Węgiel leczniczy (aktywowany) - zastosowanie i dawkowanie

2019-03-20 10:17 Monika Majewska

Węgiel leczniczy to węgiel aktywny (aktywowany) w postaci czarnych tabletek, który znalazł zastosowanie jako środek na biegunkę, zatrucia. Podawanie węgla aktywowanego jest stosunkowo bezpieczną i efektywną metodą leczniczą. Niektórzy autorzy uważają, że jest ona skuteczniejsza niż płukanie żołądka. Sprawdź, jakie jeszcze właściwości ma węgiel leczniczy i jakie jest dawkowanie.

Spis treści

  1. Węgiel leczniczy (aktywowany) na biegunkę
  2. Węgiel leczniczy w zatruciach lekami i związkami chemicznymi
  3. Węgiel leczniczy - przeciwwskazania
  4. Węgiel leczniczy w kosmetyce i nie tylko

Węgiel leczniczy (aktywny) wytwarzany jest z miazgi drzewnej w temperaturze ok. 900°C, a następnie aktywowany działaniem pary wodnej lub silnych kwasów, w celu uzyskania maksymalnej powierzchni adsorpcyjnej.

1 g węgla aktywowanego może mieć powierzchnię 1000 m2 lub większą.¹

Węgiel leczniczy (aktywowany) najczęściej ma postać czarnych tabletek. Węgiel aktywowany wskazany jest do leczenia zatruć pokarmowych, biegunek, zatruć substancjami chemicznymi i lekami. Pomocniczo stosuje się go w przypadku wzdęć.

Jednak dawniej doceniano go ze względu na inne właściwości. Hipokrates i jego uczniowie zalecali stosowanie sproszkowanego węgla drzewnego na zakażone rany, co nie tylko zapobiegało przykremu zapachowi, ale również powodowało, że rana szybciej się goiła.

Węgiel leczniczy działał osuszająco i absorbująco na wydzieliny i bakterie. Podobne zabiegi stosują do dziś Aborygeni w Australii, wiele plemion afrykańskich, Indianie w obu Amerykach i Eskimosi na Grenlandii, tyle że ci ostatni używają nie węgla drzewnego, lecz ze spalonych kości zwierząt (to drugie źródło pozyskiwania tego surowca).

Afrykanie i Aborygeni znaleźli dla węgla wiele innych zastosowań, np. okładami z węgla leczniczego "wyciągają" truciznę z ran zadanych przez jadowite węże, pająki, skorpiony czy wściekłe zwierzęta. Indianie natomiast leczą węglem reakcje alergiczne na trujący bluszcz.

Węgiel leczniczy (aktywowany) na biegunkę

Węgiel leczniczy (aktywowany) ma silne właściwości adsorbujące (wiążące) inne substancje, m.in. bakterie i toksyny powodujące biegunkę. Wychwytuje i wiąże je, a następnie wraz z nimi jest wydalany z organizmu.

Poza tym węgiel leczniczy pokrywa błonę śluzową przewodu pokarmowego warstwą chroniącą ją przed działaniem szkodliwych substancji.

Jednak węgiel leczniczy może być stosowany jedynie przez krótki okres ze względu na niepożądane pochłanianie m.in. enzymów trawiennych i witamin.

Ważne

Węgiel leczniczy (aktywowany) - dawkowanie

Dorośli i dzieci po 12. roku życia: w lżejszych zatruciach pokarmowych z objawami wzdęć lub nadmiernej fermentacji jelitowej: 800-1200 mg kilka razy na dobę do ustąpienia objawów.

Preparaty można połykać w całości, jednak w celu uzyskania ich szybszego działania zaleca się rozgryzanie tabletek.

Przeciwbiegunkowo: 3-6 g co godzinę (3-4 razy) najlepiej w postaci zawiesiny wodnej do ustąpienia objawów.

W zatruciach: dorośli i dzieci po 1. roku życia -  jednorazowa dawka wynosi zwykle 4-12,5 g w postaci zawiesiny wodnej, którą powinna mieć konsystencję gęstej śmietany.

Węgiel leczniczy w zatruciach lekami i związkami chemicznymi

Węgiel leczniczy wiąże nie tylko bakterie i toksyny, lecz także niektóre leki, dlatego znalazł zastosowanie (pomocniczo) jako odtrutka po ich przedawkowaniu.

Największą skuteczność ma podanie węgla szybko po spożyciu trucizny tj. do 1 godziny. Zasadą jest podanie węgla po usunięciu trucizny przez sprowokowanie wymiotów lub wykonaniu płukania żołądka, ale można też stosować węgiel aktywowany bez opróżniania żołądka. Podaje się 1 g/kg m.c. w zawiesinie wodnej 50-100 ml.

Podana ilość węgla powinna być przynajmniej 10 razy większa od ilości spożytej trucizny.²

Węgiel aktywowany nie powinien być stosowany rutynowo we wszystkich zatruciach doustnych. Podaje się go tylko po spożyciu substancji, które są przez węgiel adsorbowane, jeśli dawka trucizny stwarza niebezpieczeństwo rozwoju ciężkiego zatrucia lub zgonu.

Węgiel aktywowany wiąże takie leki, jak: Podawanie węgla aktywowanego jest nieskuteczne przy zatruciach:
  • salicylany
  • paracetamol
  • barbiturany
  • trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
  • fenole, alkaloidy
  • sole metali ciężkich
  • pochodne benzodiazepiny
  • chlormetiazol, chlorochinę, chlorpromazynę i pochodne fenotiazyny
  • klonidynę i inne leki pobudzające OUN
  • digoksynę, digitoksynę
  • ibuprofen
  • kwas mefenamowy, mianserynę
  • nikotynę, fenytoinę
  • parakwat
  • inhibitory MAO
  • propranolol i inne β-adrenolityki
  • chininę
  • teofilinę
  • zydowudynę
  • ługami i kwasami
  • litem
  • żelazem
  • alkoholem
  • wybielaczami
  • cyjankami
  • olejkami eterycznymi
  • pochodnymi ropy naftowej
Zdaniem eksperta
dr n. med. Krystyna Knypl, internista

Zjedzenie pleśni a węgiel leczniczy

Zjadłam pół drożdżówki, zanim zorientowałam się, że jest w niej pleśń. Co robić?

dr. Krystyna Knypl, internista:

Jeżeli do organizmu naszego dostają się jakieś nieprawidłowe produkty lub patogeny to organizm ma różne naturalne mechanizmy obronne takie jak wymioty czy biegunka które powodują szybsze usunięcie niepożądanego pokarmu.

Jednorazowe spożycie przez zdrową dorosłą osobę pożywienia z niewielkim dodatkiem pleśni nie powinno powodować większych problemów zdrowotnych.

Tak więc poza dietą lekkostrawną zawierającą dużo błonnika (na przykład ryż i gotowana marchew) która będzie sprzyjała łatwiejszemu usuwaniu pleśni może pani zażyć doraźnie 2 tabletki węgla leczniczego (carbo medicinalis) – jest on dostępny w aptekach bez recepty. Węgiel powoduje absorpcję patologicznych substancji i ułatwia ich wydalanie z przewodu pokarmowego.

Węgiel leczniczy - przeciwwskazania

U chorych ze schorzeniami przewodu pokarmowego, w krótkim czasie po zabiegach operacyjnych na górnym odcinku przewodu pokarmowego niebezpieczeństwo związane z jego stosowaniem może przewyższać korzyści.

Węgiel aktywowany utrudnia lub wręcz uniemożliwia ocenę endoskopową przewodu pokarmowego.

Poza tym nie wolno go także podawać, jeżeli chory nie współpracuje, ma zaburzenia świadomości, niesprawne odruchy obronne z dróg oddechowych.

Nie można go podawać niemowlętom.

Zastosowanie węgla jest także przeciwwskazane w sytuacjach, w których zwiększa ryzyko aspiracji zawartości żołądka do dróg oddechowych, np. w zatruciach węglowodorami.

Nie powinno się go także podawać, jeżeli planuje się doustne podawanie odtrutki (np. N-acetylocysteiny w zatruciu paracetamolem).

    Nie należy przyjmować preparatów węgla w czasie posiłków, ponieważ pokarm osłabia jego działanie.

    Zdaniem eksperta
    dr n. med. Barbara Grzechocińska, ginekolog położnik, adiunkt I Katedry i Kliniki Położnictwa i Ginekologii WUM

    Węgiel aktywny w ciąży

    Jestem w 22. tygodniu ciąży. Od 2 dni mam biegunkę, nie wiem, jakie leki mogę zażyć, a jutro przede mną 250 km, nie wiem, jak dam radę jechać, cierpię na zespół jelita drażliwego z biegunką. Leki, które brałam, musiałam odstawić ze względu na ciążę. Przez 5 lat brałam Loperamid.

    dr n. med. Barbara Grzechocińska, ginekolog - położnik: Biegunka może być z różnych powodów. Najprostszym lekiem i bezpiecznym w ciąży jest węgiel. Trzeba go przyjąć w dużej ilości. Nie pomoże jednak, jeśli przyczyną biegunki jest infekcja.

    Ważne

    Węgiel leczniczy - skutki uboczne

    Węgiel barwi kał na czarno. Może być powodem zaburzeń żołądkowo-jelitowych, może powodować zaparcia, niekiedy wywołuje wymioty, zwłaszcza u dzieci. Opisywano aspirację do płuc (zwłaszcza podczas wymiotów po podaniu węgla).

    Węgiel leczniczy - interakcje

    Może zmniejszać wchłanianie salicylanów, barbituranów, glutetymidu, a prawdopodobnie również innych substancji i leków (m.in. środków antykoncepcyjnych, leków przeciwzakrzepowych, antybiotyków). Inne leki należy stosować co najmniej 2 godziny przed przyjęciem węgla lub 2 godziny po jego przyjęciu.

    Węgiel leczniczy w kosmetyce i nie tylko

    Węgiel aktywny jest stosowany do produkcji wkładów do masek ochronnych, filtrów powietrza, wody, do klarowania hydrolizatów białkowych, moszczów, win i soków, przy produkcji spirytusu, czystego cukru,do rozdzielania mieszanin gazowych, oczyszczania par i gazów. Odmiany bardzo czarne dają czerń węglową stosowaną do barwienia.

    Poza tym węgiel aktywowany znalazł także zastosowanie w kosmetyce. Poradzi sobie z trądzikiem, zaskórnikami, wybieli zęby i zniweluje problem przetłuszczających się włosów.

    Bibliografia:

    1. Łukasik-Głębocka M., Naskręt M., Górny J., Sosada K., Ładny J., Wojewódzka-Żelezniakowicz M., Czaban S., Podstawowe zasady dekontaminacji przewodu pokarmowego w ostrych zatruciach, "Postępy Nauk Medycznych" 2010, nr 9

    2. Ziółkowska H., Ostre zatrucia u dzieci, "Nowa Pediatria" 2009, nr 2

    Czy artykuł był przydatny?
    Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

    NOWY NUMER

    W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

    Dowiedz się więcej
    Miesięcznik Zdrowie 12/2019

    Materiał partnerski

    KOMENTARZE
    gogi gogi
    |

    Zgadza się. Proście o lek a nie suplement diety w aptekach. Można poczytać na stronie Pana Tabletki o różnicy

    Mirka
    |

    Dzień dobry
    Kochani wegiel aktywny jest naprawdę o doskonałej absorpcji ale również nie wszyscy mogą tę maz połknąć (odruchy wymiotne)
    Ja proponuje szczaw koński
    Potrafi zniwelować biegunkę w ciągu jednego dnia
    Pozdrawiam serdecznie i życzę Wszystkim dużo zdrowia