- Bypassy to nowe naczynia omijające zwężenia w tętnicach, co pozwala na swobodny przepływ krwi
- Według danych Krajowego Rejestru Operacji Kardiochirurgicznych w 2024 roku wykonano w Polsce 8845 takich zabiegów
- Niemal u co trzeciego pacjenta po operacji mogą wystąpić przejściowe zaburzenia rytmu serca
- Pełny powrót do zdrowia i formy trwa zazwyczaj od półtora do 3 miesięcy
Co to są bypassy (CABG) i kiedy rozważa się operację?
Bypassy, czyli pomostowanie tętnic wieńcowych (CABG), to operacja wykonywana u osób z zaawansowaną chorobą wieńcową. Polega na stworzeniu nowej drogi przepływu krwi, która omija zwężone albo całkowicie zamknięte naczynia doprowadzające tlen do serca. W praktyce działa to jak objazd, który przywraca lepsze ukrwienie mięśnia sercowego.
Jak opisuje Merck Manual, operację rozważa się najczęściej wtedy, gdy leczenie farmakologiczne nie kontroluje dławicy piersiowej i jakość życia wyraźnie się pogarsza. Zabieg ma też szczególne znaczenie w sytuacjach, w których zmiany w tętnicach wiążą się z wysokim ryzykiem zgonu i potrzebna jest rewaskularyzacja. W tej grupie są między innymi pacjenci z cukrzycą i skomplikowaną chorobą wielonaczyniową, u których bypassy wypadają lepiej niż stenty.
Bypassy poprawiają rokowanie między innymi u osób z zajęciem pnia lewej tętnicy wieńcowej oraz u pacjentów ze zmianami w trzech naczyniach, zwłaszcza gdy towarzyszy im osłabienie lewej komory. W prostszych przypadkach efekty leczenia farmakologicznego i zabiegowego mogą być zbliżone, ale przy rozległych zmianach operacja bywa najskuteczniejszą opcją. O kwalifikacji decyduje analiza wyników badań obrazowych serca.
Jak wygląda operacja bypassów (CABG)? Przebieg zabiegu
Operacja bypassów odbywa się w znieczuleniu ogólnym, więc pacjent śpi przez cały zabieg i nie odczuwa bólu. Jak podaje MedlinePlus Medical Encyclopedia, chirurg wykonuje nacięcie na środku klatki piersiowej o długości około 20 do 25 cm. Następnie rozdziela mostek, aby uzyskać dostęp do serca.
U wielu pacjentów na czas operacji stosuje się krążenie pozaustrojowe, czyli maszynę, która na pewien czas zastępuje pracę serca i płuc. Dzięki temu chirurg może na chwilę zatrzymać serce i precyzyjnie przyszyć nowe naczynia. Pomost tworzy się z własnej żyły lub tętnicy pobranej na przykład z nogi, ręki albo z wnętrza klatki piersiowej.
Chirurg przyszywa jeden koniec pomostu do tętnicy wieńcowej za miejscem zwężenia, a drugi do aorty. Po zakończeniu etapu chirurgicznego serce jest ponownie uruchamiane, a mostek łączony drutami. Zabieg trwa zwykle od 4 do 6 godzin, a po operacji pacjent trafia na oddział intensywnej terapii.
Ile operacji bypassów wykonuje się w Polsce? Dane z 2024 roku
Operacje pomostowania tętnic wieńcowych są w Polsce wykonywane rutynowo. Z raportu „Kardiochirurgia Polska 2024” przygotowanego pod kierownictwem prof. Bohdana Maruszewskiego wynika, że w 2024 roku przeprowadzono w kraju 8845 takich zabiegów. To dane z Krajowego Rejestru Operacji Kardiochirurgicznych.
W Polsce stosuje się różne techniki pomostowania, dobierane do stanu pacjenta. W 2024 roku 4224 operacje wykonano bez krążenia pozaustrojowego, czyli na bijącym sercu. Pozostałe 4621 zabiegów przeprowadzono z użyciem maszyny, która czasowo zastępuje pracę serca i płuc.
Dane z rejestru pokazują, że operacje bypassów są w Polsce wykonywane na dużą skalę. W 2024 roku niemal połowę zabiegów przeprowadzono bez krążenia pozaustrojowego, czyli na bijącym sercu. To podsumowanie wynika z liczb przytoczonych w raporcie.
Powikłania po bypassach: najczęstsze problemy w pierwszych 90 dniach
Jak każdy poważny zabieg, bypassy wiążą się z ryzykiem powikłań. Według danych opublikowanych w American Heart Journal większość problemów pojawia się we wczesnym okresie pooperacyjnym, czyli w ciągu pierwszych 90 dni. Znajomość typowych objawów pomaga szybciej zareagować.
Najczęściej po operacji pojawiają się zaburzenia rytmu serca, które dotyczą niemal co trzeciego pacjenta. Rzadziej występują powikłania wymagające dłuższego pobytu w szpitalu lub dodatkowej diagnostyki. Najczęściej wymienia się:
- nowo występujące migotanie przedsionków (u 30 proc. chorych)
- potrzeba przedłużonej wentylacji mechanicznej płuc
- przejściowa niewydolność nerek
- konieczność ponownej operacji
- udar mózgu lub infekcja rany w okolicach mostka
Wiele z tych powikłań leczy się jeszcze podczas pobytu w szpitalu. Po powrocie do domu warto obserwować ranę oraz kontrolować tętno i ciśnienie. Objawy takie jak silne kołatanie serca, duszność lub zaczerwienienie blizny wymagają pilnego kontaktu z lekarzem prowadzącym.
Rehabilitacja po bypassach: ile trwa i jak wygląda program
Powrót do formy po operacji bypassów trwa zwykle od 6 do 12 tygodni. Ważną częścią tego czasu jest rehabilitacja kardiologiczna prowadzona w przychodni lub ośrodku rehabilitacyjnym. Jak podaje National Heart, Lung, and Blood Institute, standardowy program to zwykle 36 sesji w ciągu 3 miesięcy, średnio 3 razy w tygodniu.
W trakcie rehabilitacji pacjent uczy się bezpiecznego treningu i stopniowego zwiększania aktywności bez przeciążania serca. Program obejmuje też wsparcie w radzeniu sobie ze stresem, który często towarzyszy chorobom serca. Plan ćwiczeń dobiera się indywidualnie, aby powrót do codziennych obowiązków był bezpieczny.
Rehabilitacja to nie tylko ćwiczenia, ale też zmiany w stylu życia. Żeby pomosty działały jak najdłużej, warto zadbać o kilka obszarów:
- wybieranie produktów spożywczych korzystnych dla serca
- utrzymywanie prawidłowej masy ciała
- regularna, umiarkowana aktywność fizyczna
- odpowiednia ilość i jakość snu każdej nocy
- całkowite rzucenie palenia tytoniu
Operacja usuwa skutki choroby wieńcowej, ale nie likwiduje jej przyczyny, dlatego nawyki po zabiegu nadal mają znaczenie. Rehabilitacja pomaga wrócić do codziennego funkcjonowania i utrzymać efekt leczenia. To dobry moment, aby utrwalić zmiany, które mają wspierać serce w kolejnych latach.
6
Źródła:
