- Badania National Center for Biotechnology Information wskazują, że praca w nocy drastycznie hamuje produkcję melatoniny
- Każde 5 lat pracy w godzinach nocnych podnosi ryzyko raka jelita grubego o 11 procent
- Praca w systemie rotacyjnym wykazuje bardzo silny związek z rozwojem ciężkiej depresji i przewlekłej bezsenności
- Za każdą przepracowaną w nocy godzinę przysługuje specjalny dodatek wynoszący 20 procent stawki godzinowej
Jak praca w nocy zaburza rytm dobowy organizmu?
Odczuwanie silnego zmęczenia podczas nocnej zmiany jest całkowicie naturalne, ponieważ ludzkie ciało jest biologicznie zaprogramowane do funkcjonowania w dzień. Badania publikowane przez National Center for Biotechnology Information jasno pokazują, że praca w godzinach nocnych drastycznie hamuje produkcję melatoniny, czyli hormonu odpowiedzialnego za zdrowy sen. Najsilniejszy negatywny wpływ ma w tym przypadku oświetlenie emitujące krótkie fale świetlne, które skutecznie oszukuje twój mózg i zaburza naturalne procesy regeneracyjne.
Zmiana pory snu i czuwania powoduje również ogromne wahania poziomu kortyzolu, który fizjologicznie powinien osiągać najwyższe stężenie wczesnym rankiem. Dodatkowym czynnikiem niszczącym twój rytm dobowy jest spożywanie dużych posiłków w środku nocy, co odłącza wewnętrzne zegary metaboliczne od naturalnego cyklu dnia. Aby ułatwić organizmowi przetrwanie nocnej zmiany, powinieneś dbać o regularność jedzenia i całkowicie unikać objadania się w godzinach porannych.
Praca zmianowa a choroby przewlekłe. Co grozi pracownikom po latach?
Wielu pracowników nie zdaje sobie sprawy, że odwrócenie rytmu dobowego przez długi czas silnie obciąża układ sercowo-naczyniowy i całą przemianę materii. Zgodnie z danymi medycznymi praca zmianowa znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia otyłości, cukrzycy typu drugiego oraz zespołu metabolicznego. Co ważne, u osób pracujących wyłącznie w nocy częściej pojawia się problem otyłości, natomiast zmiany rotacyjne silniej predysponują organizm do rozwoju cukrzycy i nadciśnienia tętniczego.
Zagrożenia zdrowotne obejmują również znacznie poważniejsze schorzenia, o których zdecydowanie musisz wiedzieć, decydując się na taki tryb życia. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem oficjalnie uznała pracę na nocną zmianę za czynnik prawdopodobnie rakotwórczy dla ludzi. Dowody naukowe wskazują między innymi na to, że każde 5 lat pracy w nocy podnosi ryzyko raka jelita grubego o 11 proc., dlatego w twoim przypadku kluczowe jest regularne wykonywanie badań profilaktycznych.
Nocne zmiany a zdrowie psychiczne. Dlaczego pojawia się bezsenność?
Sporadyczne spadki nastroju zdarzają się każdemu, ale regularna praca zmianowa bardzo mocno i długofalowo uderza w ogólne samopoczucie. Pracownicy zmuszeni do aktywności w nocy znacznie częściej doświadczają wypalenia zawodowego, stanów lękowych oraz przewlekłej bezsenności. Szczególnie niebezpieczna dla psychiki jest praca w systemie rotacyjnym, która ze względu na ciągłe zmiany wykazuje bardzo silny związek z rozwojem ciężkiej depresji.
Niestabilny grafik uniemożliwia wypracowanie jakiejkolwiek zdrowej rutyny, co wprowadza twój układ nerwowy w stan ciągłego napięcia i stresu. Zauważalne wahania nastroju oraz nadmierna senność w ciągu dnia mogą z czasem znacznie obniżyć jakość twojego życia rodzinnego. Jeśli obserwujesz u siebie objawy silnego obniżenia nastroju lub wypalenia, nie powinieneś ich lekceważyć, tylko jak najszybciej skonsultować się z lekarzem psychiatrą.
Polecany artykuł:
Praca w nocy a polskie prawo pracy. Jakie prawa ci przysługują?
Zgodnie z polskim prawem pora nocna obejmuje 8 godzin przypadających w konkretnym przedziale między godziną dwudziestą pierwszą a siódmą rano. Przepisy Kodeksu pracy bardzo wyraźnie chronią wybrane grupy społeczne, wprowadzając bezwzględny zakaz zatrudniania w nocy kobiet w ciąży oraz pracowników młodocianych. Jeśli natomiast wychowujesz dziecko do ukończenia przez nie 8. roku życia, pracodawca nie może zlecić ci pracy w nocy bez twojej wyraźnej zgody.
Polski pracodawca ma również ustawowy obowiązek zagwarantować ci w każdej dobie co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku od obowiązków zawodowych. Ponadto za każdą przepracowaną w nocy godzinę przysługuje ci specjalny dodatek do wynagrodzenia w wysokości 20 proc. stawki godzinowej wynikającej z krajowej pensji minimalnej. Warto zapamiętać, że dodatek ten jest całkowicie niezależny od wynagrodzenia za nadgodziny i zawsze powinieneś egzekwować jego wypłatę.
Polecany artykuł:
Jak zminimalizować skutki pracy zmianowej? Sprawdzone porady
Amerykańska Akademia Medycyny Snu opracowała specjalne wytyczne, które skutecznie pomagają złagodzić najcięższe objawy wynikające z pracy zmianowej. Eksperci sugerują między innymi, aby przed rozpoczęciem nocnej zmiany uciąć sobie krótką drzemkę, co doraźnie zmniejsza uczucie silnej senności. Musisz jednak pamiętać o zjawisku bezwładności sennej i dać sobie czas na pełne wybudzenie przed prowadzeniem samochodu lub obsługą niebezpiecznych maszyn.
Jeśli pracujesz na stałych zmianach nocnych, powinieneś wdrożyć w życie kilka konkretnych strategii ułatwiających zdrowe funkcjonowanie organizmu:
- stosowanie jasnego oświetlenia na stanowisku pracy podczas trwania nocnej zmiany
- zakładanie okularów blokujących światło podczas porannego powrotu do domu
- ścisłe przestrzeganie stałych godzin snu w ciągu dnia
- wspomaganie się kofeiną w trakcie zmiany przy jednoczesnym odstawieniu kawy tuż przed planowanym snem
- wybieranie lekkich przekąsek w trakcie pracy zamiast spożywania pełnych i ciężkostrawnych posiłków w środku nocy.
Zobacz galerię: Dieta, która poprawia humor i daje poczucie szczęścia
7
Źródła:
- National Toxicology Program (NTP)
- StatPearls (NCBI Bookshelf)
- American Academy of Sleep Medicine (AASM)
- Ministry of Family, Labour and Social Policy (gov.pl)
