NIEDOBÓR ŻELAZA - przyczyny, objawy, dieta

maska lek. med. Agnieszka Wiktorowicz-Dudek, specjalista chorób wewnętrzynych
Konsultant: lek. med. Agnieszka Wiktorowicz-Dudek, specjalista chorób wewnętrzynych
51 komentarze
Autor: Magdalena Moraszczyk - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie"

Niedobór żelaza może powodować zadyszkę, zawroty głowy, szybsze bicie serca. Sprawdzisz to, robiąc badanie krwi. Jeśli okaże się, że masz niedobór żelaza, trzeba szybko uzupełnić poziom tego pierwiastka w organizmie i zadbać, by więcej do niego nie doszło. Najbezpieczniejszą metodą jest rozsądna dieta.

Czy niedobór żelaza faktycznie powinien spędzać ci sen z oczu? Dlaczego żelazo jest tak ważne? Od tego, ile mamy żelaza, zależy m.in. poziom czerwonych ciałek krwi, prawidłowa praca serca, gospodarka hormonalna, sprawność mięśni, odporność. Aż 70 procent żelaza wchodzi w skład hemoglobiny, która uczestniczy w transportowaniu tlenu do komórek i dwutlenku węgla z tkanek do płuc. Około 10 procent jest w enzymach i białkach biorących udział w przemianach metabolicznych. Pozostałe 20 procent to żelazo zapasowe zgromadzone w wątrobie, szpiku kostnym, śledzionie, mięśniach. Aby organizm mógł funkcjonować prawidłowo, musi być zachowana równowaga między zużyciem a uzupełnianiem tego minerału.

Objawy niedobór żelaza: od zmęczenia do anemii

Wraz z kurczeniem się zapasów powstaje coraz mniej zdrowych czerwonych ciałek krwi i pojawiają się niepokojące objawy. Pierwszym sygnałem braku żelaza jest zwykle apatia i ciągłe zmęczenie bez wyraźnego powodu. Tracimy energię do pracy, pokładamy się i chętnie ucinamy sobie drzemkę. Cera i błony śluzowe bledną (dotyczy to zwłaszcza spojówek), pojawiają się sińce pod oczami, wyglądamy niezdrowo. Skóra jest sucha, szorstka, nie pomaga wklepywanie kremów. Włosy łamią się, wypadają, rozdwajają się końcówki.

Zgodnie z normą WHO anemię stwierdza się wtedy, gdy poziom hemoglobiny we krwi spadnie poniżej 120 g/l u kobiet i dzieci w wieku 6–14 lat, a u kobiet w ciąży – 110 g/l, u mężczyzn – 130 g/l.

Paznokcie są kruche, pojawiają się na nich charakterystyczne podłużne prążki z rowkami. Innym objawem jest ból i pieczenie (owrzodzenie) gardła, jamy ustnej i języka. Często w kącikach ust robią się zajady. Bóle głowy, obniżenie koncentracji, sprawności myślenia i zapamiętywania też mogą sygnalizować niedobór. Dzieci, którym brakuje żelaza, gorzej się uczą. Z powodu osłabienia układu odpornościowego częściej łapiemy przeziębienie i jesteśmy podatni na infekcje. Typowymi symptomami niedoboru pierwiastka są też zawroty głowy, duszność podczas wysiłku, przyspieszenie pracy serca i oddechu, skłonność do siniaków, krwawienia z nosa. Nasilenie dolegliwości zależy od wieku, stanu zdrowia (np. chorób serca, chorób nerek, chorób wątroby) oraz czasu trwania niedoboru.

Skutkiem przewlekłego braku żelaza jest niedokrwistość (anemia). Mówimy o niej wtedy, gdy ilość ferrytyny (białko zawierające zapasy żelaza) spadnie poniżej normy, która mieści się w przedziale 12-200 μg/l (norma dla mężczyzn: 15-200 μg/l, dla kobiet: 12-150 μg/l). Schorzenie to może ujawnić się w każdym wieku. Częściej dotyka kobiety niż mężczyzn.

Czy grozi ci niedobór żelaza?

Osobom zdrowym, które właściwie się odżywiają, raczej nie grozi niedobór żelaza. Najczęstszą przyczyną deficytu (80 proc.) jest utrata pierwiastka na skutek obfitych krwawień. Najwięcej żelaza ucieka z organizmu wraz z krwią menstruacyjną. Dlatego na jego brak najczęściej narażone są kobiety, które mają długie i bardzo obfite miesiączki lub nieprawidłowe krwawienia po menopauzie, oraz osoby cierpiące na krwotoki z przewodu pokarmowego (np. z powodu nadużywania niektórych leków przeciwbólowych, wrzodów, hemoroidów, nowotworów). Rzadziej przyczyną niedoboru są krwawienia z innych narządów, utrata krwi po urazach i zabiegach operacyjnych lub na skutek zaburzenia krzepnięcia. Żelaza może zabraknąć osobom z zaburzeniami wchłaniania, cierpiącym na przewlekłe biegunki, po operacjach żołądka. I wszystkim tym, którzy nie dbają o to, co jedzą (np. sięgają po produkty wysokoprzetworzone), stosują drastyczne diety odchudzające, wegetarianom, osobom uprawiającym wytrzymałościowe dyscypliny sportu (np. intensywnie ćwiczącym w siłowni).

Niedobór żelaza - najważniejsza mądra dieta

Kobiety przed menopauzą powinny dostarczyć organizmowi w zależności od wieku i aktywności fizycznej 16-19 mg żelaza dziennie (w ciąży - 26 mg), mężczyźni - 15 mg, a kobiety po menopauzie - 13 mg. Tę ilość zapewni dobrze skomponowana urozmaicona dieta. Żelazo znajduje się niemal we wszystkich produktach spożywczych. Ale problem w tym, ze organizm zdrowego człowieka może przyswoić średnio tylko 10 proc. zawartego w nich minerału.

Osławiony szpinak nie jest tak cennym źródłem żelaza, jak kiedyś uważano. W 100 g szpinaku jest go zaledwie 2,4–3,9 mg.

Lepiej wchłaniane jest żelazo z produktów pochodzenia zwierzęcego niż roślinnego. Np. z ryżu i szpinaku organizm przyswaja tylko 1 proc., z kukurydzy 3 proc., z sałaty 4 proc., z ryb 11 proc., z wątroby 12 proc., z cielęciny 22 proc. dostarczonego pierwiastka. Wynika to z odmiennej budowy chemicznej: w produktach zwierzęcych występuje żelazo dwuwartościowe (hemowe), w roślinnych trójwartościowe (niehemowe). Najwięcej żelaza znajduje się w wątrobie i mięsie. Dużo go w fasoli, grochu, płatkach śniadaniowych, brokułach i krewetkach. Żelazo zawarte w warzywach jest gorzej przyswajane, ale mają one mniej kalorii, więc można je jeść do woli, dostarczając sporo tego bezcennego pierwiastka. Przyswajanie żelaza zwiększa witamina C (nawet 2-3-krotnie).

Wchłanianie żelaza utrudnia kwas fitynowy znajdujący się w otrębach, płatkach owsianych, a także kwas szczawiowy, którego źródłem jest szczaw, rabarbar. W ich obecności wytrącają się sole żelaza, które nie ulegają wchłonięciu.

Dlatego w każdym posiłku powinny znaleźć się produkty, które dostarczają jej najwięcej, np. papryka, natka pietruszki, pomidory, truskawki, czarna porzeczka, owoce cytrusowe. A ponieważ jest ona wrażliwa na temperaturę, najlepszym jej źródłem są surowe warzywa i owoce oraz świeżo wyciśnięte soki. Warto łączyć na talerzu warzywa i owoce będące skarbnicą witaminy C z produktami pochodzenia zwierzęcego zawierającymi dużo żelaza. Na kanapkę z wędliną dobrze jest położyć kilka plasterków pomidora, a kotlet zjeść z surówką z kiszonej kapusty.

Największymi wrogami żelaza są herbata i kawa, ponieważ zawierają taniny – związki hamujące wchłanianie minerału z przewodu pokarmowego. Dlatego lepiej ograniczyć je w codziennej diecie. Ich działanie można zmniejszyć, pijąc te napoje nie podczas, a między posiłkami.

Ważne

Ważne

Nadmiar żelaza też jest szkodliwy

Niektóre badania wykazują związek za wysokiego poziomu żelaza w organizmie ze zwiększonym ryzykiem zawału serca i chorób nowotworowych. W wyniku połączenia jonów żelaza z nadtlenkiem wodoru powstają wolne rodniki, które odpowiadają za rozwój miażdżycy oraz uszkadzają błony i jądra komórek – to może sprzyjać nowotworom. Już kilka tabletek z dużą dawką minerału potrafi wywołać u małego dziecka poważne zatrucie.

Utajony niedobór żelaza

Gdy żelaza brakuje, hemoglobina nie jest w stanie związać odpowiedniej ilości tlenu, tak by zapewnić jego stały transport do tkanek. Wtedy organizm zaczyna sięgać do rezerw tego pierwiastka zgromadzonych w wątrobie, śledzionie oraz szpiku. Dlatego początkowo nie odczuwamy niedoboru żelaza.

Niedobór żelaza - ostrożnie z suplementami

Czasem dieta nie wystarcza i trzeba wesprzeć organizm preparatami z żelazem. Suplementy diety, zwłaszcza te zawierające sam minerał, nie powinny być jednak przyjmowane bez konsultacji z lekarzem. Zaleca się je w szczególnych przypadkach, np. kobietom w ciąży i osobom chorym, ale tylko wtedy, gdy poziomu pierwiastka we krwi nie uda się wyrównać dietą. Zwykle wystarczy jeść więcej wątróbki i codziennie dodawać do potraw po pęczku natki pietruszki i koperku, żeby poziom pierwiastka szybko się podwyższył. Jeśli lekarz stwierdzi niedokrwistość, trzeba poznać jej przyczynę i podjąć leczenie. Przyjmowanie suplementów na własną rękę może utrudnić wykrycie prawdziwej przyczyny anemii, np. wrzodów żołądka. Żelazo można przedawkować, ale tylko to z suplementów. Organizm, który otrzymuje je z pożywienia, starannie reguluje stężenie mikroelementu, przyswajając go stosownie do potrzeb. Skutkiem ubocznym zażywania preparatów mogą być problemy żołądkowe, np. zaparcia. Wchodząc w interakcje z niektórymi lekami, np. antybiotykami, upośledzają ich wchłanianie. Dlatego o stosowaniu tabletek z żelazem trzeba zawsze poinformować lekarza.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: Thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 30.06.2017

Komentarze (1 - 10 z 51)
Asica85, 17.08.2017 23.24
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Po porodzie mojego synka z powodu bardzo niskiej ilości żelaza w organizmie miałam nawet przetaczaną krew. To za bardzo jednak nie pomogło. Jadłam bardzo dużo buraków i piłam dużo soków o smaku jabłkowo-buraczkowym. Po pewnym zassie unormowało się żelazo w organizmie i czuję się dobrze
 
pakos, 14.07.2017 13.34
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
brak żelaza i anemia z czegoś wynika. Czyli leczenie anemii to nawet rok, lub dłużej. Co do anemii jest z powodu braku przyswajanego* żelaza, ale druga wersja jest inna- nie przyswajane witaminy B12, B6 B1, kwas foliowy, brak witaminy C. Wtedy zastrzyki B 12 lub podjęzykowo. Oczywiście czerwone mięso jest delikatniejsze dla serca niż wątróbka- wołowina, cielęcina, jednolity kawałek mięsa, uwaga na ilość. To wierutna bzdura, w pewnej ilości czerwone mięso odżywia, a masło obok oliwy to najzdrowszy tłuszcz w małej ilości, nawet zdrowszy od oliwy i oprócz oliwy.
 
D, 28.06.2017 20.32
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Pracuje w rybach jem je codziennnie, w różnej postaci plus mam działke i zielone co chwile pakuje gdzie się da i jeszcze mam dyplom z żywienia a mam niedobór żelaza ,dlaczego bo nie każdy je przyswaja jak powinien
 
anemiczka, 07.06.2017 10.39
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Stary dobry lekarz mi powiedział: zdrowo jeśc i brać żelazo w tabletkach jak trzeba- czasem z samego zdrowego jedzenia ie wchłania się odp. ilość żelaza. Biorę żelazo w tabl. od 2 ty. czuję się w kocu super. Nie padam a pysk po pracy jak wcześiej.
 
Monia, 02.05.2017 14.05
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Do tych, co tak nawołują do zdrowego odżywiania... Od lat stosuje sie do wszystkich cennych uwag odnosnie odżywiania w anemii, mogłabym ksiażkę napisać. niestety znów wylądowałam n zastrzykach. niekiedy organizm nie chce przyjmowac żelaza z pokarmu, więc nie bądźcie tacy hej do przodu z tymi dietami cud, bo nie kazdemu one dają efekty.
 
Olala, 13.04.2017 01.11
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Cwani z uzupełnianiem żelaza odpowiednią dietą, a ja np nie mogę witaminy C i kwasu foliowego, też wszystkie owoce cytrusowe, papryka, czarna porzeczka, truskawki, powodują u mnie biegunki, muszę jeść bardzo neutralnie, zero nabiału, zero surowizny, zero kwasu, zero wzdymających, zero wyżej przetworzonych, niewiele dobrego się wchłania i niewiele mogę zdziałać z poprawą. A najbardziej słabną mięśnie i stawy. Niby żelaza nie mam poniżej normy, ferrytyny też nie, ale w czasie infekcji zatok natychmiast leci w dół, a ferrytyna trzyma się o 2 jednostki powyżej dolnej granicy. Chyba muszę suplementować, a tym bardziej, że dla mnie skutek uboczny brania żelaza akurat jest błogosławieństwem, kiedy odpoczywam od biegunek. Niestety nawet suplementy muszę ostrożnie dobierać, bo wszystko wieloskładnikowe powoduje u mnie znów biegunkę.
 
patrio///, 10.03.2017 13.59
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
OCZYWIŚCIE .../// JA ZA REKLAMĘ SUBSTYTUTÓW I LEKÓW .ITP ITD DAWAŁ DUŻE KARY ,WRAZ TOTALNYM ZAKAZEM REKLAMOWANIA
 
margo, 24.09.2016 21.00
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Właśnie dokładnie tak się odżywiam jak piszesz i niestety mam poważne braki, wiec bez dobrych suplementów czasami nic nie wskora. .
 
Ryszard, 17.09.2016 05.11
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Taaa, lekarze to bogowie wszechwiedzący, aleś Ty naiwna dziewczę, poczytaj trochę na necie, w wiarygodnych źródłach i wzbogać jadłospis o wskazane rzeczy, lekarze wciskają środki farmaceutyczne bo za to im też płacą koncerny...
 
Lech, 17.09.2016 05.04
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Co z tego ,że jest skoro z roślin żelazo jest najsłabiej przyswajalne, zaś z mięsa najlepiej... Soczewica np w 6% a z ryb 11% zawartości żelaza...
 
następne »
strona 1 z 6
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Ból w klatce piersiowej to objaw choroby. Przyczyny bólu w klatce piersiowej Ból w klatce piersiowej to objaw choroby. Przyczyny bólu w klatce piersiowej

Ból w klatce piersiowej występuje w przebiegu wielu schorzeń, nie tylko tych układu...

więcej

36

Domowe metody na hemoroidy: 6 skutecznych sposobów Domowe metody na hemoroidy: 6 skutecznych sposobów

Domowe sposoby na hemoroidy są skuteczne, ale terapię trzeba prowadzić zgodnie z zaleceniem...

więcej

36

Domowe sposoby na nadciśnienie. Jak obniżyć ciśnienie tętnicze bez leków? Domowe sposoby na nadciśnienie. Jak obniżyć ciśnienie tętnicze bez leków?

Domowe sposoby na nadciśnienie tętnicze sprawią, że uchronisz serce przed skutkami często...

więcej

35

HEMOROIDY (żylaki odbytu): przyczyny, objawy i leczenie hemoroidów HEMOROIDY (żylaki odbytu): przyczyny, objawy i leczenie hemoroidów

Hemoroidy (guzki krwawnicze) ma każdy, żylaki odbytu - co drugi Polak. Objawy choroby hemoroidalnej...

więcej

33

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Torbiele jajników u kobiet w okresie prokreacyjnym najczęściej mają charakter czynnościowy, ich wymiar w cyklu może ulegać zmianie, tak że te różnice w wymiarze nie są czymś dziwnym, szczególnie...

Leczenie rozstępów jest procesem trudnym, w tej chwili stosuje się trzy główne metody: 1. kosmetyki, 2. peelingi chemiczne, 3. laseroterapię. Preparaty przeciw rozstępom powinny zawierać składniki...

Szansa na ciążę jest, ponieważ prezerwatywa nie ma 100% skuteczności, tym bardziej dziurowa. Nie napisała Pani, jaka była to prezerwatywa, w związku z tym pozwolę sobie na uwagę, że lateksowych...

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.