NIEDOBÓR ŻELAZA - przyczyny, objawy, dieta

maska lek. med. Agnieszka Wiktorowicz-Dudek, specjalista chorób wewnętrzynych
Konsultant: lek. med. Agnieszka Wiktorowicz-Dudek, specjalista chorób wewnętrzynych
38 komentarze
Autor: Magdalena Moraszczyk - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie"

Niedobór żelaza może powodować zadyszkę, zawroty głowy, szybsze bicie serca. Sprawdzisz to, robiąc badanie krwi. Jeśli okaże się, że masz niedobór żelaza, trzeba szybko uzupełnić poziom tego pierwiastka w organizmie i zadbać, by więcej do niego nie doszło. Najbezpieczniejszą metodą jest rozsądna dieta.

Czy niedobór żelaza faktycznie powinien spędzać ci sen z oczu? Dlaczego żelazo jest tak ważne? Od tego, ile mamy żelaza, zależy m.in. poziom czerwonych ciałek krwi, prawidłowa praca serca, gospodarka hormonalna, sprawność mięśni, odporność. Aż 70 procent żelaza wchodzi w skład hemoglobiny, która uczestniczy w transportowaniu tlenu do komórek i dwutlenku węgla z tkanek do płuc. Około 10 procent jest w enzymach i białkach biorących udział w przemianach metabolicznych. Pozostałe 20 procent to żelazo zapasowe zgromadzone w wątrobie, szpiku kostnym, śledzionie, mięśniach. Aby organizm mógł funkcjonować prawidłowo, musi być zachowana równowaga między zużyciem a uzupełnianiem tego minerału.

Objawy niedobór żelaza: od zmęczenia do anemii

Wraz z kurczeniem się zapasów powstaje coraz mniej zdrowych czerwonych ciałek krwi i pojawiają się niepokojące objawy. Pierwszym sygnałem braku żelaza jest zwykle apatia i ciągłe zmęczenie bez wyraźnego powodu. Tracimy energię do pracy, pokładamy się i chętnie ucinamy sobie drzemkę. Cera i błony śluzowe bledną (dotyczy to zwłaszcza spojówek), pojawiają się sińce pod oczami, wyglądamy niezdrowo. Skóra jest sucha, szorstka, nie pomaga wklepywanie kremów. Włosy łamią się, wypadają, rozdwajają się końcówki.

Zgodnie z normą WHO anemię stwierdza się wtedy, gdy poziom hemoglobiny we krwi spadnie poniżej 120 g/l u kobiet i dzieci w wieku 6–14 lat, a u kobiet w ciąży – 110 g/l, u mężczyzn – 130 g/l.

Paznokcie są kruche, pojawiają się na nich charakterystyczne podłużne prążki z rowkami. Innym objawem jest ból i pieczenie (owrzodzenie) gardła, jamy ustnej i języka. Często w kącikach ust robią się zajady. Bóle głowy, obniżenie koncentracji, sprawności myślenia i zapamiętywania też mogą sygnalizować niedobór. Dzieci, którym brakuje żelaza, gorzej się uczą. Z powodu osłabienia układu odpornościowego częściej łapiemy przeziębienie i jesteśmy podatni na infekcje. Typowymi symptomami niedoboru pierwiastka są też zawroty głowy, duszność podczas wysiłku, przyspieszenie pracy serca i oddechu, skłonność do siniaków, krwawienia z nosa. Nasilenie dolegliwości zależy od wieku, stanu zdrowia (np. chorób serca, nerek, wątroby) oraz czasu trwania niedoboru. Skutkiem przewlekłego braku żelaza jest niedokrwistość (anemia). Mówimy o niej wtedy, gdy ilość ferrytyny (białko zawierające zapasy żelaza) spadnie poniżej normy, która mieści się w przedziale 12-200 μg/l (norma dla mężczyzn: 15-200 μg/l, dla kobiet: 12-150 μg/l). Schorzenie to może ujawnić się w każdym wieku. Częściej dotyka kobiety niż mężczyzn.

Nie przegap

Czy grozi ci niedobór żelaza?

Osobom zdrowym, które właściwie się odżywiają, raczej nie grozi niedobór żelaza. Najczęstszą przyczyną deficytu (80 proc.) jest utrata pierwiastka na skutek obfitych krwawień. Najwięcej żelaza ucieka z organizmu wraz z krwią menstruacyjną. Dlatego na jego brak najczęściej narażone są kobiety, które mają długie i bardzo obfite miesiączki lub nieprawidłowe krwawienia po menopauzie, oraz osoby cierpiące na krwotoki z przewodu pokarmowego (np. z powodu nadużywania niektórych leków przeciwbólowych, wrzodów, hemoroidów, nowotworów). Rzadziej przyczyną niedoboru są krwawienia z innych narządów, utrata krwi po urazach i zabiegach operacyjnych lub na skutek zaburzenia krzepnięcia. Żelaza może zabraknąć osobom z zaburzeniami wchłaniania, cierpiącym na przewlekłe biegunki, po operacjach żołądka. I wszystkim tym, którzy nie dbają o to, co jedzą (np. sięgają po produkty wysokoprzetworzone), stosują drastyczne diety odchudzające, wegetarianom, osobom uprawiającym wytrzymałościowe dyscypliny sportu (np. intensywnie ćwiczącym w siłowni).

Niedobór żelaza - najważniejsza mądra dieta

Kobiety przed menopauzą powinny dostarczyć organizmowi w zależności od wieku i aktywności fizycznej 16-19 mg żelaza dziennie (w ciąży - 26 mg), mężczyźni - 15 mg, a kobiety po menopauzie - 13 mg. Tę ilość zapewni dobrze skomponowana urozmaicona dieta. Żelazo znajduje się niemal we wszystkich produktach spożywczych. Ale problem w tym, ze organizm zdrowego człowieka może przyswoić średnio tylko 10 proc. zawartego w nich minerału.

Osławiony szpinak nie jest tak cennym źródłem żelaza, jak kiedyś uważano. W 100 g szpinaku jest go zaledwie 2,4–3,9 mg.

Lepiej wchłaniane jest żelazo z produktów pochodzenia zwierzęcego niż roślinnego. Np. z ryżu i szpinaku organizm przyswaja tylko 1 proc., z kukurydzy 3 proc., z sałaty 4 proc., z ryb 11 proc., z wątroby 12 proc., z cielęciny 22 proc. dostarczonego pierwiastka. Wynika to z odmiennej budowy chemicznej: w produktach zwierzęcych występuje żelazo dwuwartościowe (hemowe), w roślinnych trójwartościowe (niehemowe). Najwięcej żelaza znajduje się w wątrobie i mięsie. Dużo go w fasoli, grochu, płatkach śniadaniowych, brokułach i krewetkach. Żelazo zawarte w warzywach jest gorzej przyswajane, ale mają one mniej kalorii, więc można je jeść do woli, dostarczając sporo tego bezcennego pierwiastka. Przyswajanie żelaza zwiększa witamina C (nawet 2-3-krotnie).

Wchłanianie żelaza utrudnia kwas fitynowy znajdujący się w otrębach, płatkach owsianych, a także kwas szczawiowy, którego źródłem jest szczaw, rabarbar. W ich obecności wytrącają się sole żelaza, które nie ulegają wchłonięciu.

Dlatego w każdym posiłku powinny znaleźć się produkty, które dostarczają jej najwięcej, np. papryka, natka pietruszki, pomidory, truskawki, czarna porzeczka, owoce cytrusowe. A ponieważ jest ona wrażliwa na temperaturę, najlepszym jej źródłem są surowe warzywa i owoce oraz świeżo wyciśnięte soki. Warto łączyć na talerzu warzywa i owoce będące skarbnicą witaminy C z produktami pochodzenia zwierzęcego zawierającymi dużo żelaza. Na kanapkę z wędliną dobrze jest położyć kilka plasterków pomidora, a kotlet zjeść z surówką z kiszonej kapusty.

Największymi wrogami żelaza są herbata i kawa, ponieważ zawierają taniny – związki hamujące wchłanianie minerału z przewodu pokarmowego. Dlatego lepiej ograniczyć je w codziennej diecie. Ich działanie można zmniejszyć, pijąc te napoje nie podczas, a między posiłkami.

Ważne

Ważne

Nadmiar żelaza też jest szkodliwy

Niektóre badania wykazują związek za wysokiego poziomu żelaza w organizmie ze zwiększonym ryzykiem zawału serca i chorób nowotworowych. W wyniku połączenia jonów żelaza z nadtlenkiem wodoru powstają wolne rodniki, które odpowiadają za rozwój miażdżycy oraz uszkadzają błony i jądra komórek – to może sprzyjać nowotworom. Już kilka tabletek z dużą dawką minerału potrafi wywołać u małego dziecka poważne zatrucie.

Utajony niedobór żelaza

Gdy żelaza brakuje, hemoglobina nie jest w stanie związać odpowiedniej ilości tlenu, tak by zapewnić jego stały transport do tkanek. Wtedy organizm zaczyna sięgać do rezerw tego pierwiastka zgromadzonych w wątrobie, śledzionie oraz szpiku. Dlatego początkowo nie odczuwamy niedoboru żelaza.

Niedobór żelaza - ostrożnie z suplementami

Czasem dieta nie wystarcza i trzeba wesprzeć organizm preparatami z żelazem. Suplementy diety, zwłaszcza te zawierające sam minerał, nie powinny być jednak przyjmowane bez konsultacji z lekarzem. Zaleca się je w szczególnych przypadkach, np. kobietom w ciąży i osobom chorym, ale tylko wtedy, gdy poziomu pierwiastka we krwi nie uda się wyrównać dietą. Zwykle wystarczy jeść więcej wątróbki i codziennie dodawać do potraw po pęczku natki pietruszki i koperku, żeby poziom pierwiastka szybko się podwyższył. Jeśli lekarz stwierdzi niedokrwistość, trzeba poznać jej przyczynę i podjąć leczenie. Przyjmowanie suplementów na własną rękę może utrudnić wykrycie prawdziwej przyczyny anemii, np. wrzodów żołądka. Żelazo można przedawkować, ale tylko to z suplementów. Organizm, który otrzymuje je z pożywienia, starannie reguluje stężenie mikroelementu, przyswajając go stosownie do potrzeb. Skutkiem ubocznym zażywania preparatów mogą być problemy żołądkowe, np. zaparcia. Wchodząc w interakcje z niektórymi lekami, np. antybiotykami, upośledzają ich wchłanianie. Dlatego o stosowaniu tabletek z żelazem trzeba zawsze poinformować lekarza.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: Thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 22.01.2016

Komentarze (1 - 10 z 38)
jack_bu, 27.12.2015 19.59
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Czytając odniosłem wrażenie że autor poszedł najmniejszą linią oporu ctrl c ctrl v Wikipedia. Szukam info o przyczynach braku zelaza a co dostaje... Jakies pseudo porady znalezione w sieci
 
TheMarc, 23.11.2015 17.05
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Aż 2 miesiące by je uzupełnić? Spróbuj spiruliny, w 2 tygodnie uzupełnisz niedobór do właściwego poziomu.
 
helawopalach, 09.10.2015 13.40
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
też tego używam, w sumie bardziej profilaktycznie, bo ćwiczę duużo na siłowni i trener polecił mi to, razem z innymi suplementami. oczywiście staram się, żeby moja dieta też była zdrowa, bo wiadomo, że to najważniejsze;)
 
moim zdaniem, 22.09.2015 10.11
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
moim zdaniem chela fer forte, ma tez kwas foliowy, witaminy. biora to kobiety w ciąży, ale i ktoś z niedoborem po prostu spokojnie może stosować.
 
Iza, 17.09.2015 12.59
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Tardyferon fol jest najlepszy. Przede wszystkim jest lekiem który spełnia wszystkie normy żelazowe podane przez WHO. A miesięczna kuracja kosztuje tylko 15zl
 
sara56, 14.09.2015 13.00
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
W 2012 roku wykryto u mnie anemię.Okazało się że mam niski poziom żelaza, brałam różne tabletki, zastrzyki wszystko pomagało na chwilę .Po zastrzykach poziom żelaza wzrastał do 50-70 ug/dł Teraz nie biorę żadnych tabletek z żelazem , ale zmieniłam sposób odżywiania się i piję też naturalne soki z marchewki z nacią ,rzodkiewki z liśćmi, pietruszki itp. i to mi bardzo pomogło.
 
Żanettta, 01.09.2015 21.51
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
TAK! dobry dobry, bo ma witaminki i kwas foliowy dodatkowo, ja tam miałam zawsze problem z pamiętaniem o tabletkach, w ciąży to już w ogóle głowę miiałąm na pewno nie tam gdzie wszyscy :D jak bym musiała o kilku tabletach pamiętać to by mnie przerosło na 100%. U mnie wygrał bo mnie nie uczulił i wszystko czego potrzebiwałam miałam w jednym :D
 
Dawid, 16.08.2015 15.12
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Też miałem anemie wyszedłem z niej dzięki diecie Teraz gdy już mi przeszło często robie badania i lepiej się odżywiam.
 
ada, 30.07.2015 11.55
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Tardyferon Fol - szybko i dobrze uzupełnia niedobory żelaza. Ale wegetarianizm niestety sprzyja anemii. Kiedyś byłam weganką 3 lata, dorobiłąm się takiej anemii (chociaż jadłam więcej strączkowych!), że wylądowałam w szpitalu i przez tydzień mi podawano żelazo dożylnie, pod aparatem, przez godzinę! Lekarz mi powiedział, że jeszcze kilka dni i usnęłabym w nocy na zawsze. Teraz kocham zwierzęta, staram się im pomagać jak mogę, ale mięso jem. I jeszcze jedno- jak się raz ma anemię, to niestety potem się to powtarza. Ja stale robię badania, teraz akurat też mam anemię, co jakiś czas wraca od tamtego razu. Moja rada- Tardyferon Fol teraz przez 3 miesiące, a potem mięso i badania co kilka tygodni.
 
astra, 29.07.2015 16.41
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
niedawno miałam trochę niskie żelazo, ale poradziłam sobie jedząc buraki, od razu lepiej się czuję i włosy jakieś takie lepsze
 
następne »
strona 1 z 4
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Nadciśnienie – jak wyleczyć nadciśnienie bez pomocy leków Nadciśnienie – jak wyleczyć nadciśnienie bez pomocy leków

By obniżyć ciśnienie czasem wystarczą małe zmiany w trybie życia. Warto je wprowadzić, by uniknąć...

więcej

20078

LIMFOPENIA: spadek liczby limfocytów we krwi. Przyczyny, rodzaje i leczenie limfopenii LIMFOPENIA: spadek liczby limfocytów we krwi. Przyczyny, rodzaje i leczenie limfopenii

Limfopenia (limfocytopenia) to niewydolność układu wytwarzającego limfocyty. Limfopenia może być...

więcej

23181

Anemia: jak poprawić złe wchłanianie żelaza Anemia: jak poprawić złe wchłanianie żelaza

Anemia rozwija się, gdy organizm produkuje za mało czerwonych krwinek. Najczęściej mamy anemię z...

więcej

20307

HEMOROIDY to skutek niewłaściwej diety, nadwagi i braku ruchu HEMOROIDY to skutek niewłaściwej diety, nadwagi i braku ruchu

Hemoroidy są chorobą cywilizacyjną i mogą dokuczać każdemu niezależnie od wieku. Żylaki odbytu to...

więcej

20249

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Nie mogę wyjaśnić pani problemu, ponieważ nie znam szczegółów. Mogę tylko tak ogólnie. Ucisk na macicę mógł być przyczyną wypadnięcia lub wynicowania macicy. Takie powikłanie wymaga szybkiego...

Sugeruję takie zabiegi i w takiej kolejności. Najpierw zabieg higieny jamy ustnej, potem (ewentualnie) wybielanie i na koniec - wymiana wypełnień.

Wyprysk kontaktowy, poza eliminacją czynników drażniących oraz stosowaniem emolientów, często wymaga terapii ogólnej. Dobierana jest ona zawsze indywidualnie, w zależności od nasilenia zmian skórnych...

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.