- Dystymia to rodzaj przewlekłej depresji trwającej u osób dorosłych przez co najmniej 2 lata
- Do postawienia diagnozy lekarz musi stwierdzić u pacjenta występowanie co najmniej trzech specyficznych dolegliwości
- Objawy podobne do dystymii mogą wywoływać niektóre leki na serce oraz niedoczynność tarczycy
- Według danych NFZ przerwanie terapii tuż po poprawie nastroju powoduje nawrót u 50 proc. chorych
Co to jest dystymia i ile trwa?
Dystymia to forma przewlekłej depresji, w której obniżony nastrój utrzymuje się przez długi czas. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) u osoby dorosłej objawy muszą trwać co najmniej 2 lata, aby można było rozpoznać dystymię. U dzieci i młodzieży ten okres wynosi rok, a zamiast smutku częściej dominuje przewlekła drażliwość.
W dystymii przygnębienie utrzymuje się przez większość dnia i przez większość dni w roku. Mogą pojawiać się krótsze okresy poprawy, ale według klasyfikacji ICD-11 zwykle nie trwają dłużej niż 2 miesiące. To przekłada się na codzienność, bo utrzymanie aktywności w pracy i w domu wymaga dużo większego wysiłku niż wcześniej.
Objawy dystymii: na co zwrócić uwagę, gdy trwają latami?
Dystymia różni się od epizodu depresyjnego przede wszystkim czasem trwania i nasileniem objawów. National Institute of Mental Health (NIMH) podaje, że symptomy bywają mniej nasilone niż w ciężkiej depresji, ale utrzymują się znacznie dłużej. Przez to część osób zaczyna traktować stałe przygnębienie jako element charakteru, co może opóźniać szukanie pomocy.
W dystymii, poza stale obniżonym nastrojem, pojawiają się także inne dolegliwości. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) w materiałach edukacyjnych wskazuje, że do rozpoznania potrzebne jest stwierdzenie co najmniej trzech z poniższych objawów:
- zmniejszenie energii i przewlekłe zmęczenie
- problemy ze snem (bezsenność lub nadmierna senność)
- mała wiara w siebie i niskie poczucie własnej wartości
- trudności w koncentracji i podejmowaniu decyzji
- poczucie bezradności oraz pesymistyczne patrzenie w przyszłość
- utrata zdolności do odczuwania przyjemności i wycofanie społeczne
- zmniejszony lub nadmierny apetyt.
Objawy jak w dystymii: jakie choroby i leki trzeba wykluczyć?
Zanim zostanie postawione rozpoznanie dystymii, trzeba wykluczyć inne problemy zdrowotne, które mogą dawać podobne objawy. Merck Manual zwraca uwagę, że przewlekły smutek może wynikać z chorób somatycznych, a nie z zaburzeń psychicznych. W praktyce warto sprawdzić m.in. niedoczynność tarczycy oraz zaburzenia pracy nadnerczy, bo wpływają na poziom energii i nastrój.
Ważna jest też analiza historii chorób i przyjmowanych leków. Niektóre substancje mogą powodować objawy depresyjne jako działanie niepożądane. W tekście Merck Manual wymieniane są m.in.:
- niektóre beta-blokery stosowane w chorobach serca
- kortykosteroidy
- interferon
- substancje psychoaktywne, w tym alkohol i amfetamina
U osób starszych objawy podobne do dystymii mogą być także wczesnym sygnałem demencji. Po doświadczeniu straty ważne jest natomiast odróżnienie przewlekłego stanu chorobowego od naturalnego procesu żałoby.
Pytania przesiewowe w POZ: kiedy podejrzewa się dystymię?
Jeśli ty lub ktoś bliski podejrzewacie dystymię, pomocne bywa kilka pytań przesiewowych. W podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) stosuje się proste narzędzie, które pomaga lekarzowi wstępnie ocenić stan pacjenta. Dotyczy ono samopoczucia z ostatniego miesiąca i ma wychwycić objawy wymagające dalszej rozmowy.
W gabinecie mogą paść pytania o to, czy w ostatnim czasie często odczuwałeś przygnębienie oraz czy straciłeś zainteresowanie rzeczami, które wcześniej sprawiały ci radość. Odpowiedź twierdząca zwykle oznacza, że potrzebny jest dokładniejszy wywiad. Lekarz sprawdza wtedy m.in., jak długo utrzymują się objawy i czy pasują do kryteriów dystymii.
Leczenie dystymii: psychoterapia, leki i jak długo trwa terapia
Leczenie dystymii zwykle trwa dłużej, ale może być skuteczne. Wytyczne NICE (National Institute for Health and Care Excellence) wskazują, że najlepsze efekty daje połączenie psychoterapii i odpowiednio dobranych leków. Często rekomenduje się terapię poznawczo-behawioralną (CBT), która pomaga zmieniać utrwalone schematy negatywnego myślenia.
Farmakoterapia opiera się zwykle na lekach z grupy SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny), które pomagają stabilizować nastrój. Ważne jest, aby nie odstawiać leczenia od razu po poprawie samopoczucia. NFZ podaje, że przerwanie terapii tuż po ustąpieniu objawów wiąże się z nawrotem u 50 proc. pacjentów, dlatego leczenie podtrzymujące zaleca się prowadzić przez co najmniej 6 miesięcy od poprawy.
Jeśli od lat towarzyszą ci smutek i brak energii, nie odkładaj tego na później. Pierwszym krokiem jest rozmowa z lekarzem pierwszego kontaktu lub psychiatrą, aby ocenić objawy i zaplanować dalsze postępowanie. Dystymia to choroba, którą można leczyć, a dobrze dobrana terapia pomaga wrócić do normalnego funkcjonowania w domu, pracy i relacjach.
7
Źródła:
