Markery nowotworowe (wskaźniki nowotworowe): rodzaje i wyniki badań

2018-10-18 11:23 Anna Jarosz - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie" | Konsultacja: lek. med. Lidia Jureczko, Centrum Onkologii

Markery nowotworowe (wskaźniki nowotworowe) to substancje chemiczne o zróżnicowanej budowie, wytwarzane w tkankach organizmu. W zdrowych tkankach jest ich bardzo mało. Kiedy jednak pojawia się nowotwór, rusza produkcja tych substancji. Przeczytaj, jakie są rodzaje markerów nowotworowych i dowiedz się, jak interpretować wyniki tych badań.

Spis treści:

  1. Markery nowotworowe: rodzaje
  2. Markery nowotworowe: wyniki badań

Markery nowotworowe - niektóre z nich występują w organizmie już w okresie życia płodowego i osiągają dość wysokie stężenia, ale później zanikają. U człowieka dorosłego, w normalnych warunkach, nie występują w ogóle lub w bardzo niskich stężeniach. Przedostają się do krwi i wraz z nią krążą w organizmie. Mogą przyjmować postać antygenów, białek, enzymów lub hormonów. Wzrost stężenia markerów może, lecz nie musi świadczyć o toczącym się procesie nowotworowym.

Markery nowotworowe: rodzaje

Markery nowotworowe zostały odkryte ponad 40 lat temu. Pierwsze prace naukowe nad ich budową i znaczeniem dowodziły, że każdy rodzaj guza ma charakterystyczną dla siebie substancję markerową. Nieco później stwierdzono jednak, że jeden nowotwór może wydzielać kilka markerów. Co więcej - jeden rodzaj nowotworu może produkować markery charakterystyczne dla innych nowotworów.

Np. pojawienie się w organizmie markera oznaczonego symbolem CA 72-4, charakterystycznego dla nowotworów jajnika, może też wskazywać, że pacjent cierpi na raka żołądka, a CA 125 występujący przy raku jajnika może potwierdzać także istnienie nowotworu trzustki.

Są jednak niezbite dowody na to, że nie które z markerów niemal w 100 proc. wskazują na określony nowotwór. Np. marker PSA pozwala wykryć raka prostaty i to w bardzo wczesnej fazie rozwoju, kiedy inne badania nie mogą jeszcze nasunąć nawet takiego podejrzenia.

Z kolei AFP jest charakterystyczny dla pierwotnego raka wątroby i pozwala go rozpoznać bez cienia wątpliwości. Ponieważ markery nowotworowe nie są substancjami jednorodnymi, z reguły pacjentowi zleca się wykonanie tzw. panelu markerowego (zestawu oznaczeń), który pozwala określić rodzaj toczącego się procesu nowotworowego.

Nowotwór

Markery

Jajnika

CA 125, CA 72-4, TPA, AFP, HCG

Piersi

CA 15-3, CEA, TPA, TK, p53, uPA

Trzustki i dróg żółciowych

CA 19-9, CEA, TPA, CA 125

Okrężnicy i odbytnicy

TPA, CEA, CA 19-9, p53

Żołądka

CEA, CA 72-4, CA 19-

Wątroby

TPA, AFP

Jąder

AFP, HCG, TPA

Prostaty

PSA, fPSA, TPA, PAP

Pęcherza moczowego

TPA

Płuc

TPA, NSE, CEA, TK, p53

Mózgu, czerniak

S 100

Chłoniak, białaczka

TK, beta-2 mikroglobulina

Markery nowotworowe: wyniki badań

Markery nowotworowe oznacza się z pobranej próbki krwi. To proste badanie można wykonać niemal w każdym laboratorium. Ważna jest jednak nie tylko sama obecność markera we krwi, ale przede wszystkim jego ilość ponad dopuszczalną normę.

Jeśli norma jest znacznie przekroczona, nie zawsze oznacza to rozwój choroby nowotworowej. Podwyższony poziom niektórych markerów może być również związany na przykład z bardzo poważnym stanem zapalnym wątroby, trzustki czy nerek.

Oznaczanie markerów dość rzadko wykonuje się w celach profilaktycznych, gdyż tylko nieliczne z nich (np. przy raku prostaty) są związane z bardzo wczesnym stadium choroby. Większość markerów w ilości wykrywalnej pojawia się natomiast w chwili, gdy nowotwór już na dobre zagnieździł się w organizmie. Ale wtedy można go również wykryć na podstawie USG, mammografii, cytologii, rezonansu magnetycznego, tomografii komputerowej.

Markery odgrywają za to bardzo ważną rolę w terapii nowotworów. Po usunięciu guza chory przed każdą wizytą kontrolną u onkologa robi badania poziomu markerów. Jeśli jest on podwyższony, wiadomo, że proces nowotworowy nadal się toczy i mogą się pojawić przerzuty. Natomiast jeżeli utrzymuje się w normie lub spada - rozwój choroby został zatrzymany, a podczas operacji usunięto cały guz. Wyraźne zmniejszenie ilości markerów widoczne jest po 4-8 tygodniach od zabiegu. Oznaczenie poziomu markerów pomaga też kontrolować skuteczność stosowanej terapii, między innymi przy czerniaku lub raku jajnika.

Ważne

Coraz częściej lekarze zlecają oznaczanie markerów osobom dziedzicznie obciążonym chorobami nowotworowymi. Takimi badaniami obejmuje się całe rodziny. Umożliwia to odpowiednio wczesne rozpoczęcie leczenia. Pozwala również wykryć i zapobiec zagrożeniu na przykład rakiem jelita grubego, rakiem piersi, rakiem jajnika. W Polsce jest już kilka ośrodków, które specjalizują się w takich badaniach. Największe osiągnięcia mają kliniki w Szczecinie, Poznaniu i Gliwicach.

miesięcznik "Zdrowie"

Zasady diety antyrakowej - obejrzyj WIDEO

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 12/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Gość
|

Mój tata miał trzy razy podczas hospitalizacji robione markery, które nic nie wykazały. Rezonans z kontrastem wykrył guza na płucu, a bad.histopatologiczne potwierdziło raka. Więc podchodzę do tego sceptycznie

Olka
|

torbiel to nie kłopot.babcia 88 lat ma od 30 lat jest olbrzymia ponad 10 cm. to nic nie znaczy. prosze zrobic mnarkery ca125.

Gosia
|

Mammografia niczemu nie służy a wręcz jest szkodliwa.
Moja historia: zrobiona mammografia, która nic nie wykazała. Za kilka miesięcy zrobiono usg, które wykazało guza około 1 cm. Lekarz w celu potwierdzenia skierował ponownie na mammografie, KTÓRE ZNOWU NIC NIE WYKAZAŁO. W konsekwencji wycięto mi guz 2cm na 3cm.
Mammografia to sciema i robienie czegoś bo przecuesz wielki szum. .. przecież profilaktyka. Nigdy więcej nie wykonam tego badania.

Mirek Gdynia
|

W Gdyni czeka się niecały miesiąc.

mirek
|

przecież jest profilaktyka !!! Ja zapisałem się w grudniu 2017 r. do urologa , i co ? będę zbadany !!
mam termin na 2019 r. !!!

elena
|

Przestańcie pieprzyc o profilaktyce.Gdyby faktycznie była toby ludzie nie chorowali,bo w pore choroba została wykryta. U nas sie robic cokolwiek jest choroba jest w stadium takim,ze sie nie da nic zrobic.

Lukasz
|

A może jakieś dane na poparcie Twoich liczb. Badanie kliniczne? Artykuł w wiarogodnym czasopiśmie? Cokolwiek

sur
|

pet broń cię panie Boże warto poczytać substancja promieniotwórcza przy zastosowani badania pet usuwa się ok 6 lat z organizmu !!!!! czy wy ludzie jesteście normalni pet jest nikomu nie potrzebny chyba tylko ciekawskim lekarzom bo i tak z tym nic nie zrobią robić markery

mentalcoach@email.de
|

Generalizując powinno się robić badania proflikatyczne
minimum raz na dwa lata. PSA raz na rok. Colonoskopię i gastroskopię raz na trzy lata po 50-ce raz na dwa. Mammografia raz na dwa lata w przypadku wyczuwalnych stwardnień natychmiast. W wypadku zmian skówrnych dermatolog. Inne bardzo ważne badanie to rezonans magnetyczny. W dzisiejszych czasach trzeba bardzo uważać...

maryla77
|

Czy Pani leczy się przez NFZ czy prywatnie ? Mój mąż leczy raka od 5 lat prywatnie , ma dobrego lekarza , szczegółowe badania i dobre wyniki. Koszty leczenia wbrew pozorom prywatnie są niższe a niżeli kupowane leki w aptece bez recepty.
Pozdrawiam Maria.