Zespół ogona końskiego: przyczyny, objawy, leczenie

Zespół ogona końskiego wiąże się z szeregiem dolegliwości ze strony dolnej połowy ciała, obejmujących m.in. zaburzenia czucia oraz znaczną bolesność. Przyczyną schorzenia bywają zarówno urazy, jak i procesy nowotworowe toczące się w strukturach rdzenia kręgowego. Jak przebiega leczenie zespołu ogona końskiego?

Zespół ogona końskiego to zespół objawów wynikający z uszkodzenia nici końcowej i dolnych korzeni nerwów rdzeniowych. Rdzeń kręgowy, który przebiega we wnętrzu kanału kręgowego, kończy się na poziomie odpowiadającym pierwszemu lub drugiemu kręgowi lędźwiowemu. Struktury układu nerwowego rozciągają się jednak jeszcze dalej – poniżej od wspomnianej okolicy znajdują się właśnie dolne korzenie nerwów rdzeniowych. Wraz z tzw. nicią końcową korzenie te, ze względu na przypominający tę strukturę wygląd, określane są mianem ogona końskiego. Pomimo tego, że elementy wchodzące w skład ogona końskiego są chronione przez struktury kanału kręgowego, i tak mogą one ulegać uszkodzeniom – przejawem wystąpienia takowych jest stan znany jako zespół ogona końskiego. Diagnoza zespołu ogona końskiego powinna być postawiona jak najszybciej, ponieważ kiedy u jednych chorych możliwe jest zastosowanie farmakoterapii i baczna obserwowanie ich stanu, to u innych wymagane jest wdrożenie pilnego postępowania zabiegowego.

Posłuchaj, jak przebiega leczenie zespołu ogona końskiego. To materiał z cyklu DOBRZE POSŁUCHAĆ. Podcasty z poradami.

Zespół ogona końskiego – przyczyny

Zespół ogona końskiego może być spowodowany zasadniczo każdym zaburzeniem, które doprowadza do zwężenia kanału kręgowego, a przez to do ucisku struktur nerwowych. Do jednych z częstszych przyczyn schorzenia zaliczane są następujące jednostki:

  • uraz części lędźwiowej i/lub krzyżowej kręgosłupa (szczególnie z towarzyszącym temu złamaniem lub tworzeniem się krwiaka w okolicy rdzenia),
  • przepuklina jądra miażdżystego,
  • nowotwory rdzenia kręgowego (np. oponiaki, gwiaździaki),
  • przerzuty nowotworowe do rdzenia (najczęściej przerzuty do tego rejonu ciała dają nowotwory płuc, piersi oraz nerek),
  • infekcje toczące się w obrębie rdzenia kręgowego (np. zakażenie gruźlicą, kiłą),
  • zwężenia wnętrza kanału kręgowego związane z wadami wrodzonymi.

Wśród rzadszych przyczyn zespołu wymienia się krwotoki okołordzeniowe (zarówno nad-, jak i podtwardówkowe), malformacje tętniczo-żylne oraz sarkoidozę i stwardnienie rozsiane.

Zespół ogona końskiego może także stanowić powikłanie po poddaniu pacjenta pewnym czynnościom medycznym. Przykładowo jego przyczyną bywa zastosowanie znieczulenia rdzeniowego - w takiej sytuacji stawiane jest rozpoznanie jatrogennego zespołu ogona końskiego.

Zespół ogona końskiego: objawy

Schorzenie może ujawnić się stosunkowo nagle, jak i podstępnie się rozwijać, dlatego też obraz kliniczny zespołu ogona końskiego jest zmienny. Dolegliwościami związanymi z omawianą jednostką są zazwyczaj:

  • bolesność okolicy lędźwiowej grzbietu, ale i objawy o typie rwy kulszowej (ból promieniujący od lędźwi do pośladków, poprzez tylną część uda i podudzia aż do stopy),
  • zaburzenia czucia, które dotyczą głównie okolicy pośladków, krocza oraz tylnych części uda, podudzia i wewnętrznej części stopy; mogą być one dotyczyć jednej połowy ciała, ale i obu,
  • osłabienie siły mięśniowej w kończynach dolnych (symetryczne lub asymetryczne),
  • zaburzenia czynności zwieraczy (głównie dotyczy to zwieracza pęcherza moczowego, co związane jest z tendencją do zatrzymywania zbyt dużych ilości moczu w pęcherzu; w zaawansowanych przypadkach upośledzona może być również czynność zwieracza odpowiedzialnego za kontrolę procesu oddawania stolca).

Choć występują one zdecydowanie rzadziej od powyżej wymienionych, to u chorych na zespół ogona końskiego pojawiać się mogą również zaburzenia funkcji seksualnych. Pacjenci mogą doświadczać zaburzeń czucia w obrębie narządów płciowych, szczególnie dotyczy to okolicy łechtaczki czy prącia. U mężczyzn z omawianym zespołem dochodzić może do zaburzeń erekcji.

Zespół ogona końskiego: diagnoza

Rozpoznanie zespołu ogona końskiego można podejrzewać już na podstawie badania podmiotowego (czyli wywiadu lekarskiego), połączonego z badaniem przedmiotowym. Z odchyleń, na które można się natknąć, wymienić należy dodatni objaw Laseque'a (stwierdzany wtedy, gdy pacjent leżący na plecach doświadcza bólu podczas unoszenia jego kończyny dolnej). Wykonywane w diagnostyce zespołu ogona końskiego badanie neurologiczne polega na sprawdzeniu czucia u pacjenta oraz na ocenie jego siły mięśniowej. Zbadane powinny zostać także odruchy: w przebiegu syndromu dochodzi do zniesienia odruchów kolanowego oraz skokowego.

Potwierdzić przypuszczenia co do istnienia zespołu ogona końskiego można dzięki wykonaniu badań obrazowych. W zależności od podejrzewanej etiologii schorzenia, zastosowanie znajdują zdjęcia RTG kręgosłupa oraz obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI). RTG pozwala np. odnotować ślady przebytych złamań, podczas MRI wykryte mogą zostać z kolei ogniska nowotworowe czy infekcyjne.

Zespół ogona końskiego: leczenie

Wybór terapii zespołu ogona końskiego zależny jest od tego, co spowodowało ucisk najniżej położonych korzeni nerwowych. Jeżeli przyczyną syndromu są ogniska infekcyjne w okolicy rdzenia kręgowego, u pacjentów wdrażane są środki przeciwdrobnoustrojowe (np. w infekcjach bakteryjnych stosuje się antybiotyki). U chorych, u których zespół związany jest z przebytym urazem, konieczne jest zaopatrzenie zranionego obszaru (polegające m.in. na usunięciu odłamów kostnych).

U niektórych pacjentów wymagane jest przeprowadzenie pilnej operacji neurochirurgicznej. Szczególnie wskazana jest ona wtedy, gdy objawy zespołu ogona końskiego pojawiły się nagle, a ich przyczyną jest np. krwotok w okolicy rdzenia czy przemieszczenie krążka międzykręgowego. Tego typu zabiegi przeprowadza się w ciągu 48 godzin od rozpoznania problemu i mają one na celu odbarczenie struktur ogona końskiego. Czas jest tutaj istotny ze względu na to, że odwlekanie operacji mogłoby skutkować doprowadzeniem do utrwalonego zniszczenia korzeni nerwowych wchodzących w skład ogona końskiego.

Jeszcze inne podejście terapeutyczne dotyczy tych chorych, u których syndrom związany jest z chorobą nowotworową. Jeżeli zmiana powodująca zespół ogona końskiego jest operacyjna, to wtedy w zaplanowanym terminie przeprowadzany jest zabieg jej resekcji. W sytuacji, gdy nowotwór nie może być usunięty chirurgicznie (np. ze względu na ryzyko uszkodzenia rdzenia kręgowego), u pacjentów wdrażana może być radioterapia.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
KOMENTARZE