Hemoglobina to jeden z podstawowych parametrów morfologii krwi. Odpowiada za transport tlenu do tkanek, również do mózgu. Jej nieprawidłowy poziom może towarzyszyć wielu schorzeniom, a najnowsze badania wskazują na możliwy związek także z ryzykiem chorób otępiennych. Naukowcy przez 15 lat obserwowali ponad 316 tys. dorosłych, porównując wyniki badań krwi z późniejszymi rozpoznaniami demencji. Zależności różniły się w przypadku choroby Alzheimera i otępienia naczyniowego. Różnice odnotowano również między kobietami a mężczyznami.
Hemoglobina a demencja. Nieprawidłowy wynik może oznaczać większe ryzyko
W badaniu uczestniczyło 316 542 mieszkańców Korei Południowej w wieku co najmniej 40 lat. W latach 2004-2005 wszyscy przeszli badania profilaktyczne, a ich stan zdrowia monitorowano do 2019 roku. Naukowcy podzielili uczestników na pięć grup według stężenia hemoglobiny we krwi, a następnie sprawdzili, u których osób rozpoznano demencję.
Największe ryzyko zachorowania odnotowano wśród uczestników z najniższymi i najwyższymi wartościami hemoglobiny. W pierwszej grupie było ono wyższe o 16 proc., natomiast w drugiej o 7 proc. w porównaniu z grupą odniesienia. Nie oznacza to jednak, że 16 proc. osób z niską hemoglobiną zachoruje na demencję. Podane wartości dotyczą względnego wzrostu ryzyka.
- Wzrost ryzyka demencji o 16 proc. z pewnością zasługuje na uwagę, zwłaszcza że niski poziom hemoglobiny i niedokrwistość są częste u osób starszych. Trzeba jednak pamiętać, że mówimy o względnym wzroście ryzyka, a nie o zwiększeniu prawdopodobieństwa zachorowania u danej osoby o 16 punktów procentowych - wyjaśnia internista Dung Trinh.
Po uwzględnieniu innych czynników, które mogły wpływać na wyniki, zależność nadal była widoczna. Choć dla pojedynczego pacjenta wzrost ryzyka jest stosunkowo niewielki, ze względu na częste występowanie niedokrwistości w starszym wieku może mieć znaczenie dla zdrowia publicznego.
- Szczególnie interesuje mnie to, że poziom hemoglobiny rutynowo sprawdzamy za pomocą prostego badania krwi. Może nam to dostarczyć kolejnych informacji o ogólnym stanie zdrowia pacjenta, a być może również o zdrowiu jego mózgu w dłuższej perspektywie. Nie możemy jednak na podstawie tego badania stwierdzić, że podniesienie poziomu hemoglobiny zapobiegnie demencji - dodaje Trinh.
Wyniki opublikowano w 2026 roku w czasopiśmie „Journal of Alzheimer's Disease”, a w październiku przedstawiono podczas 39. Kongresu ECNP w Monachium.
Niska hemoglobina a choroba Alzheimera. Mózg może otrzymywać mniej tlenu
U osób z najniższymi wartościami hemoglobiny ryzyko choroby Alzheimera było wyższe o 14 proc. W przypadku wysokiego stężenia tego białka nie stwierdzono podobnej zależności.
Inaczej wyglądały wyniki dotyczące otępienia naczyniowego, które rozwija się wskutek uszkodzeń mózgu związanych z zaburzeniami krążenia. Wśród uczestników z najniższym poziomem hemoglobiny ryzyko było wyższe o 19 proc., a wśród osób z najwyższymi wartościami o 18 proc.
Hemoglobina transportuje tlen z płuc do wszystkich narządów. Gdy jej stężenie jest zbyt niskie, mózg może nie otrzymywać wystarczającej ilości tlenu. Szczególnie niekorzystna może być nasilona lub długo utrzymująca się niedokrwistość. Przewlekłe niedotlenienie mogłoby prowadzić do zmian w hipokampie, czyli części mózgu, która odgrywa ważną rolę w procesach pamięciowych.
- Niski poziom hemoglobiny może utrudniać dostarczanie tlenu, natomiast wysoki może zwiększać lepkość krwi i wiązać się z większym ryzykiem zakrzepów oraz udarów mózgu - mówi Trinh.
Oba mechanizmy mogą niekorzystnie wpływać na krążenie, jednak badanie nie potwierdziło, że bezpośrednio odpowiadają za rozwój demencji.
Hemoglobina u kobiet. Związek z ryzykiem demencji był silniejszy niż u mężczyzn
U kobiet zależność między poziomem hemoglobiny a ryzykiem demencji była wyraźniejsza niż u mężczyzn. Kobiety stanowiły 42 proc. wszystkich uczestników badania.
Jednym z możliwych wyjaśnień są częstsze u kobiet niedobory hemoglobiny związane z utratą krwi podczas miesiączkowania, szczególnie przed menopauzą. Nie wiadomo jednak, czy właśnie ten czynnik odpowiada za zaobserwowane różnice.
- Mogą istnieć istotne różnice między płciami, które wymagają dalszych badań - zaznacza Trinh.
Potrzebne są kolejne analizy, aby ustalić, czy nieprawidłowy poziom hemoglobiny wiąże się z większym ryzykiem demencji u kobiet niż u mężczyzn oraz jakie procesy biologiczne mogłyby za to odpowiadać.
Nieprawidłowy poziom hemoglobiny w morfologii. Co może być przyczyną?
Zbyt niska hemoglobina nie zawsze oznacza niedobór żelaza. Może również towarzyszyć niedoborowi witaminy B12, przewlekłej chorobie nerek, stanom zapalnym i innym chorobom przewlekłym. Niektóre z tych schorzeń mogą niezależnie wpływać na pamięć i pozostałe funkcje poznawcze.
Podwyższone stężenie hemoglobiny także może mieć różne przyczyny. Należą do nich odwodnienie, palenie papierosów, przewlekłe niedotlenienie, bezdech senny oraz niektóre choroby krwi. Część tych problemów ma również niekorzystny wpływ na układ krążenia, którego prawidłowe funkcjonowanie jest ważne dla zdrowia mózgu.
Nieprawidłowy wynik morfologii nie oznacza więc, że u danej osoby rozwinie się choroba Alzheimera lub inna postać demencji. Może natomiast świadczyć o problemach zdrowotnych, których przyczynę należy ustalić.
- Demencja jest jednym z najszybciej narastających problemów zdrowotnych w starzejących się społeczeństwach. Możliwości jej leczenia są ograniczone i nie ma sposobu na wyleczenie tej choroby. Znalezienie prostych, łatwo dostępnych wskaźników przyszłego ryzyka mogłoby pomóc naukowcom i lekarzom lepiej zrozumieć, jak zdrowie całego organizmu wiąże się ze zdrowiem mózgu na przestrzeni lat - mówi Hyun Soo Kim, współautor badania.
Samo podniesienie poziomu hemoglobiny nie zostało potwierdzone jako sposób zapobiegania demencji. Istotne pozostaje jednak rozpoznawanie i leczenie chorób, które mogą powodować jej nieprawidłowe wartości.
- Moja rada dla pacjentów jest taka, że ochrona mózgu zaczyna się od dbania o zdrowie całego organizmu. Regularna aktywność fizyczna, prawidłowe odżywianie, odpowiednia ilość snu, kontrolowanie ciśnienia krwi i cukrzycy oraz utrzymywanie kontaktów społecznych i aktywności umysłowej to jedne z najbardziej praktycznych sposobów wspierania zdrowego starzenia się mózgu -podkreśla Trinh.
11
Medical News Today, „Hemoglobin levels could indicate increased risk of Alzheimer's disease, vascular dementia”, Amy McLean, 31 października 2026 roku. Badanie opublikowane w „Journal of Alzheimer's Disease”, przedstawione podczas 39. Kongresu ECNP w Monachium.
