Pilokarpina – jak działa i kiedy można ją stosować?

2019-12-04 11:18 Karolina Nowak

Pilokarpina jest alkaloidem imidazolowym stosowanym w celu obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego towarzyszącego jaskrze. Jest to lek z grupy parasympatykomimetyków stosowany miejscowo do oka, a konkretnie do worka spojówkowego, w celu obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego. Pilokarpina stosowana jest w postaci 2% kropli ocznych. Czasem stosuje się ją również w postaci kropli pod język w celu zwiększenia wydzielania śliny. Jest również wykorzystywana jako odtrutka przy zatruciach atropiną.

Spis treści:

  1. Polikarpina - jak działa?
  2. Pilokarpina w okulistyce
  3. Polikarpina - przeciwwskazania do stosowania
  4. Pilokarpina - działania niepożądane
  5. Polikarpina - przedawkowanie

Pilokarpina pochodzi z liści krzewu potoślinu. Potoślin jaborandi (Pilocarpus jaborandi) - jest to gatunek drzew z rodziny rutowatych, a pochodzi z tropikalnych lasów Brazylii.

Do celów farmaceutycznych zbiera się liście potoślinu jaborandi, a także gatunków pokrewnych, jak na przykład Pilocarpus microphyllus i Pilocarpus pennatifolius. Zebrane liście suszy się w warunkach naturalnych.

Polikarpina - jak działa?

Pilokarpina posiada działanie parasympatykomimetyczne - co oznacza, że pobudza ona układ parasympatyczny.

Działanie parasympatykomimetyków polega na pobudzaniu określonego typu receptorów, tzw. receptorów cholinergicznych znajdujących się na powierzchni komórek nerwowych i komórek docelowych.

Działanie pilokarpiny dotyczy receptorów muskarynowych, które są podtypem receptorów cholinergicznych.

Działając na receptory muskarynowe, pilokarpina w znacznym stopniu wzmaga wydzielanie:

  • potu
  • łez
  • śliny
  • śluzu w drogach oddechowych
  • poza tym nasila czynności wydzielnicze gruczołów żołądka, trzustki i jelit
  • a także poprzez skurcz zwieracza źrenicy powoduje jej zwężenie i obniża ciśnienia wewnątrzgałkowe

Pilokarpina w okulistyce

W oku pilokarpina działa na drodze kilku mechanizmów. Po pierwsze, poprzez skurcz zwieracza źrenicy powoduje jej zwężenie, a po drugie w wyniku działania na podłużne wiązki mięśnia rzęskowego powoduje ich skurcz, co prowadzi do odciągnięcia ku tyłowi ostrogi twardówkowej i rozciągnięcia utkania beleczkowego w kącie przesączania.

Efektem tych działań jest zmniejszenie oporu odpływu cieczy wodnistej w kącie rogówkowo-tęczówkowym i co najważniejsze, spadek ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Pilokarpina jest wskazana do stosowania w leczeniu jaskry pierwotnej z otwartym i zamykającym się kątem przesączania, w ostrym ataku jaskry z zamkniętym kątem przesączania.

Jak szybko działa pilokarpina? Podana miejscowo zwęża źrenicę po 15-30 minut po zakropleniu, a działanie to utrzymuje się przez 4–8 godzin, ale maksymalne obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego występuje dopiero 2-4 godziny po podaniu i utrzymuje się 8–12 godzin.

Czytaj też: Krople do oczu - jak działają i jak je stosować

Pilokarpina może zmniejszać ostrość widzenia, dlatego należy zachować szczególną ostrożność w trakcie prowadzenia pojazdów i obsługiwania urządzeń mechanicznych, zwłaszcza wieczorem i nocą.

Jeżeli jednocześnie stosowanych jest kilka leków okulistycznych, zwykle należy zachować kilku-kilkunastominutowy odstęp między podaniem kolejnych preparatów. Maści i żele zazwyczaj aplikuje się na końcu.

Przed podaniem leku należy zdjąć soczewki kontaktowe i założyć je co najmniej 15 minut po jego zakropieniu. Osoby używające soczewek kontaktowych mogą również wymagać stosowania nawilżających kropli do oczu, ponieważ ten lek może powodować wysuszenie oczu.

Polikarpina - przeciwwskazania do stosowania

Niektóre choroby i inne okoliczności mogą stanowić przeciwwskazanie do stosowania lub wskazanie do zmiany dawkowania preparatu.

Zwiększoną ostrożność i czujność powinny zachować osoby z:

Przed rozpoczęciem stosowania preparatu z pilokarpiną, chorym zaleca się przeprowadzenie badań dna oka, szczególnie u osób wrażliwych, zwłaszcza z chorobą siatkówki - u tych osób istnieje ryzyko odwarstwienia siatkówki. Zaś chorzy na jaskrę powinni w trakcie leczenia pozostawać pod kontrolą lekarską i regularnie kontrolować ciśnienie wewnątrzgałkowe oraz pole widzenia.

Czytaj też:

Tonometria - badanie ciśnienia wewnątrzgałkowego

Perymetria to badanie pola widzenia. Na czym polega?

Pilokarpina - działania niepożądane

Jak każdy lek, również pilokarpina może powodować pewne działania niepożądane, chociaż nie występują one u wszystkich chorych stosujących ten lek.

Najczęściej występujące działania niepożądane to te miejscowe, dotyczące oczu:

Ponadto mogą wystąpić ogólnoustrojowe działania niepożądane, takie jak:

Aby w pewien sposób ograniczyć ogólnoustrojowe wchłanianie substancji czynnej, zaleca się uciśnięcie kanalika łzowego w kącie przyśrodkowym oka przez 1 minutę, natychmiast po zakropleniu. Należy jednak dodać, że ogólnoustrojowe działania niepożądane pojawiają się stosunkowo rzadko.

Jednak gdy tylko pacjent zauważy u siebie jakiekolwiek niepojące objawy lub dolegliwości, powinien niezwłocznie skonsultować się z lekarze. Być może konieczna będzie modyfikacja dawki lub całkowita zmiana leku.

Polikarpina - przedawkowanie

Po przekroczeniu zalecanych dawek (a zwłaszcza po przypadkowym wypiciu leku) mogą wystąpić takie objawy jak:

  • wzmożone wydzielanie łez, śliny, potu, soku żołądkowego
  • zwolnienie czynności serca
  • zmniejszenie ciśnienia tętniczego

W razie wystąpienia działań niepożądanych po przyjęciu zbyt dużej dawki pilokarpiny, może być konieczne leczenie środkami antycholinergicznymi (np. atropiną).

W przypadku zakroplenia zbyt dużych ilości leku jego nadmiar można wypłukać z worka spojówkowego przegotowaną wodą o temperaturze pokojowej.

Po przypadkowym spożyciu leku należy podać 150-200 ml wody do wypicia, spowodować wymioty oraz rozważyć przeprowadzenie płukania żołądka.

O autorze
Karolina Nowak
Karolina Nowak
Z wykształcenia technik farmaceutyczny. Aktualnie zawodowo spełnia się pracując w aptece. Empatyczna, wrażliwa i lubiąca kontakt z drugim człowiekiem. Prywatnie miłośniczka dobrej książki.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 2/2020 "Zdrowia": co pomoże na ból głowy, sztuczne hormony wokół nas, dźwięczny głos na lata, stopy bez odcisków, eko zwierzak w domu, chudnij z wyobraźnią, hity zdrowej kuchni. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych rad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 2/2020

Materiał partnerski

KOMENTARZE