Pilokarpina – jak działa i kiedy można ją stosować?

2020-01-29 13:24 KH

Pilokarpina jest alkaloidem imidazolowym, który stosuje się po to, by obniżyć ciśnienie wewnątrzgałkowe towarzyszące jaskrze. Lek ten należy do grupy parasympatykomimetyków i stosuje się go miejscowo do oka, a konkretnie do worka spojówkowego. Niekiedy stosuje się ją również w postaci kropli pod język w celu zwiększenia wydzielania śliny, a także jako odtrutkę przy zatruciach atropiną.

Spis treści:

  1. Polikarpina - jak działa?
  2. Pilokarpina w okulistyce
  3. Polikarpina - przeciwwskazania do stosowania
  4. Pilokarpina - działania niepożądane
  5. Polikarpina - przedawkowanie

Pilokarpina pozyskiwana jest z liści krzewu potoślinu. Potoślin jaborandi (Pilocarpus jaborandi) - jest to gatunek drzew z rodziny rutowatych, który pochodzi z tropikalnych lasów Brazylii.

Do celów farmaceutycznych wykorzystywane są liście potoślinu jaborandi, a także gatunków pokrewnych, jak na przykład Pilocarpus microphyllus i Pilocarpus pennatifolius. Zebrane liście suszy się następnie w naturalny sposób.

Polikarpina - jak działa?

Pilokarpina ma działanie parasympatykomimetyczne - co oznacza, że pobudza ona układ parasympatyczny. Parasympatykomimetyki pobudzają receptory cholinergiczne, które obecne są na powierzchni komórek, w tym również komórek nerwowych.

Pilokarpina działa na receptory muskarynowe, będące podtypem receptorów cholinergicznych. Substancja ta w dużym stopniu wzmaga wydzielanie:

  • potu
  • łez
  • śliny
  • śluzu w drogach oddechowych
  • nasila również czynności wydzielnicze gruczołów żołądka, trzustki i jelit
  • doprowadza do skurczu zwieracza źrenicy, co ją zwęża i obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe

Pilokarpina w okulistyce

Wpuszczona do oka pilokarpina działa w różny sposób. Doprowadzając do skurczu zwieracza źrenicy sprawia, że staje się ona węższa. Działa również na podłużne wiązki mięśnia rzęskowego, co również wywołuje ich skurcz - to z kolei odciąga ku tyłowi ostrogę twardówkową i rozciąga utkanie beleczkowe w kącie przesączania. 

W efekcie zmniejsza się opór odpływu cieczy wodnistej w kącie rogówkowo-tęczówkowym i, co istotne, następuje spadek ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Wskazaniem do stosowania pilokarpiny jest leczenie jaskry pierwotnej z otwartym i zamykającym się kątem przesączania, stosuje się ją również w ostrym ataku jaskry z zamkniętym kątem przesączania.

Jak szybko działa pilokarpina? Zaaplikowana miejscowo zwęża źrenicę po około 15-30 minutach od momentu zakroplenia. Jej działanie utrzymuje się przez następne 4–8 godzin. Maksymalne obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego ma miejsce po 2-4 godzinach od zakroplenia i utrzymuje się przez następne 8–12 godzin.

Czytaj też: Krople do oczu - jak działają i jak je stosować

Uwaga! Należy pamiętać, że pilokarpina może zmniejszać ostrość widzenia, dlatego osoby, które prowadzą pojazdy lub obsługują urządzenia mechaniczne powinny zachować szczególną ostrożność zwłaszcza, gdy jest ciemno - wieczorem i nocą.

Warto również zwrócić uwagę na sposób aplikacji. Jeśli oprócz pilokarpiny stosujemy również inne leki okulistyczne należy pamiętać, by między aplikacją kolejnych preparatów zachować kilku, a jeszcze lepiej kilkunastominutowy odstęp i stosować się do zasady, że maści i żele powinno aplikować się na końcu, chyba że lekarz zaleci inaczej. 

Osoby noszące soczewki kontaktowe powinny zdjąć je przez aplikacją leku i założyć je najwcześniej kwadrans po jego aplikacji.

Pilokarpina  może wysuszać oczy, co mogą odczuwać zwłaszcza osoby noszące soczewki kontaktowe - może więc okazać się wskazane stosowanie nawilżających kropli do oczu. 

Pilokarpina - przeciwwskazania do stosowania

Istnieją schorzenia oraz dolegliwości, które stanowią przeciwwskazania do stosowania pilokarpiny lub zmiany jej dawki. Szczególnie uważać powinny osoby z: 

Osoby, którym zalecona jest pilokarpina, powinny poddać się badaniu dna oka, które jest niezbędne zwłaszcza u pacjentów z chorobami siatkówki, gdyż u nich istnieje ryzyko odwarstwienia siatkówki. Z kolei osoby chore na jaskrę, którzy stosują pilokarpinę, powinni regularnie kontrolować ciśnienie wewnątrzgałkowe oraz pole widzenia u okulisty. 

Czytaj też:

Tonometria - badanie ciśnienia wewnątrzgałkowego

Perymetria to badanie pola widzenia. Na czym polega?

Pilokarpina - działania niepożądane

Jak każdy lek, również pilokarpina może powodować pewne działania niepożądane, chociaż nie występują one u wszystkich chorych stosujących ten lek.

Najczęściej występujące działania niepożądane to te miejscowe, dotyczące okolic oczu:

Ponadto mogą wystąpić ogólnoustrojowe działania niepożądane, takie jak:

Aby w pewien sposób ograniczyć ogólnoustrojowe wchłanianie substancji czynnej, zaleca się uciśnięcie kanalika łzowego w kącie przyśrodkowym oka przez 1 minutę, natychmiast po zakropleniu. Należy jednak dodać, że ogólnoustrojowe działania niepożądane pojawiają się stosunkowo rzadko.

Jednak gdy tylko pacjent zauważy u siebie jakiekolwiek niepojące objawy lub dolegliwości, powinien niezwłocznie skonsultować się z lekarze. Być może konieczna będzie modyfikacja dawki lub całkowita zmiana leku.

Polikarpina - przedawkowanie

Nadmiar leku - w przypadku zakroplenia zbyt dużych jego ilości - powinno się jak najszybciej wypłukać z worka spojówkowego przegotowaną wodą o temperaturze pokojowej, z kolei po przypadkowym spożyciu pilokarpiny należy wypić 150-200 ml wody, sprowokować wymioty i pojechać do szpitala w celu przeprowadzenia płukania żołądka

Przedawkowanie zalecanych dawek (a zwłaszcza po przypadkowym wypiciu leku) może wywołać takie objawy jak:

  • wzmożone wydzielanie łez, śliny, potu, soku żołądkowego
  • zwolnienie czynności serca
  • zmniejszenie ciśnienia tętniczego

W razie gdyby po przyjęciu zbyt dużej dawki pilokarpiny pojawiły się efekty niepożądane, może być konieczne leczenie środkami antycholinergicznymi (np. atropiną).

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
KOMENTARZE