- Incydentaloma to zmiana o wielkości co najmniej 1 cm wykrywana przypadkiem podczas badań obrazowych
- Według European Society of Endocrinology ryzyko złośliwości przypadkowo wykrytej zmiany wynosi od 3 do 11 proc
- Każdy pacjent musi przejść badania hormonalne w celu wykluczenia nadmiernej produkcji kortyzolu lub metanefryn
- Gęstość poniżej 10 jednostek Hounsfielda w tomografii komputerowej zazwyczaj potwierdza łagodny charakter guzka
Incydentaloma nadnercza, czyli guzek wykryty przypadkiem
Incydentaloma nadnercza to guzek wykryty przypadkiem w badaniu obrazowym. Najczęściej wychodzi podczas USG jamy brzusznej, tomografii komputerowej albo rezonansu, wykonywanych z innego powodu, na przykład z powodu bólu brzucha lub diagnostyki nerek.
W chwili badania zwykle nie ma podejrzenia choroby nadnerczy, a sam guzek wcześniej nie daje wyraźnych objawów.
W praktyce za incydentaloma uznaje się zmianę o wielkości co najmniej 1 cm, opisywaną w kontekście wytycznych klinicznych, między innymi na łamach European Journal of Endocrinology.
Mniejsze guzki najczęściej nie są traktowane jako istotne klinicznie, chyba że są konkretne przesłanki medyczne. Ta definicja nie dotyczy osób objętych regularną kontrolą z powodu genetycznego obciążenia nowotworami.
Informacja o guzku na nadnerczu zwykle budzi niepokój, ale w większości przypadków nie jest to zmiana zagrażająca życiu. Często wystarcza obserwacja albo proste leczenie.
Kluczowa jest jednak diagnostyka, która pozwala ocenić, czy guzek nie produkuje nadmiaru hormonów.
Czy guzek nadnercza wykryty przypadkiem może być złośliwy
Po odebraniu wyniku wiele osób od razu myśli o nowotworze złośliwym. Dane przytaczane przez European Society of Endocrinology pokazują jednak, że rak kory nadnerczy występuje rzadko i dotyczy od 0,4 proc. do około 4 proc. przypadków.
Inne złośliwe zmiany, w tym przerzuty z innych narządów, opisuje się u 3 proc. do 7 proc. badanych osób.
Łącznie oznacza to, że ryzyko złośliwości przypadkowo wykrytej zmiany wynosi zwykle około 3 proc. do 11 proc. W praktyce większość, czyli blisko 90 proc. guzków, ma charakter łagodny. Niezależnie od wyniku obrazowania trzeba jeszcze ocenić, czy zmiana jest czynna hormonalnie, czyli czy wpływa na gospodarkę hormonalną.
Nawet łagodny guzek może czasem wydzielać hormony, które podnoszą ciśnienie tętnicze albo wpływają na masę ciała i samopoczucie. Dlatego wynik badania powinien zostać oceniony w dalszej diagnostyce.
Świadomość, że większość zmian ma charakter łagodny, pomaga podejść do kolejnych badań spokojniej.
Badania hormonalne przy guzku nadnercza
Po wykryciu guzka nadnercza wykonuje się badania hormonalne, aby wykluczyć jego nadmierną aktywność. Zdarza się, że nawet niewielka zmiana wiąże się z nadprodukcją hormonów i daje nieswoiste dolegliwości.
Podstawą jest test hamowania deksametazonem, który ocenia, czy nadnercza nie wytwarzają nadmiaru kortyzolu.
Kolejny etap to wykluczenie guza chromochłonnego, który może powodować gwałtowne skoki ciśnienia. W tym celu oznacza się metanefryny w osoczu lub w moczu.
Przy nadciśnieniu tętniczym albo niewyjaśnionym niskim poziomie potasu lekarz może zlecić także badanie aldosteronu i reniny.
Najczęściej zleca się:
- nocny test supresji deksametazonem (dawka 1 mg)
- oznaczenie wolnych metanefryn w osoczu lub moczu
- badanie stosunku aldosteronu do reniny (szczególnie przy nadciśnieniu)
- podstawowe badanie kliniczne u endokrynologa.
Tomografia i rezonans przy guzku nadnercza, co oznacza wynik
Podstawowym badaniem obrazowym do oceny guzka jest tomografia komputerowa (TK) bez kontrastu. Ocenia się w niej gęstość zmiany w jednostkach Hounsfielda (HU).
Wynik 10 HU lub mniej zwykle przemawia za łagodnym charakterem guzka, typowym dla gruczolaka. W takiej sytuacji często nie ma potrzeby poszerzania diagnostyki o kolejne, bardziej złożone badania obrazowe.
Gdy obraz w TK jest niejednoznaczny, lekarz może zlecić rezonans magnetyczny (MR) albo TK z kontrastem. W badaniu z kontrastem ocenia się, jak szybko kontrast jest wypłukiwany ze zmiany.
Wypłukiwanie powyżej 58 proc. sugeruje, że guzek nie ma cech złośliwych. Taka ocena pomaga ograniczyć ryzyko niepotrzebnych operacji. Znaczenie ma także wielkość guzka. Zmiany mniejsze niż 5 cm, które nie powiększają się w obserwacji, rzadziej wymagają leczenia operacyjnego.
Większe guzki albo takie, które szybko rosną, zwykle wymagają uważniejszego monitorowania i częściej są kwalifikowane do zabiegu w wyspecjalizowanych ośrodkach.
Guzek nadnercza w Polsce, jaka jest dalsza diagnostyka
Gdy USG wykonane w POZ wykazuje guzek na nadnerczu, kolejnym krokiem bywa skierowanie na tomografię komputerową bez kontrastu. Według opracowań dostępnych w serwisie ptmr.info.pl na tym etapie często dochodzi do wstępnej kwalifikacji dalszego postępowania.
Jeśli obraz sugeruje łagodny charakter zmiany, na przykład przy gęstości poniżej 10 HU, pacjent zwykle trafia do poradni endokrynologicznej w ramach AOS.
Inaczej jest, gdy gęstość guzka jest wyższa albo obraz budzi wątpliwości. W takiej sytuacji pacjent może zostać skierowany bezpośrednio do szpitala na oddział endokrynologiczny, aby diagnostykę przeprowadzić szybciej i dokładniej.
W praktyce wymaga to współpracy lekarza POZ i endokrynologa, tak aby zapewnić odpowiedni nadzór nad zmianą.
Jeśli w opisie badania pojawia się informacja o guzie nadnercza, zwykle potrzebne jest zaplanowanie dalszej diagnostyki i kontroli. W większości przypadków wystarcza regularna obserwacja i okresowe powtarzanie badań.
Celem monitorowania jest potwierdzenie, że zmiana pozostaje stabilna i nie wykazuje aktywności hormonalnej.
7
Źródła:
