Clostridium difficile: drogi, objawy i leczenie zakażenia Clostridium difficile

2016-04-05 8:32 Monika Majewska

Clostridium difficile to bakteria, która u niektórych osób normalnie bytuje w jelitach. U zdrowych nosicieli nie powoduje żadnych problemów, jeśli jednak dojdzie do zaburzenia równowagi flory bakteryjnej w jelitach, doprowadza ona do biegunki, a nawet do zapalenia jelit. Jakie są drogi i objawy zakażenia Clostridium difficile? Na czym polega diagnostyka i leczenie zakażenia tą bakterią?

Clostridium difficile to bakteria należąca do rodzaju Clostridium - beztlenowych bakterii Gram-dodatnich, które wytwarzają przetrwalniki, czyli formy umożliwiające tym bakteriom przetrwanie niekorzystnych dla nich warunków (m.in. intensywnego i skrupulatnego leczenia). Do tej grupy bakterii należą także laseczki zgorzeli gazowej (Cl. perfringens, Cl. histolyticum), laseczka jadu kiełbasianego (Cl. botulinum) i tężca (Cl. tetani).

Clostridium difficile normalnie występuje w jelicie grubym u ok. 2/3 niemowląt i dzieci i u ok. 3 proc. dorosłych. U osób zdrowych nie jest ona przyczyną żadnych problemów zdrowotnych, ponieważ jej wzrost hamowany jest przez naturalną florę jelitową organizmu (przez "dobre" bakterie jelitowe). Gdy jednak dojdzie do jej zaburzenia, bakteria Clostridium difficile może się namnażać i wytwarzać toksyny bakteryjne, które uszkadzają komórki ściany jelita i doprowadzają do zapalenia jelita.

Należy zaznaczyć, że poszczególne szczepy bakterii różnią się między sobą pod względem chorobotwórczości. Istnieją znaczne różnice ilościowe i z punktu widzenia rodzaju wytwarzanych toksyn, a także stopnia nasilenia objawów między poszczególnymi szczepami. Istnieją szczepy bakterii, które charakteryzują się wysoką odpornością na leczenie i wywołują ciężkie zakażenia przewodu pokarmowego, wiążące się z wysoką śmiertelnością.

Posłuchaj o bakterii clostridium difficile. To materiał z cyklu DOBRZE POSŁUCHAĆ. Podcasty z poradami.

Clostridium difficile - przyczyny i droga zakażenia

Przyczyną zakłócenia równowagi flory bakteryjnej w jelitach są najczęściej antybiotyki o szerokim spektrum działania, zwłaszcza te przyjmowane w większych ilościach (więcej niż jeden) i przez dłuższy czas (ponad 10 dni). Antybiotyki niszczą prawidłową florę jelitową, co sprzyja rozwojowi mniej wrażliwych gatunków bakterii, takich jak Clostridium difficile. Bakteria ta charakteryzuje się wysoką opornością na większość antybiotyków, dlatego może bez większych przeszkód rozwijać się w przewodzie pokarmowym osoby, która zażywa tego typu leki.

Do zakażenia tą bakterią dochodzi najczęściej u pacjentów przyjmujących antybiotyki. Zakażenie szerzy się w szpitalach.

Innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko zakażenia są:

  • częściowe lub pełne unieruchomienie
  • leki zmniejszające odporność
  • chemioterapia
  • wiek - osoby powyżej 65. roku życia

Do zakażenia dochodzi u około 20 proc. pacjentów przebywających w szpitalu i u większości leczonych antybiotykami. Oznacza to, że ryzyko zakażenia rośnie proporcjonalnie do czasu trwania hospitalizacji.

Bakterie rozprzestrzeniają się przez przetrwalniki, które opuszczają organizm wraz z kałem zakażonej osoby. Mogą następnie zakazić otoczenie: toalety, pościel, skórę i ubranie. Mogą także przenosić się wraz z powietrzem (np. podczas ścielenia łóżka), w związku z tym nietrudno o zakażenie. W związku z tym pośrednią przyczyną zakażenia jest brak higieny.

Clostridium difficile - objawy zakażenia

Objawami zakażenia Clostridium difficile są:

Ww. objawy mogą pojawić się od kilku dni do trzech tygodni po zakończeniu antybiotykoterapii.

    Clostridium difficile jest przyczyną zapalenie jelita grubego, niekiedy o piorunującym przebiegu, zagrażającym życiu chorego. U 10-15 proc. chorych może dojść do niedrożności jelit.

    Od zapalenia jelita grubego wywołanego przez tę bakterię należy odróżnić biegunkę poantybiotykową, która jest łagodnym stanem zależnym od innych drobnoustrojów.

    Clostridium difficile - diagnostyka

    Badaniem potwierdzającym diagnozę jest badanie stolca w kierunku obecności tych bakterii i ich toksyn. W niektórych przypadkach wykonuje się wziernikowanie jelita grubego (kolonoskopia), a u pacjentów, u których istnieją przeciwwskazania do tego typu badania, wykonuje się tomografię komputerową.

    Clostridium difficile - leczenie

    Leczenie zakażenia Clostridium difficile polega na uzupełnieniu płynów i elektrolitów (pozajelitowo) oraz na ukierunkowanej antybiotykoterapii. Jednak ta nie zawsze się sprawdza, ponieważ bakterie coraz częściej są odporne na leki.

    Jeśli doszło do rozszerzenia jelita grubego i jego niedrożności konieczne jest leczenie chirurgiczne, którego celem jest naprawienie uszkodzeń jelit.

    Ważne
    • Prawidłowe leczenie zakażenia nie zawsze jest równoznaczne z wyleczeniem chorego. Clostridium difficile tworzą formy przetrwalnikowe, które są przyczyną częstych (10-25 proc. przypadków) nawrotów choroby. Ich eliminacja jest praktycznie niemożliwa, co może doprowadzić do przewlekłej dysbiozy w obrębie układu pokarmowego, czyli stanu, w którym występują znaczne odmienności w normalnej florze bakteryjnej jelita.
    • Najpoważniejsze skutki zakażenia to rzekomobłoniaste zapalenie jelit (choroba o nierzadko ciężkim przebiegu i trudnym leczeniu) ostre rozdęcie okrężnicy, a nawet przedziurawienie jelita grubego (perforacja okrężnicy) i sepsa - posocznica (zakażenie krwi).
    • U osób w podeszłym wieku lub chorych poddawanych immunosupresji infekcja może stanowić zagrożenie życia.

    Clostridium difficile - jak zapobiec zakażeniu?

    Przede wszystkim należy dbać o higienę, zwłaszcza jeśli odwiedza się szpitale i domy opieki społecznej. W tego typu miejscach lepiej nie siadać na łóżkach chorych, a po każdym wyjściu z sali chorych należy umyć ręce wodą z mydłem, zwłaszcza jeśli osoba, którą się odwiedza, przeszła lub przechodzi biegunkę. Lepiej także do tego typu miejsc nie zabierać małych dzieci.

    Warto dodać, że naukowcy pracują również nad doustną szczepionką przeciwko zakażeniom C. difficile.

    materiał partnera

    Skuteczną profilaktyką są probiotyki. Probiotyk probiotykowi jednak nie równy. W 2018 roku polscy naukowcy opublikowali w prestiżowym czasopiśmie „Nutrients” wyniki badań prowadzonych na Oddziale Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. W ciągu trzech lat lekarze podali różne szczepy 5341 pacjentom! Chorzy pochodzili z grup podwyższonego ryzyka, gdyż byli w trakcie antybiotykoterapii i immunosupresji. Obserwacje naukowców dotyczące probiotyków wykazały, że najlepiej przed zakażeniem Clostridium difficile chroniła mikrobiota obficie wyposażona w szczep Lactobacillus plantarum 299v (dostępny w Sanprobi® IBS).

    Bibliografia:

    1.     S. Dudzicz, Lactobacillus plantarum 299v Reduces the Incidence of Clostridium difficile Infection in Nephrology and Transplantation Ward-Results of One Year Extended Study, „Nutrients”, 10, no. 11 (October 24, 2018). pii: E1574. doi: 10.3390/nu10111574.

    Czy artykuł był przydatny?
    Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
    KOMENTARZE
    ...
    |

    Co za bzdura,że pośrednią przyczyną jest brak higieny,skoro na co dzień w szpitalu ścielą łóżka tyle razy i wszędzie się chodzi,dotyka różnych rzeczy,klamek itd. przez co można się zarazić,więc gdzie tu jest brak higieny

    lek. med. Dariusz Korolik
    |

    link do polskiej publikacji naukowej na temat postępów w leczeniu infekcji jelitowej C. difficile (z 2014 roku):
    http://www.pnmedycznych.pl/...

    lek. med. Dariusz Korolik
    |

    W świetle aktualnej wiedzy medycznej, najbardziej skuteczną i najbezpieczniejszą z opcji terapeutycznych w przypadku nawracających lub opornych na leczenie antybiotykami zakażeń Clostridium difficile jest przeszczep mikroflory jelitowej od żywego, zdrowego dawcy. Zabieg ten jest już dostępny w placówkach medycznych w Polsce.
    W związku z gwałtownym wzrostem liczby zachorowań w Ameryce Północnej oraz Europie, wzrasta znaczenie przeszczepu flory jelitowej jako opcji terapeutycznej w tej jednostce chorobowej. Niektórzy eksperci postulują zasadność stosowania przeszczepu mikrobiomu jelit jako pierwszej linii terapii w przypadku nawracających lub opornych na leczenie antybiotykami zakażeń Clostridium difficile. Argumentem przemawiającym za stosowaniem przeszczepu mikrobiomu jelit w pierwszej kolejności jest wykazana w toku badań wyższa skuteczność leczenia, niż wykazana dla wankomycyny, a także nieporównywalnie mniejsza skala i zakres objawów ubocznych terapii, niż w przypadku wankomycyny.

    Piśmiennictwo:
    Aroniadis OC, Brandt LJ. Intestinal microbiota and the efficacy of Fecal Microbiota Transplantation in gastrointestinal disease. Gastroenterol Hepatol 2014; 10(4): 230-237

    Brandt LJ, Borody TJ, Campbell J. Endoscopic fecal microbiota transplantation: "first-line" treatment for severe Clostridium difficile infection? J Clin Gastroenterol 2011; 45: 655-65

    Dodin M, Katz DE. Faecal microbiota transplantation for Clostridium difficile infection. Int J Clin Pract 2014; 68(3): 363–368