SZCZEPIONKI: historia odkryć szczepień ochronnych

maska dr n. farm. Leszek Borkowski,  pełnomocnik dyrektora ds. analizy i gospodarki lekami, Szpital Wolski w Warszawie
Konsultant: dr n. farm. Leszek Borkowski, pełnomocnik dyrektora ds. analizy i gospodarki lekami, Szpital Wolski w Warszawie
4 komentarze
Autor: Anna Jarosz - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie"

Historia odkryć szczepionek sięga starożytnych Chin. A historia szczepień ochronnych sięga czasów handlu niewolnikami. Tureckim niewolnicom, które miały być sprzedane do haremu, nacinano skórę i do rany wprowadzano ropę z pęcherzy ospy. Miało to chronić kobiety przed ospą prawdziwą – chorobą, która odbierała urodę. Poznaj historie wynalezienia szczepionek na ospę, różyczkę, gruźlicę, wściekliznę i inne.

Jak wymyślono szczepionki?

Aby pokonać zarazę, chwytano się najdziwniejszych sposobów. W Chinach dzieciom wcierano w błonę śluzową nosa utarte na proszek strupy po ospie, w Indiach zaś zakładano maluchom ubrania chorych na ospę lub wkłuwano igły zakażone ropą. Dla ochrony przed dżumą natomiast zalecano picie „octu siedmiu złodziei”. Był to ocet winny, w którym przez 12 dni moczono zioła, m.in. piołun, rutę, rozmaryn, szałwię. Obecnie wiemy, że są to zioła o silnych właściwościach bakteriobójczych.
Innym sposobem ochrony przed morowym powietrzem było picie na umór. Metoda się sprawdzała, ponieważ nasycony alkoholem organizm jest mniej podatny na infekcje. Ale stosowano też okrutne metody walki z ciężkimi chorobami. Jedną z metod walki ze wścieklizną było wypalanie żelazem fragmentów ciała, które pokąsało chore zwierzę.
Dziś dzięki różnym szczepionkom chronimy ludzkość przed 25 chorobami zakaźnymi. Szczepienia to jedno z najważniejszych działań zdrowotnych. Jeden dolar wydany na profilaktykę pozwala
zaoszczędzić 150 dolarów, które trzeba wydać na leczenie.

Historia szczepień: szczepionka na ospę

Pierwsze szczepienia przeciwko ospie prawdziwej Europa zawdzięcza niezwykle nowoczesnej jak na początek XVIII w. kobiecie, lady Mary Montagu. Była ona żoną brytyjskiego ambasadora w Konstantynopolu i, korzystając z doświadczeń Turków, w 1718 r. rozkazała zaszczepić swego synka przeciwko ospie.

Chłopiec przez kilka dni gorączkował, ale szybko wydobrzał i nigdy nie zachorował na ospę. Po powrocie do Anglii lady Mary zainteresowała sprawą szczepień króla Jerzego I, który jednak uzależnił wprowadzenie powszechnych, jak wówczas mówiono, zaszczepień od wyników eksperymentu na ludziach. Wybrano dwóch skazanych na szubienicę. Z tej próby obaj wyszli obronna ręką i zostali ułaskawieni. Ta orientalna metoda szczepień szybko rozpowszechniła się w Europie. Szczepiono nią nie tylko dzieci monarchów, ale także dzieci z sierocińców. Król pruski Fryderyk Wielki wprowadził zalecenia zaszczepień dla całego kraju i nawet wydał pouczającą broszurkę. Nie zawierała ona ani jednego łacińskiego słowa i była napisana prostym, zrozumiałym językiem. Metodę szczepień zaproponowaną przez Mary Montagu nazwano wariolizacją, od variola vera, czyli ospa prawdziwa.

Jednak na szczepionkę przeciwko ospie prawdziwej trzeba było czekać do 1798 r., kiedy to Edward Jenner ogłosił wyniki swojego eksperymentu. Polegał on na wprowadzeniu do organizmu 8-letniego chłopca (w 1796 r.) ropy pobranej z pęcherza na dłoni kobiety zarażonej ospą krowią (krowianka). Po roku temu samemu chłopcu podał materiał pobrany od osoby chorej na ospę prawdziwą. Dziecko nie zachorowało, a Jenner od Izby Gmin otrzymał 30 tys. funtów nagrody, za które ufundował instytut szczepień dla biednych. Ale dopiero w 1974 r. WHO ogłasza świat całkowicie wolnym od ospy prawdziwej. Stało się to po 178 latach szczepień ochronnych.

Historia szczepień: szczepionka na wściekliznę

Autorem szczepionki jest Francuz, prof. Ludwik Pasteur, który wcześniej (w 1885 r.) opracował skuteczne szczepionki dla zwierząt, przeciwko wąglikowi i różycy świń. W owych czasach chorobą, której się bardzo obawiano, była wścieklizna. Osłabiony udarem mózgu Pasteur postanowił zmierzyć się z tym przeciwnikiem. Dokładnie zbadał przebieg choroby i uznał, że zarazki wścieklizny z miejsca ukąszenia wolno przemieszczają się do mózgu i rdzenia kręgowego. Dopiero wtedy pojawiają się objawy choroby. Z dobrymi rezultatami eksperymentował na zwierzętach.

Kiedy jednak w 1885 r. przyniesiono do jego laboratorium ciężko pogryzionego przez chorego psa chłopca, dla którego niewiele można było zrobić – podał chłopcu 12 dawek szczepionki. Mały Joseph wyzdrowiał, a wieść o tym rozsławiła imię Pasteura. Na świecie zaczęły powstawać filie jego instytutu. Druga po paryskiej powstała w Warszawie i była prowadzona przez bakteriologa Odona Bujwida.

Historia szczepień: szczepionka na gruźlicę

Współpracownikiem Pasteura był Robert Koch, niemiecki bakteriolog. Nie dość, że odkrył w 1890 r. prątki gruźlicy (nazwane później prątkami Kocha), to opracował także substancję, która je zwalczała. Odo Bujwid nazwał ją tuberkuliną. Świat wprost oszalał, bo gruźlica zbierała bogate żniwo. Ale pierwsza szczepionka okazała się niewypałem.

Prace jednak trwały i w 1921 r. Albert Calmette i Camil Guerin wypróbowali opracowaną przez siebie szczepionkę przeciw gruźlicy, którą nazwano BCG (Bacillus Calmett- Guerin). Szczepionkę zaczęto wytwarzać dopiero po 13 latach, gdyż tyle czasu zajęło uczonym opracowanie prątków o osłabionych właściwościach chorobotwórczych. Warto wspomnieć, że w 1939 r. uczeni potwierdzili wysoką skuteczność szczepionki BCG w zwalczaniu trądu w postaci tuberkulinowej.

Historia szczepień: szczepionka na krztusiec i Di-Per-Te

W 1923 r. Duńczyk Thorwald Madsen przedstawił wyniki swoich prac nad szczepionką przeciwko krztuścowi. Szczepionka zawierała martwe, całe komórki bakterii. Masowe szczepienia rozpoczęto w USA w latach 40. ubiegłego wieku. W Europie szczepienia rozpoczęto dziesięć lat później. Z końcem lat 60. szczepionkę Madsena zastąpiono szczepionką skojarzoną Di-Per-Te, czyli błoniczo-tężcowo-krztuścową.

Historia szczepień: szczepionka na świnkę

Świnka to choroba groźna dla mężczyzn, ponieważ często daje powikłania w postaci zapalenia jąder. Pierwszą skuteczną szczepionkę przeciwko śwince opracował w 1948 r. Franklin Enders. Rok wcześniej uczony wyhodował wirusa świnki na kulturze tkanek z kurzych embrionów i po kolejnych jego modyfikacjach (pasażach) otrzymał osłabionego wirusa, z którego powstała żywa szczepionka przeciwko śwince.

Historia szczepień: szczepionka na wirusowe zapalenie wątroby

Koniec lat 70. XX wieku przyniósł w USA opracowanie dwóch szczepionek, które znalazły zastosowanie w zapobieganiu wirusowemu zapaleniu wątroby typu A. Różniło je to, że jedna zawierała żywe atenuowane (odzjadliwione) wirusy, a druga zabite. Pierwsze testy na ludziach przeprowadzono w latach 80., a z początkiem lat 90. weszły one do masowego użycia. Kolejny sukces uczeni odnieśli w 1981 r., ponieważ opracowali pierwszą skuteczną szczepionkę przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Przyjęcie obu szczepionek zmniejsza ryzyko zakażenia o 92 proc.

Historia szczepień: szczepionka na grypę

Epidemia grypy nazwanej hiszpanką przetoczyła się przez Europę w latach 1918-1919. Pochłonęła 50 milionów istnień ludzkich. Dopiero w 1937 r. Jonas Salk opracował pierwszą dobrą szczepionkę przeciwko grypie. Jej skuteczność (wyniosła 70 proc.) mógł wypróbować podczas II wojny światowej, szczepiąc amerykańskich żołnierzy.

Historia szczepień: szczepionka na różyczkę

Pod koniec lat 40. XX wieku zaobserwowano istotnie większą liczbę dzieci, które rodziły się z ciężkimi wadami rozwojowymi. Matki tych dzieci chorowały w czasie ciąży na różyczkę. Uczeni powiązali te fakty i w 1954 r. opracowali stosowną szczepionkę. Do dziś jest ona jedynym skutecznym sposobem zapobiegania takim powikłaniom.

Historia szczepień: szczepionka na tężec i błonicę

Pierwsze wzmianki o wynalezieniu szczepionki przeciwko tężcowi i błonicy pojawiły się w 1890 r. Wówczas to Emil Behring i Shibasaburo Kitasato opublikowali pracę, w której napisali: „niewrażliwość na zakażenie wykazywana przez myszy i króliki uodpornione przeciwko tężcowi wynika ze zdolności osocza krwi do unieszkodliwiania toksycznych substancji, produkowanych przez bakterie tężca”. Dalej autorzy dowodzili, że surowica pobrana z krwi uodpornionego zwierzęcia ma właściwości lecznicze wobec człowieka chorego na błonicę lub tężec.

Odkrycie było nowym sposobem walki z chorobami zakaźnymi. Swoją surowicę pierwszy raz wypróbowali w 1891 r., podając ją małej dziewczynce, której stan oceniano na beznadziejny, ale dziecko wyzdrowiało. Opracowane preparaty nazwano surowicą błonicy i surowicą przeciw tężcowi. Ta druga sprawdziła się wyjątkowo w okopach I wojny światowej. Dowództwo wojsk niemieckich nakazało szczepić przeciw tężcowi każdego rannego żołnierza, co z pewnością uratowało im życie. Z upływem lat surowice były udoskonalane i dawały coraz dłuższą odporność.

W 1910 r. Emil Behring opracował nową szczepionkę przeciwko błonicy, którą nazwano AT – Toksyna-Antytoksyna. W 1919 r. Gaston Ramon z Instytutu Pasteura opracowuje nową szczepionkę przeciw błonicy, która opierała się na podawaniu anatoksyn, czyli toksyn bakteryjnych pozbawionych właściwości szkodliwych, ale zachowujących zdolność do wywoływania odpowiedzi immunologicznej.

Historia szczepień: szczepionka na polio, czyli chorobę Heinego-Medina

Świat bez kalek – takie było marzenie prof. Hilarego Koprowskiego, który w 1950 r. jako pierwszy podał małemu dziecku skuteczną szczepionkę przeciwko chorobie Heinego- Medina. Szczepionka była podawana doustnie, a masowe szczepienia miały miejsce w Kongo. W Polsce epidemia polio rozpoczęła się w 1951 r., gdy rocznie zapadało na nią 2-3 tys. dzieci. W 1958 r. epidemia nasiliła się i rocznie chorobę powodującą nieodwracalne kalectwo rozpoznawano u 6 tys. dzieci.

Masowe szczepienia rozpoczęto w naszym kraju w 1959 r. Po zaszczepieniu liczba nowych przypadków gwałtownie spadała. W 2001 r. WHO ogłosiła, że Europa jest wolna od tej choroby. Szczepienia przeciwko polio są w kalendarzu szczepień obowiązkowych.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także

Aktualizacja: 08.12.2016

Komentarze (1 - 4 z 4)
koko, 18.01.2017 15.27
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Albonico i inni odkryli, że osoby dorosłe, które przeszły choroby wieku dziecięcego, są w znacznym stopniu chronione przed innymi niż rak piersi nowotworami – narządów rodnych, prostaty, dróg pokarmowych, skóry, płuc, uszu i gardła oraz innych organów – jeśli przeszli odrę (stosunek prawdopodobieństwa, tzw. odds ratio, OR = 0,45), różyczkę (OR = 0,38) i ospę wietrzną (OR = 0,62) we wcześniejszym okresie życia. [Med Hypotheses 1998; 51(4): 315-20]. Montella i inni odkryli, że przebycie odry w dzieciństwie zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworów układu limfatycznego w wieku dorosłym [Leuk Res 2006; 30(8): 917-22]. Alexander i inni odkryli, że infekcja odrą w dzieciństwie wykazuje znaczące właściwości ochronne – zmniejsza ryzyko o połowę – jeśli chodzi o rozwój ziarnicy złośliwej (choroba Hodgkina) (OR = 0.53) [Br J Cancer 2000; 82(5): 1117-21]. Glaser i inni również stwierdzili, że nowotwory układu limfatycznego są znacznie bardziej prawdopodobne u dorosłych, którzy nie byli w dzieciństwie zainfekowani odrą, świnką i różyczką [In J Cancer 2005; 115(4): 599-605]. Gilham et al odkryli, że dzieci z mniejszą liczbą ekspozycji na zwykłe choroby wieku dziecięcego dotyczy większe ryzyko rozwoju białaczki dziecięcej [BMJ 2005; 330: 1294]. Urayama i inni również stwierdzili, że wcześniejsza ekspozycja na infekcje dziecięce działa ochronnie przeciwko białaczce [Int J Cancer 2011; 128(7): 1632-43].
 
koko, 18.01.2017 15.25
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
16 dowodów na niebezpieczeństwo szczepienia dziecka w Polsce: Kraj, w którym maleńkiemu noworodkowi jest wstrzykiwana ryzykowna szczepionka przeciw gruźlicy – wycofana już 18 lat temu w Niemczech! Kraj, w którym szczepi się nawet wcześniaki przeciw zakażeniom wzw B z powodu ignorowania standardów higieny w placówkach medycznych – tanią, koreańską szczepionką nie stosowaną nigdzie w Europie! Kraj, w którym ciągle podaje się wycofaną w Europie, bardziej ryzykowną, pełnokomórkową szczepionkę przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi. Kraj, w którym przetarg na szczepionkę przeciw pneumokokom wygrywa koncern, dla którego pracował wiceminister zdrowia. Kraj, w którym szczepi się dzieci niedopuszczonymi do obrotu szczepionkami stosując przepisy dotyczące… klęski żywiołowej. Kraj, w którym zmuszą cię grzywną do zgody na podanie tych „dobrodziejstw” dziecku. Kraj, w którym władza i korporacje cenzurują programy telewizji publicznej, bo do głosu dopuszczono w nich rodziny dzieci poszkodowanych przez obowiązkowe szczepienia. Kraj, w którym lekarzom zakłada się sprawy w sądzie o odebranie prawa wykonywania zawodu za informowanie o działaniach niepożądanych produktów farmaceutycznych. Kraj, w którym lekarze nie potrafią rozpoznawać odczynów i powikłań poszczepiennych. Kraj, w którym szczepi się największy na świecie procent dzieci, mimo najmniejszej liczby szczepionych przeciw grypie lekarzy. Kraj, w którym jedynym praktycznym przeciwwskazaniem do szczepienia jest zgon dziecka. Kraj gdzie koncerny zamawiają medialne kampanie szczujące społeczeństwo przeciw jedynym adwokatom praw pacjenta strasząc zmyślonymi epidemiami! Kraj, w którym główny urzędnik rapuje zamiast wykonywać swoje obowiązki kpiąc z poszkodowanych przez zaniedbania obywateli. Kraj, w którym wycofuje się „ze skutkiem natychmiastowym” uznaną za niebezpieczną doustną szczepionkę przeciw polio, a jednocześnie zastrzega, że ma być zużyta „do wyczerpania zapasów”. Kraj, w którym nie ma odszkodowań dla ofiar, a lekarze i urzędnicy są ponad prawem. POLSKA – kraj w którym za petycję, która ma to zmienić możesz trafić do więzienia. Paradoks polega na tym, że Polska leży w Europie, gdzie szczepienia w większości państw są dobrowolne, a rodzice MAJĄ WYBÓR: czy, czym i kiedy zaszczepić dziecko. W Europie, gdzie mogą również wybrać szczepionki pojedyncze i szczepić w dłuższych odstępach czasu. Mogą też zrezygnować ze szczepień bez żadnych konsekwencji prawnych i kar. Nigdzie nie spowodowało to epidemii, którymi jesteśmy regularnie straszeni w mediach.
 
ancka, 29.09.2016 19.26
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
aha , rzeczywiście ?? A ten przykład z autyzmem z 1998 roku w broszurze LANCET ? TO dopiero była ŚCIEMA ! Którą skasowano DOPIERO w 2010
 
gosc, 03.09.2016 12.37
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Szczepienia maja takze ciemna strone, o której rzadko się pisze, a jesli juz to jako możliwe powiklania podaje się bol w miejscu wklucia i gorączkę. Tak naprawde kazda sczepionka ma cala liste mozliwych reakcji niepozadanych, od lagodnych po neurologiczne, wlacznie ze smiercia. Trzeba czytac I miec swoj rozum.
 
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Półpasiec - choroba zakaźna. Przyczyny, objawy, leczenie półpaśca Półpasiec - choroba zakaźna. Przyczyny, objawy, leczenie półpaśca

Półpasiec, ostrą chorobę zakaźną, wywołuje ten sam wirus co ospę wietrzną. Objawy półpaśca to...

więcej

172

Gronkowiec: charakterystyczne objawy i leczenie zakażenia gronkowcem Gronkowiec: charakterystyczne objawy i leczenie zakażenia gronkowcem

Gronkowiec atakuje zarówno ludzi jak i zwierzęta. Czasem wystarczy chwilowe obniżenie odporności i...

więcej

158

Borelioza - objawy i leczenie boreliozy Borelioza - objawy i leczenie boreliozy

Borelioza znana jest od niedawna, ale niestety zbiera coraz większe żniwo. Lekarze wciąż jednak nie...

więcej

148

Mononukleoza: objawy, badania, leczenie, powikłania Mononukleoza: objawy, badania, leczenie, powikłania

Mononukleozą najłatwiej zarazić się przez pocałunek, dlatego często nazywana jest właśnie chorobą...

więcej

145

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

W zależności od zaawansowania zmian oraz stanu pacjenta można rozważyć w tej chorobie terapię ogólną, między innymi: sterydami, chlorochiną, sulfonami lub fototerapią. Leczenie zawsze dobierane jest...

Podróżowanie w ciąży, o ile przebiega prawidłowo, kobieta jest zdrowa i nie ma obciążonego wywiadu położniczego nie jest przeciwwskazane. Należy się jednak liczyć z ryzykiem powikłań zakrzepowych,...

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.