Aspiryna należy do najczęściej stosowanych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych na świecie. Przez dziesięciolecia była również szeroko promowana jako element profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych, szczególnie wśród osób starszych. W ostatnich latach rekomendacje medyczne uległy jednak zmianie. Lekarze nie zalecają już rutynowego stosowania aspiryny u większości zdrowych osób, które nie przeszły zawału serca ani udaru mózgu.
Aspiryna codziennie – dlaczego mit o ochronie zdrowia wciąż jest popularny
Dyskusja na temat codziennego stosowania aspiryny ponownie pojawiła się w przestrzeni publicznej po informacji, że prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump, mający 79 lat, przyjmuje codziennie dawkę 325 miligramów tego leku. Jest to dawka wyższa niż typowa dawka profilaktyczna stosowana w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowym, która wynosi 81 miligramów. Informacja ta zwróciła uwagę lekarzy i ekspertów zdrowia publicznego, którzy podkreślają, że większe dawki mogą zwiększać ryzyko powikłań bez dodatkowych korzyści zdrowotnych.
Anne Murray, lekarka specjalizująca się w geriatrii oraz epidemiologii z Hennepin HealthCare Research Institute w Minneapolis, zwraca uwagę na historyczne uwarunkowania popularności aspiryny. „Częściowo wynika to z tego, że aspirynę można kupić bez recepty. Historycznie ludzie myśleli, że jest dla nich dobra” – mówi espertka. „Zmiana praktyki medycznej naprawdę zajmuje całe pokolenie i myślę, że właśnie to obserwujemy” - dodaje.
Aspiryna na serce – kiedy rzeczywiście ma zastosowanie
W przeszłości aspiryna była szeroko rekomendowana jako środek zapobiegający zawałom serca. Obecne wytyczne są bardziej ograniczone. Obecnie lekarze rozważają terapię aspiryną głównie u osób, które już przeszły zawał serca, udar mózgu lub zabieg wszczepienia stentu w tętnicy. Donald M. Lloyd-Jones, lekarz i były prezes American Heart Association oraz kierownik sekcji medycyny prewencyjnej w Boston University Chobanian & Avedisian School of Medicine w stanie Massachusetts, podkreśla znaczenie indywidualnej oceny ryzyka. Współczesna medycyna opiera decyzję o stosowaniu aspiryny na analizie potencjalnych korzyści i zagrożeń dla konkretnego pacjenta.
U osób bez historii chorób serca ważniejsze znaczenie mają działania profilaktyczne związane ze stylem życia. Donald M. Lloyd-Jones oraz Anne Murray wskazują między innymi na zasady American Heart Association określane jako Life’s Essential 8, które obejmują kontrolę masy ciała, utrzymanie prawidłowego ciśnienia tętniczego oraz regularną aktywność fizyczną.
Niska dawka aspiryny a ryzyko krwawienia – wyniki badań z 2018 roku
Jednym z kluczowych badań analizujących bezpieczeństwo aspiryny była duża próba kliniczna z 2018 roku, której współautorką była Anne Murray. Badanie obejmowało zdrowych dorosłych w wieku 70 lat i więcej. Naukowcy analizowali, czy codzienne przyjmowanie niskiej dawki aspiryny może wydłużyć okres życia wolny od poważnych problemów zdrowotnych, takich jak niepełnosprawność fizyczna, demencja lub śmierć. Wyniki pokazały, że codzienna aspiryna nie wydłużyła zdrowego życia badanych osób. Analiza kontynuująca obserwację uczestników przez kolejne lata, opublikowana we wrześniu, potwierdziła wcześniejsze wnioski. Stosowanie aspiryny nie wiązało się z dłuższym ani zdrowszym życiem.
W tym samym badaniu odnotowano również wzrost ryzyka krwawień. U zdrowych starszych osób przyjmujących aspirynę profilaktycznie przez pięć lat ryzyko krwawienia było wyższe o 38 procent. Dane te wskazują, że nawet niska dawka leku nie jest pozbawiona potencjalnych działań niepożądanych.
Jaka dawka Aspiryny jest bezpieczna?
Wielu pacjentów, jak Donald Trump zakłada, że większa dawka leku przyniesie silniejszy efekt ochronny. W przypadku aspiryny takie podejście nie znajduje potwierdzenia w badaniach naukowych. Donald M. Lloyd-Jones zwraca uwagę na wyniki analiz porównujących różne dawki leku. „Więcej nie znaczy lepiej” – mówi lekarz. „Badania wykazały, że niska dawka aspiryny – 81 miligramów dziennie – jest tak samo skuteczna jak wysoka dawka w zapobieganiu typom zakrzepów krwi, które mogą powodować większość zawałów serca i udarów” -dodaje.
Jednocześnie stosowanie wyższych dawek, takich jak 325 miligramów dziennie, zwiększa ryzyko krwawienia, nie przynosząc dodatkowej ochrony. Z tego powodu lekarze podkreślają konieczność konsultacji medycznej przed rozpoczęciem codziennej terapii aspiryną.
Aspiryna a rak – złożone wyniki badań naukowych
Jednym z najczęściej powtarzanych przekonań dotyczących aspiryny jest jej rzekome działanie przeciwnowotworowe. Badania nad tą zależnością przyniosły jednak niejednoznaczne wyniki, szczególnie w populacji osób starszych. Analiza długoterminowego badania prowadzonego przez Anne Murray i współpracowników wykazała, że osoby starsze przyjmujące aspirynę w celu zapobiegania pierwszemu zawałowi serca lub udarowi miały wyższe ryzyko rozwoju nowotworów. W części przypadków diagnoza była stawiana w bardziej zaawansowanym stadium choroby.
„Wyniki sugerują, że u osób starszych aspiryna może przyspieszać progresję raka, dlatego należy zachować ostrożność w stosowaniu tego leku w tej grupie wiekowej” - komentuje badaczka.
Czy każdy może brać aspirynę – dlaczego decyzję powinien podjąć lekarz
Specjaliści podkreślają, że decyzja o rozpoczęciu codziennego stosowania aspiryny powinna być podejmowana indywidualnie. Ocena ryzyka chorób sercowo-naczyniowych zależy od wielu czynników, takich jak wiek, historia rodzinna, obecność innych chorób czy styl życia. Donald M. Lloyd-Jones zaznacza, że samodzielne rozpoczynanie terapii aspiryną nie jest bezpiecznym rozwiązaniem. Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej może obliczyć indywidualne ryzyko zawału serca lub innych chorób układu krążenia i na tej podstawie zdecydować, czy potencjalne korzyści przewyższają ryzyko.
Eksperci podkreślają również znaczenie regularnych wizyt kontrolnych u lekarza rodzinnego, zwłaszcza wraz z wiekiem. Ocena ryzyka zdrowotnego powinna być aktualizowana co roku, ponieważ czynniki takie jak wiek należą do najważniejszych determinantów chorób serca. Współczesne zalecenia medyczne wskazują jednoznacznie, że aspiryna może być ważnym elementem terapii u wybranych pacjentów. W przypadku osób zdrowych decyzja o jej stosowaniu wymaga jednak dokładnej analizy medycznej oraz rozmowy z lekarzem prowadzącym.
Polecany artykuł:
