Oskrzela - budowa, funkcje i najczęstsze choroby

2019-09-16 10:20 Sonia Młodzianowska

Oskrzela to element układu oddechowego, należący do dolnych dróg oddechowych. Ich zadaniem jest umożliwienie przedostania się powietrza do płuc, a także wydalenie substancji podczas wydechu. Jak są zbudowane oskrzela? Poznaj najczęstsze choroby oskrzeli.

Spis treści

  1. Budowa oskrzeli
  2. Jak działają oskrzela? - funkcje
  3. Najczęstsze choroby oskrzeli - objawy
  4. Badania oskrzeli

Oskrzela (łac. bronchi) to odgałęzienie tchawicy wnikające do płuc. Jest to część układu oddechowego, która położona jest w jego dolnej części (na wysokości IV krążka międzykręgowego), pomiędzy tchawicą a oskrzelikami. 

Oskrzela zaliczane są do części przewodzącej układu oddechowego, podobnie jak m.in. jamy nosowe, zatoki nosa, jama nosowo-gardłowa, krtań, tchawica i oskrzeliki, których funkcją jest ogrzewanie, zwilżanie, a także filtracja powietrza. 

Budowa oskrzeli

Oskrzela to zespół rozgałęziających się rurek o zmiennej, większej niż 1 mm średnicy.

Za tchawicą znajdują się najpierw dwa oskrzela główne - prawe i lewe.

Pierwsze z nich biegnie pionowo, jest grubsze i krótsze (ma 2,5 cm), drugie z kolei, biegnie poziomo, jest cieńsze i dłuższe (ma 5 cm). Te następnie dzielą się na oskrzela płatowe.

Od oskrzela głównego prawego odchodzą oskrzela płatowe górne, środkowe i dolne, a od oskrzela głównego lewego tylko górne i dolne.

Następnie elementy te rozgałęziają się jeszcze mocniej i dzielą się na oskrzela segmentowe, w których wyróżnia się po 10 segmentów płucnych (w prawym i lewym płucu).

Później wyróżnia się oskrzela podsegmentowe, a następnie drobne i liczne przewody zwane oskrzelikami i oskrzelikami końcowymi, które transportują powietrze bezpośrednio do płuc.

Ich ilość i wielkość zmniejszają się wraz z oddaleniem położenia - z reguły u człowieka jest ich ok. 30 tysięcy i mają 1-2 mm średnicy.

Należy podkreślić, że prawe i lewe rozgałęzienie oskrzeli określane jest również jako drzewo oskrzelowe. W każdym wyróżnia się aż 23 podziały rozgałęzień, z czego od 17 zachodzi już wymiana gazowa.

Warto wiedzieć, że oskrzela zbudowane są podobnie do tchawicy. Przede wszystkim kształt nadaje im zewnętrzna błona włóknista, w której znajdują się chrząstki (w zależności od położenia mają postać m.in. pierścieni, różnokształtnych płytek lub wysepek) stanowiące również zabezpieczenie struktury oskrzeli.

Następnie łączą się one z warstwą mięśni gładkich (zazwyczaj są to poprzeczne pasemka), a ich wnętrze wyściela błona śluzowa i tkanka podśluzowa (znajdują się tu liczne gruczoły oskrzelowe), które pomagają usunąć zanieczyszczenia zanim te dostaną się do płuc.

Jak działają oskrzela? - funkcje

Oskrzela, tak jak pozostałe elementy dróg oddechowych, służą do doprowadzania powietrza do płuc, a także usuwania zbędnych produktów przemiany materii, w tym dwutlenku węgla (CO2). Tym samym to także dzięki nim możliwa jest wymiana gazowa pomiędzy organizmem człowieka a środowiskiem zewnętrznym.

Ponadto, zanim powietrze dostanie się do płuc, w drogach oddechowych jest ono ogrzewane i nawilżane.

Oprócz umożliwienia prawidłowego przepływu powietrza do płuc, skrzela przyczyniają się także do tego, by w razie potrzeby usunąć z nich zanieczyszczenia i tym samym uniemożliwić im przedostanie się do płuc.

Dzięki temu, że pokryte są nabłonkiem, który zawiera śluz, zatrzymują, a następnie usuwają nie tylko drobnoustroje, ale także kurz, pyły i inne substancje.

Najczęstsze choroby oskrzeli - objawy

Choroby oskrzeli mogą doskwierać niezależnie od wieku, dlatego dotyczą zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Poniżej znajdują się najczęstsze schorzenia, które dotyczą właśnie tej części dolnych dróg oddechowych.

Najczęstsze choroby oskrzeli to:

Z reguły do infekcji dochodzi poprzez wirusy lub bakterie, które dostają się do organizmu drogą kropelkową. Pojawiają się wtedy objawy takie jak: kaszel, gorączka, bóle mięśniowe i ogólne, złe samopoczucie.

  • przewlekłe zapalenie oskrzeli

Choroba ta dotyczy zwykle palaczy tytoniu. Osoby, które palą papierosy narażają układ oddechowy, w tym oskrzela, na stałą ekspozycję na zanieczyszczenia, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego oskrzeli.

Najczęściej dochodzi do niej na skutek alergii lub infekcji dróg oddechowych. U osób chorych na astmę dochodzi do skurczu drzewa oskrzelowego i tym samym pojawiają się duszności.

Czasami może dojść także do poszerzenia się ścian oskrzeli, czyli tzw. rozstrzenia oskrzeli. Choroba najczęściej objawia się kaszlem, świszczącym oddechem, dusznościami i bólem w klatce piersiowej.

Chociaż POChP to przewlekła obturacyjna choroba płuc, to dotyczy także oskrzeli. Prowadzi do ich zwężenia, co znacząco pogarsza oddychanie. Konieczne jest podjęcie leczenia, które spowolni jej rozwój i zmniejszy dolegliwości.

  • choroby nowotworowe

Nowotwory płuc prawie zawsze rozwijają się w oskrzelach, gdzie w początkowej fazie nie powodują żadnych objawów. Jest to najczęściej występujący typ raka wśród mężczyzn i drugi, występujący zaraz po raku piersi, u kobiet.

Badania oskrzeli

Aby sprawdzić, czy oskrzela funkcjonują prawidłowo, a także czy nie występuje żadna z wcześniej omówionych chorób, specjaliści mogą zlecić następujące badania.

  • Badanie przedmiotowe - osłuchiwanie

To jedno z pierwszych badań, jakie może wykonać lekarz w gabinecie u osoby z objawami chorób układu oddechowego. Dzięki niemu można wykryć szmery, świsty, trzeszczenie, rzężenie i inne nieprawidłowości. Aby postawić diagnozę, lekarz może zlecić wykonanie kolejnych badań.

Tego typu badanie radiologiczne należy także do podstawowych badań diagnostyki chorób oskrzeli oraz innych schorzeń układu oddechowego. W nieinwazyjny sposób można sprawdzić, czy istnieją jakieś nieprawidłowości, jednak należy pamiętać, że nie jest to badanie bardzo dokładne i najczęściej konieczna jest dalsza diagnostyka.

To precyzyjne badanie, które wykonywane jest w przypadku podejrzenia chorób oskrzeli, jak również ich urazów. Specjalista może zlecić tomografię HRCT (w wysokiej rozdzielczości), w algorytmie zatorowości płucnej lub z podaniem środka cieniującego. W szczególnych przypadkach wykonywany jest także rezonans magnetyczny, który umożliwia dokładną ocenę stanu struktur układu oddechowego.

Dzięki spirometrii można ocenić prawidłowość funkcjonowania dróg oddechowych oraz płuc. Można m.in. sprawdzić wentylację, reakcję dróg oddechowych na czynniki zewnętrzne oraz wielkość przepływu przez drogi oddechowe. Badanie może mieć też formę testów wysiłkowych. Dodatkowo, można przeprowadzić ją wraz z próbą prowokacyjną z histaminą lub metacholiną.

To inaczej wziernikowanie tchawicy i oskrzeli. Z reguły jest uzupełnieniem do badania radiologicznego klatki piersiowej. Umożliwia nie tylko ocenę tych elementów układu oddechowego, ale także pobranie wycinków do badania histopatologicznego, usunięcie wydzielin, ropy i ciał obcych, a także bezpośrednie podanie leków.

Badanie ocenia czynność płuc, czyli w tym przypadku całkowitą ilość powietrza w nich zawartą. Umożliwia także ocenić opór stawiany powietrzu przez drogi oddechowe, czyli np. stopień zwężenia oskrzeli (obturacji).

O autorze
Sonia Młodzianowska
Sonia Młodzianowska
Dziennikarka, redaktorka, copywriter. Publikuje w czasopismach i na portalach o tematyce zdrowotnej i parentingowej. Należy do Stowarzyszenia Dziennikarze dla Zdrowia.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE