Nietypowy zapach potu to sygnał ostrzegawczy. Może mieć związek z chorobą

Czym jest zapach potu i jak powstaje?

Zapach potu to unikalna woń ciała, kształtowana przez wiele złożonych czynników. Świeżo wydzielony pot jest niemal bezwonny, a charakterystyczny zapach powstaje dopiero w wyniku kontaktu z bakteriami na skórze. Kiedy drobnoustroje rozkładają zawarte w pocie związki, uwalniają lotne substancje zapachowe. Stan, w którym woń ciała staje się wyjątkowo nieprzyjemna, określa się medycznie jako bromhidroza (łac. bromhidrosis).

Za nieprzyjemny zapach odpowiadają głównie gruczoły apokrynowe, zlokalizowane pod pachami, w pachwinach i okolicach intymnych. Aktywują się one w okresie dojrzewania i wydzielają gęstszy pot, bogaty w białka i tłuszcze. Woń powstaje, gdy bakterie zaczynają rozkładać zaschnięty pot apokrynowy. Mniej intensywny zapach może pochodzić też z gruczołów ekrynowych, rozmieszczonych na całym ciele, które chłodzą organizm.

Co wpływa na zapach potu?

Na skład i intensywność zapachu wpływa przede wszystkim genetyka, która decyduje o naszej unikalnej „sygnaturze zapachowej”. Kluczową rolę odgrywa również dieta. Spożywanie ostrych przypraw, alkoholu, a także niektórych warzyw czy nadmiernej ilości czerwonego mięsa może wpływać na to, jak pachniemy.

Wahania hormonalne

Woń ciała zmienia się także pod wpływem wahań hormonalnych, które towarzyszą nam na różnych etapach życia. Największa zmiana zachodzi w okresie dojrzewania, kiedy to pod wpływem hormonów aktywują się gruczoły apokrynowe, a pot zyskuje swoją indywidualną woń. Zmiany w zapachu mogą być zauważalne również w trakcie cyklu menstruacyjnego. Co ciekawe, badania sugerują, że w fazie owulacji kobiety wydzielają subtelny zapach, postrzegany przez mężczyzn jako bardziej atrakcyjny.

Hormony wpływają na zapach ciała także w okresie ciąży i menopauzy. Szczególnie w okresie przekwitania, na skutek uderzeń gorąca i nocnych potów, pocenie się nasila, co może prowadzić do intensywniejszej woni.

Inne czynniki

Również silny stres lub lęk aktywują gruczoły apokrynowe, powodując wydzielanie potu o charakterystycznym zapachu. Do innych czynników należą przyjmowane leki (np. penicylina), nadużywanie alkoholu, otyłość oraz obecność owłosienia, które spowalnia odparowywanie potu i stwarza lepsze warunki dla rozwoju bakterii.

Kiedy zmiana zapachu potu jest sygnałem choroby?

Nagła i trwała zmiana zapachu może sygnalizować chorobę, zwłaszcza zaburzenia metaboliczne, które zakłócają naturalne reakcje chemiczne w ciele. W ich przebiegu może dochodzić do gromadzenia się określonych substancji, które następnie są uwalniane z potem lub oddechem, nadając im specyficzną woń. Dzieje się tak na przykład w przebiegu cukrzycy, chorób wątroby czy niewydolności nerek. Taka zmiana to ważna wskazówka diagnostyczna, której nie należy ignorować.

Zapach potu przypominający aceton

Zapach potu przypominający aceton, zmywacz do paznokci lub słodki, owocowy aromat może być sygnałem poważnych problemów zdrowotnych, najczęściej związanych z nierozpoznaną lub nieprawidłowo leczoną cukrzycą. Woń ta jest wynikiem obecności ciał ketonowych w organizmie.

Cukrzycowa kwasica ketonowa

Gdy organizmowi brakuje insuliny, nie jest on w stanie wykorzystywać glukozy (cukru) jako źródła energii. W takiej sytuacji zaczyna spalać tłuszcze, a produktem ubocznym tego procesu są właśnie ciała ketonowe, w tym aceton. Ich nadmiar we krwi prowadzi do groźnego stanu zwanego cukrzycową kwasicą ketonową (DKA), który jest stanem zagrożenia życia.

Acetonowy lub owocowy zapach pojawia się nie tylko w pocie, ale także w oddechu. Inne objawy, które mogą towarzyszyć kwasicy ketonowej, to m.in. wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu, nudności i wymioty, osłabienie, trudności w oddychaniu, a nawet dezorientacja. Wystąpienie tych symptomów wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej.

Inne przyczyny acetonowego zapachu

Choć cukrzyca jest główną przyczyną, woń acetonu w pocie lub oddechu może pojawić się również w innych okolicznościach. Dzieje się tak na przykład podczas stosowania diety ketogenicznej (wysokotłuszczowej i bardzo niskowęglowodanowej) lub w trakcie długotrwałego postu, kiedy organizm również przestawia się na spalanie tłuszczu.

Innym powodem może być alkoholowa kwasica ketonowa, która rozwija się u osób nadużywających alkoholu, zwłaszcza jeśli towarzyszy temu niedożywienie i wymioty. Mimo że przyczyny są inne, mechanizm powstawania ketonów jest podobny.

Pot o zapachu moczu lub amoniaku

Tzw. zapach mocznicowy (foetor uraemicus), przypominający amoniak lub mocz, wskazuje na zaawansowaną niewydolność nerek. Gdy nerki zawodzą, nie mogą skutecznie usuwać mocznika, który gromadzi się we krwi i ślinie. Organizm przekształca go w amoniak, co powoduje charakterystyczny zapach. Szacuje się, że nawet co trzecia osoba poddawana dializom zgłasza woń oddechu przypominającą mocz.

Do objawów towarzyszących niewydolności nerek zalicza się m.in. zmianę ilości oddawanego moczu (początkowo wielomocz, potem skąpomocz), osłabienie, suchość skóry i jej ziemiste zabarwienie.

Mysi zapach potu

Pot o mysim zapachu wskazuje na fenyloketonurię - uwarunkowaną genetycznie chorobę metaboliczną, w przebiegu której dochodzi do gromadzenia się w narządach fenyloalaniny - substancji, która doprowadza do ich dysfunkcji. Objawy choroby pojawiają się już u niemowlęcia. Są to m.in. sporadyczne wymioty, wysypki skórne, drgawki, zwiększone lub zmniejszone napięcie mięśniowe. Ponadto charakterystyczne są jasna karnacja i włosy.

Pot o zapachu świeżej wątróbki

Pot o zapachu opisywanym jako silny i stęchły, przypominający surową wątrobę (foetor hepaticus), może świadczyć o niewydolności wątroby. Ten charakterystyczny zapach, nazywany też „oddechem śmierci”, jest sygnałem, że wątroba nie jest w stanie filtrować toksycznych substancji z organizmu. W niektórych przypadkach woń ciała może być też podobna do wybielacza.

Do innych objawów niewydolności wątroby zalicza się bóle brzucha (zwłaszcza po prawej stronie), brak łaknienia, wzdęcia, a w późniejszym etapie żółtaczkę i powiększenie wątroby.

Pot o zapachu nieświeżego piwa

Pot o zapachu nieświeżego piwa może wskazywać na gruźlicę. Wówczas charakterystycznym objawem jest utrzymujący się kaszel – początkowo suchy, a następnie z odkrztuszaniem plwociny, któremu mogą towarzyszyć bóle w klatce piersiowej i spadek masy ciała.

Pot o zapachu świeżego chleba

Pot o zapachu świeżego chleba zwykle oznacza dur brzuszny, który najczęściej występuje w Afryce, Azji południowo-wschodniej oraz na Dalekim Wschodzie. Początkowo pojawiają się objawy grypopodobne - gorączka, bóle głowy, złe samopoczucie, osłabienie i utrata apetytu. Później na klatce piersiowej i brzuchu pojawia się wysypka w postaci bladoróżowych plamek (zwana różyczką durową).

Zapach potu – na jakie jeszcze choroby może wskazywać?

Charakterystyczny zapach potu może być też sygnałem innych, rzadszych schorzeń. Zapach surowego mięsa może oznaczać żółtą febrę, a woń przypominająca świeżo wyrwane pióra bywa łączona z różyczką. Z kolei zapach octu jest niekiedy przypisywany osobom chorym na schizofrenię.

Zmianę naturalnego zapachu ciała mogą powodować również inne stany chorobowe. Należą do nich schorzenia metaboliczne, jak nadczynność tarczycy czy dna moczanowa. Gnijąca woń potu może świadczyć o niedoborze witaminy C (szkorbucie). Stęchły zapach w fałdach skórnych bywa z kolei objawem infekcji bakteryjnych (np. łupież rumieniowy) lub zakażeń mieszków włosowych pod pachami (trichomycosis axillaris).

Genetyczne choroby metaboliczne

Istnieją także rzadkie, uwarunkowane genetycznie choroby metaboliczne, które objawiają się specyficzną wonią. Jedną z nich jest trimetyloaminuria, znana też jako syndrom odoru rybnego. Jest spowodowana wadą genu FMO3, przez co organizm nie rozkłada związku o nazwie trimetyloamina. Prowadzi to do wydzielania silnego zapachu gnijących ryb wraz z potem, moczem i oddechem.

Innym przykładem jest hipermetioninemia – choroba genetyczna, w której organizm nie jest w stanie prawidłowo metabolizować aminokwasu o nazwie metionina. Jej nadmiar sprawia, że pot, mocz i oddech chorego mogą pachnieć jak gotowana kapusta.

Zapach potu a zatrucia

W skrajnych przypadkach zapach potu może też zdradzać zatrucie, np. arszenikiem (woń czosnku) lub cyjankiem (woń gorzkich migdałów).

Pot o zapachu cebuli

Jeśli twój pot zaczął pachnieć jak cebula, przyczyną najczęściej jest dieta. Niektóre produkty spożywcze, bogate w związki siarki, mogą powodować taką zmianę w zapachu ciała. Do tej grupy zalicza się nie tylko cebulę i czosnek, ale także warzywa kapustne, takie jak brokuły, kalafior czy kapusta. Podobny efekt mogą wywołać niektóre przyprawy, na przykład kminek lub curry, a nawet czerwone mięso.

Dzieje się tak, ponieważ w procesie trawienia organizm uwalnia wspomniane związki siarki, które następnie są wydalane wraz z potem. Gdy wejdą one w reakcję z bakteriami naturalnie bytującymi na skórze, powstaje charakterystyczna, ostra woń. Zwykle jest to zjawisko przejściowe i zapach znika, gdy organizm w pełni zmetabolizuje spożyty pokarm.

7 ważnych badań, które możesz zrobić na NFZ. Warto! GALERIA