Spis treści
Cichy wróg, który uderza błyskawicznie
Kiedy w mediach pojawiły się doniesienia o śmierci dwóch młodych studentów w Wielkiej Brytanii, wielu Polaków po raz pierwszy usłyszało o meningokokach. Dla specjalistów choroby wywoływane przez te bakterie nie są jednak żadną nowością – to znany i groźny przeciwnik, który w Polsce co roku atakuje około 200 osób.
– Meningokoki to cichy wróg, ale działa błyskawicznie – alarmowała w trakcie konferencji prasowej z okazji Europejskiego Dnia Szczepień prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Iwona Paradowska-Stankiewicz, Konsultant Krajowy w dziedzinie epidemiologii, zastępca kierownika Zakładu Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru w Państwowym Zakładzie Higieny.
Meningokoki to dwoinka – bakteria blisko spokrewniona z pneumokokami. To, co czyni ją wyjątkowo niebezpieczną, to nie tylko śmiertelność, ale przede wszystkim tempo, w jakim choroba się rozwija i złudne podobieństwo pierwszych objawów do zwykłego przeziębienia.
Infekcja może zabić w kilkanaście godzin
Pierwsze objawy zakażenia meningokokowego są zdradliwe. Gorączka, ból głowy, ogólne rozbicie – nic, co nie przypominałoby sezonowego wirusa. Właśnie to sprawia, że zarówno pacjenci, jak i lekarze mogą początkowo nie reagować w sposób adekwatny do sytuacji.
A ta zmienia się dramatycznie, gdy pojawiają się objawy alarmowe. Sztywność karku, światłowstręt, wymioty i charakterystyczne ciemne plamki lub wybroczyny na skórze, które nie znikają po uciśnięciu palcem – to sygnały, których nie można zignorować.
– Zarówno kwestia rozpoznania, jak i wdrożenia odpowiedniego leczenia ma tutaj kluczowe znaczenie – podkreśla prof. Paradowska-Stankiewicz. – Choroba może się rozwinąć w przeciągu kilku, kilkunastu do kilkudziesięciu godzin.
Przebieg bywa dosłownie piorunujący. Między pierwszymi niegroźnie wyglądającymi symptomami a stanem zagrożenia życia może upłynąć zaledwie jedna noc.
Nosiciele nie wiedzą, że są zakażeni
Meningokoki przenoszą się drogą kropelkową – poprzez kaszel, głośną rozmowę, a także sam fakt wspólnego przebywania w zamkniętym pomieszczeniu. To dlatego szkoły, akademiki i koszary są miejscami podwyższonego ryzyka. Szczególnie niepokojący jest jednak inny mechanizm: choroba szerzy się od osób, które same nie wiedzą, że są zakażone.
– Największym zagrożeniem ze strony meningokoków jest to, że one przenoszą się od zdrowych ludzi, którzy są nosicielami. I to jest bardzo poważny problem epidemiologiczny – zaznacza ekspertka.
Według dostępnych danych nosicielstwo w ogólnej populacji może dotyczyć nawet co dziesiątej osoby. Wśród młodzieży i młodych dorosłych odsetek ten jest znacznie wyższy – co czwarta lub co piąta osoba z tej grupy wiekowej może być nosicielem, nie mając o tym pojęcia. Bakteria kolonizuje jamę ustną i gardło, a nosicielstwo może utrzymywać się od kilku dni do kilku miesięcy.
Ryzyko wzrasta w określonych warunkach: w zatłoczonych przestrzeniach, przy bliskich kontaktach (w tym pocałunkach), a także u palaczy tytoniu i osób narażonych na bierne palenie.
Powikłania zmieniają życie na zawsze
Gdy do zakażenia już dojdzie, stawką jest bardzo wiele. Inwazyjna choroba meningokokowa – najgroźniejsza postać zakażenia – może prowadzić do posocznicy (sepsy meningokokowej) lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Obie postacie charakteryzują się wysoką śmiertelnością.
Powikłania u tych, którym udało się przeżyć, bywają trwałe i wyniszczające: dysfunkcje neurologiczne, uszkodzenia narządów, a w skrajnych przypadkach amputacje kończyn – będące konsekwencją rozległej martwicy tkanek wywołanej przez sepsę.
W Polsce rocznie rejestruje się około 50–60 przypadków meningokokowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu oraz podobną liczbę posocznic.
Kto jest najbardziej zagrożony?
Zachorować może każdy, jednak epidemiologia wskazuje wyraźnie na dwie grupy wysokiego ryzyka: dzieci do 2. roku życia (a profilaktycznie – do 5. roku życia) oraz młodzi dorośli w wieku 20–25 lat. Nieznacznie częściej chorują mężczyźni, choć różnica między płciami nie jest duża.
Geograficznie najwięcej zachorowań odnotowuje się w województwie zachodniopomorskim, najmniej – w opolskim.
Dane z 2025 roku wskazują na około 190 przypadków. Pierwsze trzy miesiące 2026 roku przyniosły 45 zachorowań – co pozwala zakładać, że poziom około 200 przypadków w całym roku zostanie utrzymany.
Szczepienia: skuteczna broń, ale rzadko z niej korzystamy
Choć szczepienia przeciwko meningokokom są zalecane, dane dotyczące stanu zaszczepienia w Polsce pokazują, że są one rzadko wykonywane. To niepokojące, bo w przypadku tej choroby – gdzie czas reakcji liczy się dosłownie w godzinach – profilaktyka jest jedynym narzędziem, które naprawdę działa.
– Zakażenie meningokokowe bardzo szybko się rozprzestrzenia i nie daje czasu na zastanowienie. Dlatego też zarówno nasza wiedza, jak i profilaktyka – w tym wypadku skuteczne szczepienia – to najlepsza broń – podsumowuje prof. Paradowska-Stankiewicz.
Szczepienia są zalecane przede wszystkim dla najmłodszych dzieci, ale także dla młodych dorosłych – zwłaszcza tych, którzy zamieszkują akademiki lub miejsca zbiorowego zakwaterowania. W obliczu błyskawicznego przebiegu choroby i możliwości zakażenia przez nieświadomych nosicieli, decyzja o szczepieniu może okazać się decyzją o życiu.
5 rzeczy o bakteriach, które trzeba wiedzieć GALERIA
6
