Przewlekłe zapalenie trzustki: diagnoza i leczenie

2014-11-22 15:05 Anna Jarosz - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie" | Konsultacja: prof. Grażyna Rydzewska, Klinika Gastroenterologii Centralnego Szpitala Klinicznego MSW w Warszawie

Przewlekłe zapalenie trzustki to poważna choroba. Może rozwijać się niepostrzeżenie lub dawać banalne z pozoru objawy – biegunki, bóle brzucha. Łatwo je zbagatelizować, przypisując np. błędom dietetycznym. Jakie są przyczyny i objawy zapalenia trzustki? Jak przebiega leczenie?

Przewlekłe zapalenie trzustki rozpoznaje się każdego roku u kilku do kilkunastu osób na sto tysięcy mieszkańców. Trzustka to jednocześnie gruczoł dokrewny - produkuje hormony regulujące poziom glukozy we krwi (głównie insulinę), oraz trawienny – dostarcza do jelita cienkiego enzymy umożliwiające przyswajanie składników pożywienia. Enzymy znajdują się w wydzielanym przez ten gruczoł soku trzustkowym. Dlatego długotrwałe upośledzenie funkcji trzustki może prowadzić do postępującego niedożywienia organizmu, a także do rozwoju innych chorób, np. cukrzycy. Problem polega na tym, że czasem dopiero znaczne uszkodzenie trzustki może dawać jakiekolwiek objawy.

Jak zaczyna się przewlekłe zapalenie trzustki

Przewlekłe zapalenie trzustki bywa powikłaniem ostrego zapalenia tego gruczołu, ale częściej ma związek z nadużywaniem alkoholu. Cierpią na nie również osoby chore na mukowiscydozę lub z kamicą żółciową. W miarę postępujących uszkodzeń trzustka staje się niezdolna do wydzielania wystarczającej ilości hormonów i enzymów. Chory traci apetyt, chudnie, nękają go wzdęcia i biegunki. W fazie zaostrzenia choroby może także skarżyć się na opasujący, promieniujący do pleców ból brzucha, który zwykle nie ustępuje po zażyciu zwykłych środków przeciwbólowych.

Najczęstszą postacią jest przewlekłe wapniejące zapalenie trzustki, którego głównym czynnikiem etiologicznym jest alkohol. Ryzyko zachorowania rośnie, gdy alkohol pijemy systematycznie, np. codziennie. Udowodniono, że wystarczy 20 g czystego etanolu na dobę (czyli 50 ml wódki lub 100 ml wina albo 500 ml piwa), by po jakimś czasie uszkodził trzustkę. Oznacza to, że choroba może rozwinąć się przy wypijaniu nawet niewielkich, akceptowanych społecznie ilości alkoholu. U ponad 30 proc. chorych z przewlekłym zapaleniem trzustki nadużywających alkoholu pojawia się cukrzyca. Zwykle nie udaje się jej kontrolować za pomocą diety i trzeba przyjmować insulinę.

Jak rozpoznać zapalenie trzustki - jakie zrobić badania?

Ponieważ przewlekłe zapalenie trzustki nie daje jasnych objawów, warto raz na jakiś czas zrobić badania kontrolne. Najprościej jest zbadać krew: sprawdzić poziom leukocytów (norma 4-10 tys./μl) oraz enzymu amylazy (AMI ) we krwi (orientacyjnie norma wynosi od 25 do 125 U/l). Stężenie amylazy można też określić na podstawie analizy moczu (orientacyjnie norma wynosi poniżej 650 U/l). Przekroczenie przedstawionych powyżej norm jest wskazaniem do dalszych badań. Przewlekłe zapalenie trzustki rozpoznaje się przeważnie na podstawie badań obrazowych, w tym USG czy badania radiologicznego jamy brzusznej. Niekiedy przydatna bywa tomografia komputerowa, endosonografia endoskopowa czy rezonans magnetyczny.

Przewlekłe zapalenie trzustki: leczenie

Przewlekłe zapalenie trzustki może być leczone farmakologicznie lub operacyjnie (endoskopia). Zapalenie trzustki wiąże się często z silnymi dolegliwościami bólowymi dla pacjenta, stąd szybkie podjęcie skutecznego leczenia tej dolegliwości ma bardzo duże znaczenie dla komfortu i samopoczucia chorego.

Przewlekłe zapalenie trzustki to poważna choroba wymagająca opieki zespołu specjalistów złożonego z doświadczonego gastroenterologa, diabetologa i chirurga. Chorobę leczy się w zależności od dominujących objawów. Jednak podstawowe zalecenia dotyczą diety – musi być lekkostrawna i niskotłuszczowa, ponieważ zniszczona trzustka ma kłopoty z trawieniem tłuszczów. Należy też bezwzględnie zaprzestać picia alkoholu w jakiejkolwiek postaci.

  • Leczenie farmakologiczne przewlekłego zapalenia trzustki

W terapii farmakologicznej przewlekłego zapalenia trzustki podstawowe znaczenie mają preparaty zawierające enzymy trzustkowe. Ich stosowanie nie tylko niweluje niewydolność wydzielniczą trzustki, ale także zmniejsza ciśnienie w przewodach trzustkowych, co ma działanie przeciwbólowe. Ogólną zasadą jest przyjmowanie leków (enzymów) w trakcie jedzenia. Ponieważ zapaleniu trzustki często towarzyszą silne bóle, wielu chorych musi jednocześnie stosować leki przeciwbólowe. Jeśli jako powikłanie zapalenia trzustki rozwinie się cukrzyca, włącza się także równolegle odpowiednie leczenie tej choroby, łącznie z podawaniem insuliny.

  • Leczenie chirurgiczne przewlekłego zapalenia trzustki

Jeżeli leczenie farmakologiczne przewlekłego zapalenia trzustki nie przynosi oczekiwanych rezultatów, konieczne bywa przeprowadzenie zabiegu endoskopowego. Może to być sfinkretomia trzustkowa (przecięcie zwieracza w bańce Vatera) uzupełniona założeniem stentu lub rozszerzeniem zwężeń balonem, usuwanie kamieni trzustkowych, drenaż pseudotorbieli do żołądka lub dwunastnicy. Uporczywy ból i postępujące wyniszczenie organizmu jest wskazaniem do leczenia chirurgicznego (zabiegi drenażowe lub resekcyjne).

Ważne

Trzustka leży w górnej części jamy brzusznej, w przestrzeni pozaotrzewnowej, za żołądkiem, na skrzyżowaniu głównych naczyń krwionośnych. Przez całą jej długość - od ogona do głowy - biegnie przewód główny, który odprowadza soki produkowane przez trzustkę do dwunastnicy, czyli pierwszego odcinka jelita cienkiego. W miejscu ujścia (tzw. bańka Vatera) przewód trzustkowy łączy się z żółciowym odchodzącym od woreczka żółciowego.

miesięcznik "Zdrowie"

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 10/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
bodo
|

Miałem predyspozycje niestety, moja trzustka nigdy nie funkcjonowała do końca jak należy a ja głupi jeszcze jak byłem młody piłem bardzo dużo alkoholu i teraz płacę za swoje niedbalstwo... więc jestem żywym przykładem, że alkohol jednak ma wpływ na trzustke i to spory a nie tylko dlatego, że nie jest potrzebny w diecie. odkąd jestem na diecie, wspomagam się ziołami, leki odstawiłem na szczęście

Tez Milena
|

Byl to szpital im. Korczaka w Lodzi. Dwa lata wczesniej trafilam na Sporna. Tam mi w ogole nie pomogli. Bylo to jednak ponad 20 lat temu. Moglo sie troche zmienic przez ten czas.
W Korczaku spedzilam pol miesiaca. Trafilam z bardzo ostrym bolem. Podejrzewali kolejno: zapalenie wyrostka, nerki, uklad moczowo pluciowy; Dopiero na koniec wyszla trzustka. Na szczescie nie bylo to mocne zapalenie. Leczenie polegalo na scislej diecie lekkostrawnej, niskotluszczowej i niskoblonnikowej. Oraz stosowaniu takich lekow jak Kreon i Boldaloin. Trwalo rok. Potem jeszcze przez wiele lat musialam robic badania kontrolne i uwazac na to co jem. Choc dieta byla juz nieco mniej restrykcyjna. Obecnie coraz bardziej przekonuje sie do calkowitej eliminacji alkoholu. Czlowiek z natury nie lubi ograniczen i wkurza sie na to, ze ktos inny moze sobie pozwolic na wiecej bez szwanku. Dlatego mysli zyczeniowo. Pilam alkohol okazjonalnie i do pewnego momentu bylo ok. A od pewnego czasu zdarza mi sie czuc znajome klucie w lewym boku, opasajace az do plecow. Wynikow nie mam jakis zlych, ale przyczyny moga byc 2 albo ten od czasu do czasu wypijany alkohol, albo pikantna kuchnia, za ktora przepadam, a najpewniej jedno i drugie. Poniewaz nie jestem jakos slodyczolubna. Za tlustymi potrawami tez nie przepadam i raczej unikam. Dlatego niestety, choc bywa to nudnei chcialoby sie inaczej, najlepiej stosowac sie do zalecanego przez lekarzy zywienia..

Daria
|

A obstawiali IBS? Ja tez tak mialam no i mam nadal przez 14lat nikt nie wiedział co mi jest te same objawy co Twoje. I wyszło, że mam zespół jelita drażliwego. Pozdrawiam

Alicja
|

To może być SIBO - przerost patogennych bakterii w jelicie cienkim. Trzeba zrobić test oddechowy na zawartość wodoru i metanu.

Ania
|

Czy mogłabym prosić o kontakt w sprawie lekarza?

Kamila Mosia
|

Zapalenie trzustki może właśnie być mylone z bólem brzucha, wyrostkiem itd Mój brat pamiętam jeszcze w zeszłym roku jakoś cały czas miał wmawiany wyrostek dopiero po szczególowych badaniach okazało się że jest to trzustka.

Anulka
|

Tez Milena. Czy mogla byś dać namiary na lekarza który Ci pomógł?
Moja siostrzenica choruje od 5 lat do tej pory jakoś było, ścisła dieta i leki ale teraz jej stan się pogorszył.
Z góry dziękuję

Ladosik
|

Tez Milena...
A jakie miałaś objawy zapalenia trzustki. Wyniki z krwi jakie? Ja mam bóle brzucha promieniujące do pleców... lekarz podejrzewa trzustkę :(

Dorota
|

Tez Milena. Czy mogla bys dac namiary na lekarza ktory Ci pomogl? Mam siostre 7 letnia u ktorej po wyrostku zdjagnozowano zapalenie trzustki. I jak na razie tutejsi lekarze rozkladaja rece.

Tez Milena
|

Zapalenie trzustki pojawia sie z przyczyn genetycznych. Alkoholizm bywa jedynie katalizatorem. U mnie choroba ujawnila sie w wieku 11 lat, wiec nie bylo mowy o alkoholu, czy lekach. Zostalam praktycznie wyleczona, bo trafilam na swietnych lekarzy. Aczkolwiek moglabym juz byc leczona dwa lata wczesniej, ale wtedy wlasnie trafilam na konowalow, ktorzy bez wnikliwych badan stwierdzili podraznienie wyrostka i z dieta wyslali do domu! Teraz jako dorosla osoba pijam alkohol, tylko nigdy slodki, czy tym bardziej w polaczeniu z ciastem/slodyczami(a la imnieniny u cioci), uwazam tez na diete- lecz juz nie restrykcyjnie, bo nie musze. Sama wiem po czym zle sie czuje. Doszlam metoda prob i bledow. Jako typowy niedowiarek podchodze sceptycznie do odgornych zalecen. Kazdy jest przeciez inny. Skoro lekarz pozwolil mi na slodzenie cukrem( i tak nie slodze) to czemu mialby mi szkodzic alkohol, ktory tez jest cukrem?? Dla mnie to sztuczne i absurdalne zalecenie. Pojscie na latwizne, bo alkohol nie jest niezbedny w diecie. Ja sama podejrzewam, ze aby szkodzil trzeba go pic w bardzo duzych ilosciach, bardzo czesto, lub w polaczeniu z innym cukrem i bylejaka dieta- jaka czesto stosuja alkoholicy(tluste zagrychy/ konserwy,itp). Ale to tylko moje zdanie i nikomu go nie doradzam. Nie picie alkoholu w ogole jest ponoc rozwiazaniem najzdrowszym w tym przypadku.