, 89 % dzieci w wieku 12 lat (zaraz po wymianie na stałe ) ma próchnicę, statystycznemu dorosłemu brakuj 10,5 zęba... komentarza chyba nie muszę dodawać, trzeba działać - przede wszystkim profilaktyka i jeszcze raz PROFILAKTYKA - higiena, dieta, terapia fluorkowa itd. tu możecie trochę dokładniej poznać ten problem http://zdrowyzab.blogspot.com/
 
Arek, 16.05.2010 07.09
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Artykuł torchę opózniony już od kilku lat stosuje się metody leczenia infekcji bakteryjnej próchnicy. System Cambra Carifree istnieje od 2007 roku i jest efektywny w 98% , niestety brak go w Polsce.. podobno pierwszy ośrodek diagnostyczny ma powstac w 2010... informacje o carifree : www.carifree.com
 
Ola, 05.11.2009 21.02
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Mam ten problem ;( To jest okropne.!! To jest straszne jakie sa efekty koncowe...
 
dorota, 07.05.2008 16.14
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Ze smiech jest zdrowy, to wszyscy wiedzą! Ale czasem trudno sie usmiechac. Co to jest lovetrap.pl.? Jakiś poradnik?
 
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
AFTY - przyczyny, objawy i leczenie aft w jamie ustnej AFTY - przyczyny, objawy i leczenie aft w jamie ustnej

Afty w jamie ustnej są często spotykaną dolegliwością. Przyczyny powstawania bolesnych nadżerek lub...

więcej

210

Ból zęba. Sposoby na uśmierzenie bólu zęba Ból zęba. Sposoby na uśmierzenie bólu zęba

Ból zęba to jeden z najbardziej dokuczliwych bólów. Kiedy boli ząb nie sposób się skupić na pracy...

więcej

172

Zapalenie dziąseł: objawy i leczenie Zapalenie dziąseł: objawy i leczenie

Zapalenie dziąseł to, tuż obok próchnicy i nadwrażliwości, jeden z największych wrogów naszych...

więcej

155

ÓSEMKI - kłopotliwe zęby mądrości ÓSEMKI - kłopotliwe zęby mądrości

Ósemki, czyli zęby mądrości niestety nie dodają rozumu. Kojarzą się raczej z bólem i...

więcej

151

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

W przypadku przetłuszczających się włosów warto stosować szampony zawierające miedzy innymi: kwas salicylowy, cynk, selen, ketokonazol.

Posiada Pani błędne informacje. Soda NIE WYBIELA zębów. Soda skutecznie, jako silny środek ścierny, usuwa osady z powierzchni zębów. To jest cała tajemnica "wybielającego" działania sody. Jednak...

Niestety, bez pomocy logopedy nie wyćwiczy Pani sama prawidłowej głoski r. Logopeda musi zdiagnozować rodzaj wady (głoska r może mieć różne formy), dobrać odpowiednie ćwiczenia, które będzie Pani...

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.