- Promieniowanie uszkadza DNA komórek i hamuje ich naturalne procesy podziału w warstwie podstawnej naskórka
- Polskie Towarzystwo Onkologiczne zaleca stosowanie emolientów z kwasem hialuronowym, pantenolem lub olejem z kurkumy
- Nałożenie maści bezpośrednio przed sesją radioterapii potęguje uszkodzenia i sztucznie zwiększa dawkę przyjętego promieniowania
- Zaawansowane popromienne zapalenie skóry i zakażenie rany mogą wymusić czasowe przerwanie całego cyklu naświetlań
Dlaczego radioterapia uszkadza skórę i wywołuje poparzenia?
Zmiany na ciele po rozpoczęciu leczenia onkologicznego są całkowicie naturalnym zjawiskiem, które dotyka większości chorych w ciągu pierwszych trzech miesięcy. Popromienne zapalenie skóry pojawia się, ponieważ promieniowanie uszkadza DNA komórek i hamuje ich naturalne procesy podziału w warstwie podstawnej. To z kolei drastycznie zmniejsza zdolność naskórka do regeneracji oraz wywołuje silny stan zapalny.
Początkowo możesz zauważyć u siebie jedynie łagodny i przemijający rumień, który do złudzenia przypomina zwykłe poparzenie słoneczne. Z czasem jednak skóra staje się sucha, swędząca i łuszcząca, a w bardziej zaawansowanym stadium mogą pojawić się bolesne pęcherze oraz wysięk. Warto od samego początku wdrożyć odpowiednią pielęgnację, aby uniknąć głębokich owrzodzeń na ciele.
Jak myć naświetlane miejsce? Zasady codziennej higieny
Prawidłowe oczyszczanie podrażnionej okolicy to absolutna podstawa profilaktyki, która skutecznie zapobiega namnażaniu się szkodliwych bakterii i groźnym infekcjom. Podrażnioną skórę musisz codziennie bardzo ostrożnie przemywać za pomocą czystej i ciepłej wody. Jeśli potrzebujesz dodatkowego środka myjącego, wybieraj wyłącznie najdelikatniejsze preparaty o niskim pH, które nie zniszczą bariery ochronnej.
Podczas porannej lub wieczornej toalety musisz pamiętać o kilku bezwzględnych zasadach:
- używaj wyłącznie własnych dłoni do nakładania wody i środków myjących
- zrezygnuj całkowicie z szorstkich gąbek oraz myjek
- nie próbuj zmywać linii narysowanych przez personel medyczny na twoim ciele
- po umyciu jedynie delikatnie osuszaj ciało miękkim ręcznikiem bez pocierania.
Polecany artykuł:
Czym smarować skórę po radioterapii, aby złagodzić ból?
Leczenie skutków ubocznych zależy przede wszystkim od stopnia uszkodzenia tkanek, dlatego przy łagodnych objawach wystarczy regularne nawilżanie. Polskie Towarzystwo Onkologiczne zaleca stosowanie emulsji i emolientów, które zawierają w swoim składzie kwas hialuronowy, pantenol lub olej z kurkumy. Pamiętaj jednak, aby pod żadnym pozorem nie nakładać tych preparatów tuż przed samą sesją naświetlania.
Maści i żele nałożone bezpośrednio przed radioterapią mogą sztucznie zwiększyć dawkę promieniowania docierającą do naskórka, co mocno spotęguje uszkodzenia. Po zakończonym zabiegu warto natomiast stosować kremy na bazie wody oraz specjalistyczne opatrunki hydrożelowe lub silikonowe, które wyraźnie zmniejszają dolegliwości bólowe. Jeśli dyskomfort staje się nie do zniesienia, poproś swojego lekarza prowadzącego o przepisanie odpowiednich leków przeciwbólowych.
Jak chronić podrażnioną skórę przed czynnikami zewnętrznymi?
Oprócz samej higieny i odpowiednich maści ogromne znaczenie ma codzienne zabezpieczanie rany przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz promieniami słonecznymi. Do depilacji wrażliwych obszarów używaj wyłącznie elektrycznej maszynki do golenia, ponieważ tradycyjne ostrza mogą łatwo przeciąć osłabiony naskórek. Zadbaj również o całkowite wyeliminowanie ze swojego otoczenia wszelkich kosmetyków na bazie alkoholu, takich jak perfumy czy wody toaletowe.
Ochrona miejsca poddanego radioterapii obejmuje także odpowiedni ubiór i szczelną osłonę przed słońcem:
- noś wyłącznie luźne ubrania wykonane z naturalnych i miękkich materiałów
- unikaj noszenia obcisłej oraz syntetycznej odzieży
- chroń naświetlane miejsca przed słońcem pod ubraniem blokującym światło
- przed wyjściem na zewnątrz aplikuj krem ochronny z filtrem SPF 50 UVA/UVB.
Trudno gojące się rany po naświetlaniach. Kiedy szukać pomocy?
Nawet przy najlepszej pielęgnacji bariera naskórkowa może ulec całkowitemu przerwaniu, co stwarza idealne warunki do kolonizacji przez gronkowca złocistego. Bakterie te błyskawicznie nasilają stan zapalny i uniemożliwiają gojenie, dlatego w przypadku pojawienia się wysięku musisz natychmiast skonsultować się z onkologiem. Specjalista może zalecić wdrożenie miejscowych antybiotyków lub kremów z mikrosrebrem, aby szybko zahamować rozwój groźnej infekcji.
Nasilone zmiany skórne, określane jako czwarty stopień uszkodzenia, wymagają ścisłej współpracy z lekarzem specjalizującym się w leczeniu ran. Często konieczne jest wtedy czasowe przerwanie cyklu radioterapii oraz zastosowanie specjalistycznych opatrunków, które trzeba zmieniać od jednego do nawet trzech razy na dobę. Oceny stanu skóry należy dokonywać przynajmniej raz w tygodniu, by w porę zareagować i w ostateczności zaplanować niezbędne leczenie chirurgiczne.
Zobacz galerię: Jakie zmiany skórne powinny nas zaniepokoić? Dermatolog wyjaśnia
16
Źródła:
- Journal of Drugs in Dermatology (JDDonline) — Sara Abdel Azim MS; Cleo Whiting BA; Adam Friedman MD FAAD (Department of Dermatology, George Washington University School of Medicine and Health Sciences, Washington, DC)
- American Academy of Dermatology Association — Institutional source; [NO INDIVIDUAL EXPERT — INSTITUTIONAL SOURCE]
- Radiation Oncology (open-access review): "Practical recommendations for the management of radiodermatitis: on behalf of the ESTRO RTT committee" — Elizabeth Forde et al.
- NOWOTWORY Journal of Oncology (© Polish Oncology Society) — Dorota Kiprian (Department of Head & Neck Cancer, Maria Skłodowska-Curie National Research Institute of Oncology, Warsaw, Poland); Agata Szykut-Badaczewska, Agnieszka Gradzińska, Joanna Czuwara, Lidia Rudnicka (Department of Dermatology, Medical University of Warsaw, Warsaw, Poland). "How to manage radiation-induced dermatitis?"
