Płyn w opłucnej nie pojawia się bez powodu. Za ponad połową przypadków stoją dwie choroby

Płyn w opłucnej potrafi wyraźnie utrudniać oddychanie i powodować ból w klatce piersiowej. Najczęściej nie jest to osobna choroba, tylko objaw, że w organizmie dzieje się coś jeszcze, na przykład problem z sercem, infekcja lub choroba nowotworowa. Ustalenie przyczyny ma kluczowe znaczenie, bo dopiero wtedy można dobrać leczenie i zmniejszyć duszność.

Mężczyzna trzyma się za klatkę piersiową w gabinecie lekarskim. O objawach płynu w opłucnej dowiesz się na Poradnik Zdrowie.
Autor: Zdjęcie poglądowe/ Wygenerowane przez AI Mężczyzna w średnim wieku trzymający się za klatkę piersiową w gabinecie lekarskim
  • Niewydolność serca i nowotwory odpowiadają za ponad połowę wszystkich przypadków zbierania się płynu
  • Lekarze rozróżniają przesięk od wysięku poprzez badanie poziomu białka oraz enzymu LDH w pobranym płynie
  • Zabieg torakocentezy polega na nakłuciu klatki piersiowej i odciągnięciu zazwyczaj od 1 do 1,5 litra płynu
  • Według Merck Manual zabieg wykonuje się, gdy warstwa płynu w badaniu obrazowym przekracza 10 mm

Co to jest płyn w opłucnej i skąd się bierze?

Opłucna to cienka, podwójna błona, która otacza płuca i wyściela wnętrze klatki piersiowej. Między jej warstwami w normie jest niewielka ilość płynu, który zmniejsza tarcie podczas oddychania. Kiedy płynu zaczyna przybywać, lekarze mówią o wysięku opłucnowym.

Gdy płynu jest za dużo, płuca nie rozszerzają się w pełni, dlatego pojawia się duszność albo ból w klatce piersiowej. Taki wysięk zwykle jest objawem, a nie osobną chorobą, i wskazuje na inny problem zdrowotny. Dlatego tak ważne jest ustalenie przyczyny, bo od niej zależy dalsze leczenie.

Poradnik Zdrowie - Choroby płuc

Objawy płynu w opłucnej: duszność, ból, kaszel

Do typowych objawów należą narastająca duszność, ból w klatce piersiowej przy głębokim wdechu oraz uporczywy kaszel. Płyn w opłucnej jest objawem, a nie przyczyną, dlatego konieczne jest znalezienie źródła problemu w badaniach. W polskim systemie ochrony zdrowia diagnostyka i leczenie takich stanów odbywają się najczęściej w szpitalu, a NFZ finansuje te świadczenia w ramach grupy dotyczącej wysiękowego zapalenia opłucnej.

Najważniejsze jest nie tylko odciągnięcie płynu, ale przede wszystkim leczenie choroby, która do niego doprowadziła. W zależności od rozpoznania może to oznaczać na przykład leczenie kardiologiczne albo antybiotykoterapię oraz kontrolne badania. Wczesne ustalenie przyczyny wysięku zmniejsza ryzyko nawrotu i groźnych powikłań oddechowych.

Płyn w opłucnej: najczęstsze przyczyny

Płyn w opłucnej może pojawić się z różnych powodów, od problemów z krążeniem po infekcje. European Respiratory Journal opisuje, że u dorosłych pacjentów najczęściej stoją za tym konkretne schorzenia. Lista poniżej pokazuje najczęstsze przyczyny wysięku opłucnowego.

  • niewydolność serca, która odpowiada za blisko 29 proc. przypadków
  • choroby nowotworowe, stanowiące około 26 proc. diagnoz
  • zapalenie płuc, które występuje u 16 proc. chorych
  • gruźlica
  • powikłania po operacjach
  • marskość wątroby lub choroby osierdzia.

Badanie płynu z opłucnej: przesięk czy wysięk?

Po stwierdzeniu płynu w opłucnej lekarz ocenia, jaki ma on charakter, bo to zawęża możliwe przyczyny. W praktyce rozróżnia się przesięk, który częściej wiąże się z zaburzeniami ciśnienia, oraz wysięk, typowy dla stanów zapalnych i chorób nowotworowych. Do takiej oceny służą tak zwane kryteria Lighta opisane w serwisie thorax.bmj.com.

Badanie polega na porównaniu składu płynu pobranego z opłucnej ze składem krwi. Ocenia się między innymi poziom białka oraz LDH. Gdy ich stężenie w płynie jest odpowiednio wysokie w porównaniu z krwią, przemawia to za wysiękiem i pomaga zdecydować o dalszym leczeniu lub diagnostyce.

Torakocenteza: na czym polega usunięcie płynu z opłucnej?

Gdy płynu jest dużo i utrudnia oddychanie, lekarz może zdecydować o jego usunięciu w trakcie torakocentezy. To nakłucie klatki piersiowej igłą i odciągnięcie nadmiaru płynu. Merck Manual podaje, że zabieg rozważa się, gdy w USG lub tomografii warstwa płynu przekracza 10 mm.

Podczas jednego zabiegu usuwa się zwykle od 1 do 1,5 litra płynu, co często szybko zmniejsza duszność. Zdarza się jednak, że samo nakłucie nie wystarcza i potrzebny jest dren, czyli cienka rurka pozostawiona w klatce piersiowej na dłużej. Takie rozwiązanie stosuje się na przykład wtedy, gdy w płynie rozwijają się bakterie albo gdy płyn szybko nawraca.

Powikłania po torakocentezie: co może się zdarzyć?

Torakocenteza jest zabiegiem rutynowym, ale jak każda procedura medyczna wiąże się z ryzykiem powikłań. Merck Manual Professional Edition podkreśla znaczenie monitorowania pacjenta w trakcie i po nakłuciu. Najczęściej zabieg przebiega bez problemów, jednak możliwe są działania niepożądane, takie jak:

  • odmę opłucnową, czyli przedostanie się powietrza do klatki piersiowej
  • krwawienie lub zakażenie w miejscu wkłucia
  • nagłe obniżenie ciśnienia tętniczego
  • omdlenie wazowagalne wywołane stresem lub bólem
  • obrzęk płuca, który może pojawić się po zbyt szybkim usunięciu dużej ilości płynu.

Źródła: