- Redukcja masy ciała o 5 proc. przynosi pacjentom znaczącą i odczuwalną ulgę w bólu
- Regularna joga oraz ćwiczenia w wodzie najskuteczniej poprawiają sprawność osób z chorobą zwyrodnieniową
- Według publikacji JAMA Network częste zastrzyki ze sterydów mogą dwukrotnie przyspieszyć niszczenie chrząstki
- Palenie tytoniu, zaburzenia snu oraz słabe mięśnie nóg to główne czynniki przyspieszające rozwój schorzenia
Choroba zwyrodnieniowa kolana: co dzieje się w stawie?
Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego polega na stopniowym ścieraniu się chrząstki, która osłania końce kości. Gdy chrząstki ubywa, staw gorzej amortyzuje ruch i może dojść do ocierania się kości o siebie. Według informacji z PubMed Central to najczęstszy problem dotyczący stawów, z którym zmagają się pacjenci na świecie.
Zmiany zwyrodnieniowe rozwijają się powoli, zwykle przez lata, a typowe objawy to ból, poranna sztywność i obrzęk. Problem częściej dotyczy osób starszych, ale pojawia się też u młodszych po urazach albo przy długotrwałym przeciążaniu stawów. Warto pamiętać, że chrząstka nie odbudowuje się sama, więc im wcześniej wprowadza się działania odciążające kolano, tym lepiej.
Czynniki ryzyka zwyrodnienia kolan: co przyspiesza postęp choroby?
Na tempo zwyrodnienia wpływa kilka czynników, które mogą przyspieszać ścieranie chrząstki. Część z nich wynika ze stylu życia, więc da się je modyfikować. W badaniach z 2026 roku dostępnych w bazie PubMed jako najważniejsze wymieniono otyłość oraz przebyte urazy stawów.
Poza masą ciała i urazami zwraca się też uwagę na codzienne nawyki, które mogą pogarszać stan kolan. W tekście poniżej zebrano najczęściej wymieniane czynniki:
- spożywanie wysoko przetworzonej żywności
- zaburzenia snu, które utrudniają regenerację organizmu
- słaba siła mięśni nóg, które nie podpierają odpowiednio stawu
- palenie tytoniu
- nieprawidłowa budowa anatomiczna nóg (np. koślawość lub szpotawość).
Ile schudnąć przy zwyrodnieniu kolan, żeby zmniejszyć ból?
U osób z nadwagą redukcja masy ciała jest jednym z najskuteczniejszych sposobów, by odciążyć kolana i spowolnić postęp dolegliwości. Każdy kilogram mniej to mniejszy nacisk na staw, a nadmiar tkanki tłuszczowej sprzyja też stanom zapalnym w organizmie. Nie trzeba od razu dojść do „idealnej” wagi, żeby odczuć poprawę.
Z publikacji w American Family Physician wynika, że już utrata około 5 proc. masy ciała może przynieść klinicznie istotną poprawę. Przy masie 100 kg oznacza to około 5 kg mniej, co u wielu osób przekłada się na mniejszy ból i łatwiejsze poruszanie się. W tekście podano też tempo chudnięcia na poziomie około jednej czwartej procenta masy ciała tygodniowo.
Ćwiczenia przy zwyrodnieniu kolan: joga, basen i ruch bez przeciążeń
Ruch pomaga utrzymać sprawność stawu, ale przy zwyrodnieniu ważne są ćwiczenia, które nie powodują silnych wstrząsów. Wzmacnianie mięśni wokół kolana zmniejsza obciążenie stawu w codziennych czynnościach. Badania opublikowane w The Orthopaedic Journal of Sports Medicine wskazują, że część form ruchu szczególnie dobrze poprawia funkcjonowanie u osób z chorobą zwyrodnieniową.
Z analizy różnych rodzajów aktywności wynika, że w poprawie sprawności najlepiej wypada regularna joga. Może pomagać wzmacniać nogi i poprawiać elastyczność. W tekście jako przydatne wymieniono także:
- ćwiczenia w wodzie, czyli tak zwana aquaterapia
- tai chi oraz podobne techniki gimnastyczne
- jazda na rowerze stacjonarnym
- trening oporowy pod okiem fizjoterapeuty.
Zastrzyki sterydowe w kolano a chrząstka: kiedy trzeba uważać
Zastrzyki podawane bezpośrednio do stawu są dla wielu osób sposobem na szybką ulgę w bólu. Problem w tym, że przy częstym stosowaniu część terapii może przynosić więcej szkody niż pożytku. Badania opisane w JAMA Network sugerują, że zastrzyki sterydowe, np. z triamcynolonem, podawane co 3 miesiące mogą przyspieszać ubytek chrząstki.
W badaniu klinicznym u osób otrzymujących takie zastrzyki przez 2 lata ubytek chrząstki był dwa razy większy niż u pacjentów, którym podawano sól fizjologiczną. Jednocześnie w dłuższej obserwacji sterydy nie zmniejszały bólu skuteczniej niż roztwór soli. Jako możliwe alternatywy pacjent.gov.pl wymienia m.in. kwas hialuronowy i osocze bogatopłytkowe.
Leczenie zwyrodnienia kolan na NFZ: od czego zacząć i jak wygląda ścieżka
Przy narastającym bólu kolan w ramach NFZ zwykle zaczyna się od wizyty u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Lekarz POZ może wystawić skierowanie do ortopedy, a ortopeda po wywiadzie zleca RTG, żeby ocenić zaawansowanie zmian. Pacjent.gov.pl podkreśla, że endoproteza jest rozwiązaniem ostatecznym, stosowanym wtedy, gdy inne metody nie przynoszą efektu.
W ramach leczenia na NFZ można korzystać m.in. z rehabilitacji, ćwiczeń z fizjoterapeutą oraz leków przeciwzapalnych. Na co dzień największe znaczenie ma połączenie bezpiecznej aktywności z dbaniem o dietę i masę ciała. Regularny ruch i wzmacnianie mięśni nóg to podstawowe działania, które pomagają dłużej utrzymać sprawność.
4
Źródła:
