Zespół chorej zatoki - co to jest i na czym polega?
Zespół chorej zatoki (dysfunkcja węzła zatokowego) to zaburzenie pracy „naturalnego rozrusznika” serca. Węzeł zatokowy to skupisko komórek, które wytwarza impulsy elektryczne i nadaje sercu rytm. Gdy działa nieprawidłowo, serce może bić za wolno i nie zapewniać organizmowi odpowiedniej ilości krwi.
W węźle zatokowym działają dwa typy komórek: typu P, które wytwarzają impuls, oraz typu T, które przekazują go dalej. Jak opisuje baza StatPearls, problem pojawia się, gdy te komórki przestają działać albo gdy prawidłową tkankę zastępuje tkanka włóknista. Skutkiem mogą być przerwy w pracy serca trwające 3 sekundy lub dłużej, czyli tak zwana pauza zatokowa.
Zespół chorej zatoki nie zawsze oznacza tylko wolne bicie serca (bradykardię). Zdarza się tak zwany zespół tachy-brady, gdy bardzo wolny rytm przeplata się z napadami szybkiego kołatania, najczęściej w postaci migotania przedsionków. To efekt zaburzeń przewodzenia impulsów w przedsionkach serca.
Objawy zespołu chorej zatoki - najczęstsze sygnały
Zespół chorej zatoki może długo nie dawać wyraźnych objawów. Gdy dolegliwości się pojawiają, bywają niespecyficzne i łatwo je pomylić ze zmęczeniem albo innymi problemami zdrowotnymi. Jak podaje MedlinePlus Medical Encyclopedia, najczęstsze sygnały to:
- silne zmęczenie i brak energii
- zawroty głowy lub uczucie oszołomienia
- omdlenia lub stany bliskie utraty przytomności
- poczucie kołatania serca
- duszność, która pojawia się szczególnie podczas spaceru lub innego wysiłku
- ból w klatce piersiowej
Warto zwrócić uwagę także na nagłe pogorszenie koncentracji lub epizody dezorientacji. To może się wiązać z tym, że do mózgu dociera zbyt mało natlenionej krwi. Pomocne bywa zapisywanie, kiedy pojawiają się dolegliwości i co je poprzedza, bo takie informacje ułatwiają późniejszą ocenę sytuacji.
Diagnostyka zespołu chorej zatoki: EKG, Holter i inne badania
Rozpoznanie bywa trudne, bo krótkie EKG w gabinecie często nie „złapie” epizodu zaburzeń rytmu. W diagnostyce ważne jest potwierdzenie, że objawy (na przykład omdlenia lub zawroty głowy) pojawiają się wtedy, gdy serce zwalnia albo robi przerwy. StatPearls podkreśla, że dlatego potrzebne jest dłuższe monitorowanie pracy serca.
W praktyce stosuje się badania, które pozwalają obserwować rytm serca podczas codziennych aktywności albo w trakcie wysiłku. Przy podejrzeniu zespołu chorej zatoki mogą to być:
- 24-godzinne monitorowanie metodą Holtera (w StatPearls: wykrycie przyczyny dolegliwości u 55 proc. badanych)
- rejestrator zdarzeń lub rejestrator pętlowy wszczepiany pod skórę
- test wysiłkowy na bieżni, aby sprawdzić, jak serce reaguje na ruch
- badanie elektrofizjologiczne, jeśli inne metody nie przyniosły odpowiedzi
W diagnostyce pojawia się też pojęcie niezdolności chronotropowej, czyli sytuacji, gdy serce nie przyspiesza tak, jak powinno podczas wysiłku, na przykład przy biegu lub wchodzeniu po schodach. Przyjmuje się, że jeśli tętno nie osiąga 80 proc. przewidywanej maksymalnej częstości dla wieku, może to wskazywać na problem z węzłem zatokowym.
Leczenie zespołu chorej zatoki. Kiedy wystarczy obserwacja, a kiedy rozrusznik?
Leczenie nie zawsze jest potrzebne, zwłaszcza gdy nie ma objawów. Wytyczne amerykańskich organizacji kardiologicznych AHA/ACC/HRS wskazują, że wolniejszy rytm tylko w czasie snu albo u bardzo sprawnych sportowców zwykle nie wymaga interwencji. O leczeniu decyduje przede wszystkim to, czy bradykardia powoduje dolegliwości i sytuacje ryzykowne, na przykład upadki.
Po rozpoznaniu lekarz zwykle ocenia, czy przyczyną nie są czynniki odwracalne. Zdarza się, że wolniejszą pracę serca wywołują leki stosowane na nadciśnienie lub inne choroby. W takiej sytuacji możliwa jest zmiana leczenia, na przykład zmniejszenie dawki lub odstawienie preparatu, co często szybko poprawia samopoczucie.
Gdy problem wynika z trwałego uszkodzenia układu bodźcoprzewodzącego, standardem leczenia jest wszczepienie stałego stymulatora (rozrusznika). Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2021 roku wskazują takie postępowanie, jeśli objawy mają wyraźny związek z wolnym rytmem serca. Przy zespole bradykardia tachykardia rozrusznik ułatwia bezpieczne stosowanie leków, które spowalniają serce i pomagają kontrolować napady szybkiego bicia.
Zespół chorej zatoki na co dzień. Praktyczne wskazówki dla pacjenta i rodziny
Po rozpoznaniu ważne są regularne kontrole i konsekwentne stosowanie zaleceń. Nie należy samodzielnie odstawiać leków nasercowych, nawet jeśli pojawia się podejrzenie, że nasilają osłabienie. Zmiany dawkowania powinny być omawiane z lekarzem, który ocenia bilans korzyści i ryzyka terapii.
Dobrze, by rodzina wiedziała o chorobie, zwłaszcza jeśli zdarzają się zasłabnięcia. Nagłe zmęczenie lub zawroty głowy nie zawsze wynikają z niewyspania, czasem mają związek z rytmem serca. Po wszczepieniu rozrusznika potrzebne są regularne kontrole działania urządzenia i baterii, zwykle co kilka miesięcy w poradni kontroli stymulatorów.
5
Źródła:
