Odwarstwienie siatkówki grozi utratą wzroku

2014-11-14 7:21 Anna Jarosz - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie" | Konsultacja: lek. med. Piotr Fryczkowski, okulista

Odwarstwienie siatkówki jest w okulistyce traktowane tak samo jak w kardiologii zawał serca. Grozi utratą wzroku, a często rozwija się bezobjawowo. W grupie ryzyka są ludzie po 50. roku życia, osoby z cukrzycą, dużą krótkowzrocznością, AZS, a także ci, którzy urodzili się jako wcześniaki. Sprawdź przyczyny, objawy i metody leczenia odwarstwienia siatkówki.

Odwarstwienie siatkówki to niebezpieczne schorzenie, które grozi całkowitą i nieodwracalną utratą wzroku. Czas odgrywa tu niezwykle ważną rolę - przy pierwszych objawach choroby można bowiem przywrócić całkowitą lub bardzo dobrą ostrość widzenia. Dlatego nie wolno lekceważyć sygnałów, które świadczą o tym, że w którejś z warstw siatkówki doszło do uszkodzenia naczyń i wylewu, choć - niestety - takie sygnały nie zawsze się pojawiają.

Odwarstwienie siatkówki - objawy

Nie zwlekajmy ani godziny i jedźmy na ostry dyżur okulistyczny, gdy przeszkadzają nam latające muszki, czarny deszcz, kropki lub farfocle przed oczami. To znak, że w siatkówce powstała wyrwa, dziura i prawdopodobnie przerwane zostało naczynie krwionośne. Wylewająca się z niego krew jest widziana przez pacjenta w postaci czarnego deszczu. Przez nią przesącza się też płyn wypełniający wnętrze oka. Im większe uszkodzenie, tym szybciej płyn przecieka pod siatkówkę i zaczyna ona coraz bardziej się odwarstwiać.

Pierwszym symptomem zaczynającego się odwarstwienia bywają błyski pojawiające się zarówno w dzień, jak i w nocy. Albo chory nagle przestaje widzieć jedną stroną oka - tak, jakby miał na nim zasłonę (jej wielkość zależy od tego, jak duży fragment siatkówki uległ odklejeniu). Jeśli siatkówka odkleiła się po stronie skroni, nie widzimy częścią oka bliższą nasadzie nosa.

Upośledzenie widzenia jest związane ze sposobem, w jaki siatkówka jest odżywiana. Jedną trzecią składników odżywczych dostarczają naczynia krwionośne znajdujące się na jej powierzchni. Dwie trzecie pokarmu pochodzi z naczyń przebiegających wewnątrz gałki ocznej. 
Gdy siatkówka się odklei od wewnętrznej powierzchni ściany gałki, traci kontakt z naczyniami krwionośnymi, które ją odżywiają, i obumiera. To proces, którego nie da się odwrócić.

Ważne

Siatkówka umożliwia widzenie

Siatkówka to najważniejsza część oka, dzięki której możemy rozpoznawać kształty i obrazy, czyli po prostu widzieć. Jest tkanką o grubości 0,25-0,4 mm, zbudowaną z dziesięciu warstw, przez które musi przejść wiązka światła. Gdy dotrze do ostatniej warstwy fotoreceptorów, które zmieniają energię świetlną na elektryczną, przekazywaną poprzez komórki dwubiegowe i zwojowe do mózgu - powstaje obraz. W siatkówce istnieją aż cztery rodzaje komórek nerwowych. Dzięki temu poprzez nerw wzrokowy docierają do mózgu impulsy i powstaje obraz, który potrafimy bezbłędnie rozpoznać. Tak zaczyna się proces widzenia.

Ważne

Rola siatkówki

Abyśmy mogli coś zobaczyć, milion włókien nerwowych musi zebrać wszystkie informacje pochodzące z całej powierzchni siatkówki i poprzez nerw wzrokowy (czyli biologiczny kabel zbudowany z miliona włókien nerwowych) przesłać do mózgu. W centralnym miejscu siatkówki, które odpowiada za widzenie szczegółów, znajduje się plamka żółta, zbudowana z sześciu warstw. Ponieważ jest cieńsza od siatkówki, promienie światła szybciej przez nią przechodzą. Jest zbudowana ze specjalnych fotoreceptorów nazywanych czopkami. To one gwarantują odróżnianie najmniejszych, najbardziej kolorowych i najbardziej precyzyjnych fragmentów, z których składa się obserwowany przez nas obraz. Precyzja widzenia wynika z tego, że każdy czopek, czyli fotoreceptor, jest zakończony oddzielnym nerwem, który błyskawicznie przesyła informacje do mózgu. W innych częściach siatkówki, które bezpośrednio nie uczestniczą w procesie widzenia, jeden nerw odbiera sygnały od kilkudziesięciu fotoreceptorów.

Odwarstwienie siatkówki - kto jest zagrożony?

Lekarze od lat zastanawiają się, dlaczego u niektórych osób dochodzi do rozdarcia, a następnie odwarstwienia siatkówki. Poza wrodzonymi wadami głównym winowajcą jest wiek. Z upływem lat zmienia się bowiem struktura siatkówki oraz ciała szklistego, które około 50. roku życia odłącza się od niej. Jeżeli łączące je włókna są nie dość elastyczne, może dojść do ciągnięcia i oderwania siatkówki. 
Dlatego każdy, kto ukończył 50 lat, powinien iść do okulisty i poprosić o zbadanie siatkówki, by uniknąć poważniejszych kłopotów. 
Proste badanie okulistyczne pozwoli ustalić, czy istnieją w siatkówce miejsca o obniżonej odporności, które mogłyby stać się przyczyną przedarcia, a następnie odwarstwienia.
Do uszkodzeń siatkówki dochodzi także w efekcie chorób, które upośledzają krążenie. Należy do nich np. cukrzyca. W grupie ryzyka są też ludzie cierpiący na atopowe zapalenie skóry. Z obserwacji medycznych wiadomo, że tę skłonność mają również osoby, które urodziły się jako wcześniaki. 
I jeszcze jeden czynnik podwyższonego ryzyka: odwarstwienie siatkówki pojawia się częściej przy krótkowzroczności powyżej minus cztery dioptrie.

Odwarstwienie siatkówki - zapobieganie

Samo przedarcie, bez odwarstwienia, można skutecznie i bezboleśnie wyleczyć w ambulatorium, stosując laser lub krioterapię. 
Promień lasera lub strumień bardzo zimnego azotu powoduje, że wokół rozdarcia tworzą się niewielkie blizny, które powstrzymują postęp choroby, czyli zapobiegają odwarstwieniu.
Blizny mocno trzymają siatkówkę i chronią oko do końca życia. Oczy podlegają ciągłym zmianom ze względu na siły, jakie wywierają na nie mięśnie gałki ocznej.

Ważne

Jedz produkty bogate w witaminy A, C i E zaliczane do tzw. antyoksydantów. Witamina A zapobiega degeneracji tkanek oka. Cenne dla oczu składniki znajdziesz w jagodach, borówce amerykańskiej oraz szpinaku, który zawiera luteinę. Gdy jej zabraknie, naczynia włosowate siatkówki zostaną uszkodzone. Podobne właściwości mają brokuły, kapusta włoska i botwinka. Kukurydza opóźnia procesy zwyrodnieniowe oczu. Kwas DHA zawarty w rybach morskich wpływa na zwolnienie tempa zwyrodnienia siatkówki związanego z wiekiem.

Odwarstwienie siatkówki - leczenie operacyjne

Odwarstwienie likwiduje się dwiema metodami. Przy niewielkim uszkodzeniu można zastosować tzw. wgłobienie, czyli założyć zewnętrzne plomby (implanty z gąbki lub taśmy silikonowej), którymi “zakleja” się powstałe w siatkówce dziury. Plomby przyszywa się do twardówki tworzącej szkielet oka. Pozostają one w oku w niezmienionej formie na zawsze. Pacjent ich nie widzi i nie czuje.
Szczególnym rodzajem wgłobienia jest, rzadko już stosowane, założenie opaski pod mięśniami poruszającymi oko. Daje możliwość zablokowania wielu otworów lub przedarć i chroni miejsca, w których najczęściej dochodzi do odwarstwienia.
Najnowocześniejszą metodą jest witrektomia, czyli usunięcie z oka ciała szklistego. Operację wykonuje się w znieczuleniu dokręgowym lub ogólnym. W miejsce ciała szklistego wprowadza się specjalny olej silikonowy, gaz albo płyn. Obszary przedarć zabezpiecza się dookoła laserem. Olej należy po kilku miesiącach (niekiedy latach) wymienić, dlatego korzystniejsze dla pacjenta jest podanie gazu, który po kilku lub kilkunastu dniach się wchłania i jest stopniowo zastępowany przez ciecz produkowaną przez oko.

Zrób to koniecznie

  • Śpij co najmniej 8 godz. w dobrze zaciemnionym pokoju, aby oczy odpoczęły. Przy przenikającym świetle, nawet gdy zaśniemy, wciąż będą czuwać.
  • Po długiej pracy przy komputerze, przebywaniu na plaży lub w sparium połóż na powieki (na 10-15 minut) ciepły kompres z naparu ze świetlika lekarskiego, werbeny, rumianku albo chłodnej esencji herbacianej.
  • Dbaj o dobre oświetlenie pomieszczeń. Najlepiej zainstalować lampę przy suficie i oświetlenie miejscowe. Dla osób praworęcznych po lewej stronie. Jeżeli w pracy są tylko świetlówki, postaw na biurku lampę ze zwykłą żarówką.
  • Nigdy nie kupuj - zwłaszcza na bazarze - okularów optycznych, choćby tylko do czytania, bez porozumienia z okulistą.
  • Stosuj ekrany z odpowiednim filtrem lub monitor z wbudowanym filtrem (z tzw. pparyzacją kanałową). Okularnicy do pracy przy komputerze powinni mieć szkła antyrefleksowe.
  • Podczas czytania albo wykonywania precyzyjnych prac trzymaj głowę w odległości 30-40 cm od książki czy robótki ręcznej.
  • Nie czytaj podczas silnego kataru czy przeziębienia ani w pozycji leżącej.
  • Rób przerwy, kiedy długo piszesz i czytasz (zwłaszcza mały druk), pracujesz przy komputerze i oglądasz telewizję. Często mrugaj powiekami, aby nawilżyć gałki oczne.
  • Nie oglądaj telewizji w ciemnym pokoju, lecz przy świetle rozproszonym. Najlepiej postaw za telewizorem lampkę z żarówką o małej mocy, np. 25-watową. Siadaj dwa metry od ekranu telewizora i nie wpatruj się w jeden punkt, zerkaj raz w górę, raz na dół.
  • Jak najczęściej przebywaj na świeżym powietrzu, najlepiej wśród zieleni. W słoneczne dni lata oraz zimą, gdy słońce odbija się od śniegu, noś przyciemnione okulary.
  • Odwarstwienie siatkówki - nie dopuść do najgorszego

    Osoba, która miała odwarstwienia siatkówki w jednym oku, musi przynajmniej 3-4 razy w roku robić dokładne badanie u okulisty, aby w porę uchronić się przed odwarstwieniem siatkówki w drugim oku.
    Największym zagrożeniem dla wzroku w samej siatkówce jest możliwość odklejenia się jej centralnego miejsca, czyli tzw. plamki ślepej. Wyznacza ją miejsce, gdzie nerw wzrokowy opuszcza gałkę oczną, kierując się w stronę mózgu, a nazywa się ono tarczą nerwu wzrokowego.
    Normalnie nie zdajemy sobie sprawy z istnienia plamki ślepej, ponieważ mózg ignoruje ten niewielki ubytek w polu widzenia. Jednak gdy się odklei, zwykle bezpowrotnie tracimy wzrok.

    miesięcznik "Zdrowie"
    Czy artykuł był przydatny?
    Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

    NOWY NUMER

    W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

    Dowiedz się więcej
    Miesięcznik Zdrowie 12/2019

    Materiał partnerski

    KOMENTARZE
    xxxx
    |

    Radziłbym wszystkim mającym problem z tym, suplementować się astaksantyną ... To chyba jedyne co można zrobić jak już nic nie da się zrobić ..

    wloszka
    |

    Najpierw miałam wylew w oku, widziałam takie czarne plamy, widzenie było nieostre. Zrobiłam usg oczu i okazało się , że w obu oczach mam rozwarstwioną siatkówkę. Podczas badania oczu lekarz powiedział, że nie widzi rozwarstwienia siatkówki w moich oczach. Kilka lat temu miałam operowaną zaćmę w obu oczach. Nie wiem jaka u mnie jest przyczyna rozwarstwienia siatkówki. Nie wiem dlaczego lekarz tego nie widzi. Co mam dalej robić. Proszę o podpowiedz.

    Macia
    |

    Proszę o odpowiedź na email mariola13422@interia.pl

    Macia
    |

    Mój chłopak dziś wrócił od okulisty. Okazało się, że ma całkowicie odklejoną siatkówkę i lekarz stwierdził, że już tego nie da się wyleczyć. Nie widzi na lewe oko. Jestem w szoku bo przeczytałam już chyba wszystkie treści w poradnikach na ten temat i nie dostałam konkretnej odpowiedzi czy to możliwe, że nie da się tego wyleczyć. Nie moge przestać płakać bo nie chce żeby on tak miał na zawsze. Jeśli ktoś z was wie coś na ten temat będę bardzo wdzięczna jesli mnie choć troche nakieruje, da adres jakiejś kliniki. Bardzo was o to proszę. :(

    ktk
    |

    Dwa lata temu miałem operacje oka konkretnie astygmatyzm, miałem szytą gałkę oczną.
    Czy to mogło spowodować odklejenie siatkówki? Za tydzień będę miał "spawane" oko czy po zabiegu zaklejenia siatkówki mozna oko ponownie rozcinać? Czeka mnie druga operacja na drugie oko

    Sylwia
    |

    Mam 14 lat wchodzę w okres dojrzewania, czyli najgorszy , w tym momencie zaczyna się walka o widzenie , mam na lewym oku 6,5 a na prawym 7,5 od 2 lat nie ćwiczę na wf bo moze mi sie odkleic siatkowka , wada postepuje z roku na rok , nawet najbardziej dobry okulista nie ma nic do gadania , w szpitalu jestem co pół roku na badaniach i kroplówkach .

    pablo
    |

    Szkoda tylko, że wujek na SOR po zgłoszeniu braku widzenia na 1 oko (w ogóle) został odesłany do domu z informacją by zgłosił się na następny dzień do okulisty. Ten był w szoku.
    I co teraz - sądzić się, kłócić...?
    Taką oto mamy służbę zdrowia... Minęło 3 dni od zdarzenia do zabiegu... Ciekawe jak to się skończy.

    moskwiczka
    |

    Moja ciocia ma 62 lata i również odkleja jej się siatkówka przez torbiel która jest tuż za nią, proszę o kontakt do dobrego lekarza okulisty na priv. moskwiczka244@wp.pl

    marianna
    |

    10.06.2014 tez mam problem z siatkowkamialam 4 operacje ale musze prowadzic ozczedny tryb zycia narazie jest okale w prawym oku pojawily sie mety lewe oko bylo operowane wlasnie 4 razy to tyle

    Leszek Borek
    |

    Po nocy moje oko prawe przestało dobrze widzieć-stało się mocno czerwone z załona od strony nosa i błyskami swiatła.Nie nawidze chodzić po lekarzach- pieczenie, swędzenie,złe widzenie -spowodowały ze poszedłem do Okulisty.W/w natychmiast wysłała mnie do Szpitala wojewódzkiego w Siedlcach.Po obejrzeniu oka pani Ordynator skierowała mnie :do Lublina lub Warszawy do kliniki.Wybrałem Lublin i Klinike Okulistyczna Prof.doc.dr nauk medycznych Robert Rejdka.Zdumiała mnie profesjonalna kadra lekarska i przemiła obsługa pielęgniarska.Przyjechałem do Lublina w dzień sylwestrowy-Profesor / człowiek wybitny- w wieku 40-latek -taki tytuł i niesamowite doświadczenie praktyczne / podjał decyzje o operacji i ja wraz z zespołem wykonał.Efekt> widze lepiej niż przed operacją>stan 3 tygod. po operacji.Jeśli ktoś z państwa ma problem z siatkówką oka w Polsce >jedzcie Ludzie do Lublina do Prof.REJDKA >ten człowiek to wasza gwarancja na odzyskanie dobrego widzenia.Panie Minisrze Arłukowicz Doceń Pan wybitnego fachowca z polski wschodniej> znakomitego kontynuatora >wybitnego OKULISTY Światowej sławy> Prof.KRWAWICZA.