Zespół popunkcyjny: przyczyny, leczenie

2016-11-18 8:41 lek. Natalia Adamska

Zespół popunkcyjny to zespół objawów będących powikłaniem po punkcji lędźwiowej. Zabieg ten wykonuje się w celu diagnostyki płynu mózgowo-rdzeniowego lub wykonania znieczulenia zewnątrzoponowego bądź podpajęczynówkowego. Bardziej narażone na jego wystąpienie są kobiety, szczególnie ciężarne.

Zespół popunkcyjny ma nie do końca znaną etiologię. Główną przyczyną jego pojawienia się jest prawdopodobnie obniżenie ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego. Obniżenie następuje nie tylko bezpośrednio w wyniku pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego do badania, ale także po nakłuciu bez pobrania, co jest związane z utrzymywaniem się wycieku płynu w miejscu przekłucia opony twardej. Taki ubytek może dochodzić do 158 ml.

Jedna teoria mówi, iż wystąpienie objawów jest skutkiem przemieszczenia struktur wewnątrzczaszkowych i w rezultacie ucisku i pociągania struktur wrażliwych na ból, takich jak naczynia krwionośne lub zatoki opony twardej.

Inna teoria tłumaczy wystąpienie bólu rozszerzeniem naczyń krwionośnych wewnątrzczaszkowych, powstałym w mechanizmie kompensacji obniżenia ciśnienia wewnątrz czaszki spowodowanego zmniejszeniem objętości płynu mózgowo-rdzeniowego.

Zespół popunkcyjny: objawy

Typowo objawy zespołu popunkcyjnego występują w ciągu 24-48 godz. od punkcji. Jednak opisywane są przypadki pojawienia się bólu głowy spełniające kryteria rozpoznania zespołu popunkcyjnego do 14 dni.

Czas utrzymywania się objawów u ok 70% to 7 dni, ale w pojedynczych przypadkach nawet miesiące. Dominującym objawem jest ból głowy o charakterze tępym, zlokalizowany w okolicy czołowej i/lub potylicznej w 2/3 przypadków obustronny, w pozostałych jednostronny. Ból ma związek z pozycją ciała - nasila się w pozycji stojącej oraz w czasie parcia z udziałem mięśni brzucha. Najczęstszym współistniejącym objawem są nudności (w 85% przypadków).

Zespół popunkcyjny: różnicowanie

W wypadku wystąpienia bólu głowy sugerującego zespół popunkcyjny, w diagnostyce różnicowej należy rozważyć wystąpienie :

  • krwiaka lub wodniaka podpajęczynówkowego- gdy dolegliwości wystąpiły z opóźnieniem
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (rzadko)
  • idiopatyczny zespół z obniżonym ciśnieniem płynu mózgowo-rdzeniowego - występują identyczne objawy, ale nie są poprzedzone nakłuciem przestrzeni podpajęczynówkowej

Zespół popunkcyjny: leczenie

Stosowane przez długi czas leczenie miało charakter objawowy i było mało skuteczne. Podawano leki przeciwbólowe, zwiększoną podaż płynów oraz zalecano leżenie w łóżku. Obecnie w ciężkich przypadkach, gdy leczenie zachowawcze jest nieskuteczne, do przestrzeni zewnątrzoponowej podaje się "łatę" z własnej krwi pacjenta (blood patch). W tym celu w warunkach aseptycznych pobiera się 10-20 ml krwi i wstrzykuje ją do przestrzeni zewnątrzoponowej w miejscu wcześniej wykonanej punkcji. Pacjent powinien leżeć na plecach przez 1-2 godz aby krew mogła skrzepnąć w miejscu wstrzyknięcia. U 90 % objawy ustępują po pierwszej łacie. Jeśli bóle pojawiają się ponownie, wstrzyknięcie krwi można powtórzyć po 24 godz.

Zespół popunkcyjny: zapobieganie

  • odstąpienie od wykonywania znieczulenia podpajęczynówkowego u pacjentów z silnymi bólami głowy w wywiadzie
  • stosowanie możliwie najcieńszych igieł rdzeniowych (25,26 lub 27 G), a u młodych pacjentów stosowanie igieł Pencil-point, gdyż im młodszy pacjent i im grubsza igła, tym częstszy zespół popunkcyjny
  • niedozwolone jest wielokrotne nakłuwanie opony twardej w celu wejścia do przestrzeni podpajęczynówkowej
  • podczas punkcji otwór w igle punkcyjnej powinien być skierowany ku bokowi
  • należy ponownie wprowadzić mandryn do igły punkcyjnej przed jej wyciągnięciem
  • stosowanie 24-godzinnego odpoczynku w łóżku jest zbędne, gdyż nie ma to wpływu na wystąpienie popunkcyjnych bólów głowy
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

Czytaj e-wydanie! Z kodem rabatowym: "wiosna" tylko 2,50 zł za 96 stron porad o zdrowiu! Dodatkowo otrzymasz dostęp do numerów archiwalnych. W nr 4/2020 „Zdrowia m.in.: poradnik alergika, choroby zakaźne pod lupą, „młody” zawał serca, mity o recyklingu.

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 4/2020
KOMENTARZE
ja
|

cos makabrycznego