Hemopoeza czyli krwiotworzenie

2019-11-19 14:43 Natalia Młyńska

Hemopoeza czyli proces krwiotworzenia jest wynikiem niezwykle skomplikowanych i złożonych mechanizmów. Obejmują one interakcje pomiędzy komórkami a środowiskiem, w których pośredniczą między innymi cytokiny, cząsteczki adhezyjne oraz czynniki transkrypcyjne. Istotą hemopoezy jest powstawanie dojrzałych elementów morfotycznych krwi z macierzystej komórki pnia.

Spis treści:

    1. Hemopoeza - różnicowanie
    2. Hemopoeza - erytropoeza
    3. Hemopoeza - granulocytopoeza
    4. Hemopoeza - trombopoeza
    5. Hemopoeza - tkanka limfatyczna

Hemopoeza czyli krwiotworzenie - powstawanie krwi - w warunkach fizjologicznych u osób dorosłych odbywa się jedynie w czerwonym szpiku kostnym, między innymi w kościach biodrowych, kręgach, kościach płaskich oraz żebrach. Pozostałe narządy, takie jak grasica, węzły chłonne, śledziona wytwarzają limfocyty.

Hemopoeza w życiu płodowym zachodzi w wątrobie i śledzionie. Po urodzeniu w tych narządach zostaje przerwana i odbywa się w szpiku kostnym.

W okresie noworodkowym i we wczesnym dzieciństwie szpik czerwony zajmuje całą przestrzeń jam kostnych. Objętościowo równy jest szpikowi osób dorosłych.

Od 4 roku życia w jamach kości długich zwiększa się ilość komórek tłuszczowych, które tworzą szpik kostny żółty.

Około 20 roku życia czerwony szpik kostny znajduje się już tylko w nasadach kości długich, w jamkach kości czaszki, mostka, trzonów kręgów, żeber. Natomiast po 40 roku życia stanowi tylko połowę tej zawartości.

Hemopoeza - różnicowanie

Proces przebiega stopniowo. Na początkowym etapie dochodzi do wytworzenia komórek prekursorowych limfopoezy i mielopoezy.

Mielopoeza obejmuje powstanie siedmiu linii komórkowych:

      • erytropoetycznej
      • megakariopoetycznej
      • neutrofilopoetycznej
      • makrofagopoetycznej
      • eozynofilopoetycznej
      • bazofilopoetycznej
      • mastocytowej

Z kolei limfopoeza to proces, w wyniku którego dochodzi do powstania limfocytów T, B, NK.

Hemopoeza - erytropoeza

Erytropoeza jest procesem, w którym komórka prekursorowa układu czerwonokrwinkowego ulega przemianom, w których końcowym stadium jest erytrocyt. Poszególne stadia erytropoezy obejmują:

      • proerytroblasta
      • erytroblasta zasadochłonnego
      • erytroblasta wielobarwnikowego (w którym po raz pierwszy pojawia się hemoglobina)
      • erytroblasta kwasochłonnego ( jest to normoblast, w którym synteza hemoglobiny jest zakończona)
      • retikulocyt - po usunięciu jądra pozostaje siateczka. Retikulocyt ma zdolność przenikania przez barierę krew-szpik, natomiast intensywna synteza DNA, RNA, białek jest charakterystyczna dla proerytroblastów i erytroblastów

W procesie erytropoezy ważną rolę odgrywają czynniki regulatorowe:

oraz receptory powierzchniowe komórek, które na nie reagują.

Hemopoeza - granulocytopoeza

Granulocyty wytwarzane są w szpiku kostnym. Powstają z komórki mieloidalnej pnia, wspólnej dla erytrocytów, trombocytów, monocytów, eozynofilów, bazofilów.

Z komórki macierzystej układu granulocytarnego wywodzą się bardziej zróżnicowane postacie:

      • mieloblasty
      • mielocyty
      • metamielocyty

Czas potrzebny do przejścia mieloblastu w dojrzały granulocyt wynosi około 7-10dni. Do krwi obwodowej przechodzą tylko dojrzałe granulocyty pałeczkowate i segmentowane.

Hemopoeza - trombopoeza

Trombopoeza to proces powstawania płytek krwi. Trombocyty powstają bezpośrednio z megakariocytów, największych komórek występujących w szpiku.

Megakariocyty wytwarzane są w procesie różnicowania się komórki macierzystej poprzez etap megakarioblastu. Megakariocyty są komórkami wielojądrowymi, dojrzewają 3 dni.

Powstające z nich trombocyty charakteryzują się brakiem jądra komórkowego. Czas przeżycia trombocytów we kwi obwodowej wynosi 7- 10 dni.

Niezbędnymi czynnikami stymulującymi trombopoezę są interleukiny

      • IL-3
      • IL-6
      • IL-9
      • IL-11
      • GM-CSF
      • erytropoetyna i inne

Inhibitorem natomiast jest transformujący czynnik wzrostu beta- TGF-β oraz interferony.

Hemopoeza - tkanka limfatyczna

W miejscach tych odbywa się limfopoeza - dojrzewanie i proliferacja komórek układu chłonnego. Komórki prekursorowe wywodzą się ze wspólnej komórki macierzystej pnia.

Pierwsze stadia dojrzewania limfocytów B zachodzą w szpiku kostnym.

Proces rozpoczyna się od powstania komórki pre-pro-B, progenitorowej komórki B, komórki prekursorowej B oraz niedojrzałej komórki B.

Podczas różnicowania się limfocytów dochodzi do ekspresji swoistych antygenów powierzchniowych i receptorów, na podstawie których oznacza się poszczególne stadia limfopoezy.

Podobnie wygląda dojrzewanie limfocytów T. Początkowo limfoidalna komórka prekursorowa zmienia się w protymocyty, wędrujące ze szpiku kostnego do grasicy.

Grasica staje się miejscem kluczowym w dojrzewaniu następnych stadiów komórek linii T.

Kolejne etapy tej linii obejmują limfocyty pre-T wczesne, pre-T późne. Następnie dochodzi do powstania limfocytów T pomocniczych CD4+ oraz limfocytów T cytotoksycznych, supresorowych CD8+.

Limfopoeza rozpoczyna się w szpiku, a kończy w obwodowych narządach limfopoetycznych.

    • Limfocyt T → szpik kostny → grasica → węzeł chłonny
    • Limfocyt B → szpik kostny → węzeł chłonny
Ważne

Kiedy szpik kostny, na przykład w wyniku włóknienia, nie jest w stanie spełniać swojej funkcji krwiotwórczej, proces hemopoezy może zachodzić w wątrobie i śledzionie.

Zazwyczaj produkcja ta nie jest wystarczająca dla organizmu.

Śledziona i wątroba nie mają struktury pełniącej funkcje podobne do bariery krew-szpik.

Bibliografia:

  1. A.Starek - Toksykologia narządowa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
  2. D .Kanikowska, J.Witowski - Patofizjologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
  3. W. Z. Traczyk - Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
  4. I. Malinowska-Lipień, Sz. Fornagiel, Pielęgniarstwo hematologiczne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
O autorze
Natalia Młyńska
Natalia Młyńska
Studentka kierunku lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi. Jej największą pasją jest medycyna. Uwielbia też sport, głównie bieganie i taniec. Chciałaby swoich przyszłych pacjentów leczyć tak, aby widzieć w nich człowieka, nie tylko chorobę.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 1/2020 "Zdrowia": leczenie zimnem, pielęgnacja skóry w onkoterapii, zimowe kontuzje, odmładzanie bez skalpela, jak zwalczyć nawyk odwlekania, specjały na świąteczny stół. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i praktycznych wskazówek!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 1/2020

Materiał partnerski

KOMENTARZE