Co to są kwasy omega-3 i za co odpowiadają w organizmie?
Kwasy omega-3 to wielonienasycone tłuszcze, których organizm nie wytwarza w wystarczającej ilości, dlatego trzeba dostarczać je z jedzeniem. Są ważne dla pracy mózgu, wzroku i układu odpornościowego. Najczęściej mówi się o nich w kontekście serca i naczyń, bo przez lata łączono je z ochroną układu krążenia.
Omega-3 wielu osobom kojarzą się przede wszystkim z olejem rybim w kapsułkach i obietnicą mniejszego ryzyka zawału albo udaru. Przez lata takie preparaty były promowane jako łatwy sposób na wsparcie układu krążenia. Coraz więcej wyników badań pokazuje jednak, że efekt standardowej suplementacji nie jest jednoznaczny.
Czy suplementy omega-3 zmniejszają ryzyko zawału i udaru? Co mówią badania
Duże badania kliniczne VITAL i ASCEND nie potwierdziły, że standardowa suplementacja omega-3 w dawce 1 g dziennie istotnie zmniejsza ryzyko zawału serca albo udaru. Uczestników obserwowano przez kilka lat, a efekt nie był taki, jakiego wiele osób oczekuje po codziennych kapsułkach. W praktyce oznacza to, że sama dawka 1 g nie musi przekładać się na realną ochronę przed tymi zdarzeniami.
Wnioski są podobne w analizie opublikowanej w „Frontiers in Nutrition”, obejmującej ponad 135 000 osób. Suplementacja mogła wiązać się z nieco niższym ryzykiem samego zawału, ale nie wykazano wpływu na ogólną śmiertelność ani na zapobieganie udarom. To ważny sygnał, że typowe suplementy bez recepty nie muszą dawać efektu, którego wiele osób szuka, kupując omega-3 „na serce”.
Omega-3: lek na receptę a suplement diety. Jaka jest różnica?
Suplementy diety z omega-3 to coś innego niż preparaty na receptę z oczyszczonymi formami tych kwasów. W badaniu REDUCE-IT u osób z grupy wysokiego ryzyka wysoka dawka leku z ikosapentem etylu zmniejszyła liczbę zdarzeń sercowo-naczyniowych o 25 proc. Tego efektu nie można automatycznie przypisywać kapsułkom kupowanym bez recepty, bo to nie jest ten sam produkt.
W badaniu STRENGTH inna forma wysokodawkowych kwasów omega-3 nie poprawiła wyników zdrowotnych pacjentów. To pokazuje, że sama „wysoka dawka” nie oznacza jeszcze skuteczności, a produkty z omega-3 mogą działać różnie. W „Circulation” przytoczono stanowisko organizacji AHA i ACC: u osób z przewlekłą chorobą wieńcową suplementy diety nie przynoszą korzyści w zapobieganiu kolejnym zdarzeniom.
Skutki uboczne omega-3 i interakcje z lekami: na co uważać
Przy większych dawkach omega-3 warto brać pod uwagę działania niepożądane i możliwe interakcje z lekami. Długotrwałe przyjmowanie 4 g dziennie może nieznacznie zwiększać ryzyko migotania przedsionków, czyli groźnego zaburzenia rytmu serca. Wysokie dawki mogą też wydłużać czas krwawienia, co ma znaczenie przy lekach przeciwkrzepliwych, na przykład warfarynie.
Częściej pojawiają się łagodniejsze dolegliwości. Zwykle nie są groźne, ale mogą przeszkadzać na co dzień. Najczęściej wymienia się:
- nieprzyjemny, rybi posmak w ustach
- zgaga i nudności
- dyskomfort żołądkowo-jelitowy oraz biegunka
- ból głowy
- nieprzyjemny zapach potu.
Jak dbać o serce? Co zalecają polskie wytyczne kardiologiczne
Polskie wytyczne kardiologiczne kładą nacisk przede wszystkim na styl życia i dietę, a nie na suplementację „w ciemno”. Zamiast kapsułek zalecają jedzenie ryb co najmniej dwa razy w tygodniu. Warto też sięgać po roślinne źródła kwasów omega-3, które uzupełniają dietę o inne składniki odżywcze.
Farmakologiczne dawki kwasów omega-3 rozważa się przede wszystkim u osób z wysokim poziomem triglicerydów i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, gdy mimo innych leków wyniki badań nadal nie są zadowalające. To inna sytuacja niż profilaktyczne przyjmowanie suplementów diety kupowanych bez recepty. W dbaniu o serce bardziej pomocne bywają regularne badania profilaktyczne niż poleganie wyłącznie na kapsułkach.
Źródła: