Śmierć bliskiej osoby, przemoc czy inne traumatyczne przeżycia mogą mieć długotrwałe konsekwencje. Badacze z Australijskiego Uniwersytetu Katolickiego postanowili sprawdzić, czy doświadczenia gromadzone przez całe życie mają związek ze sprawnością mózgu w starszym wieku. Przyjrzeli się również temu, czy umiejętność radzenia sobie z przeciwnościami może chronić przed pogorszeniem funkcji poznawczych.
Wyniki opublikowano w czasopiśmie „The Journals of Gerontology: Series B”.
Trauma a demencja. Co wykazało badanie ponad 1800 seniorów?
Naukowcy przeanalizowali dane ponad 1800 starszych mieszkańców Australii. Sprawdzili ich wcześniejsze traumatyczne doświadczenia, odporność psychiczną oraz wyniki testów oceniających pamięć i inne zdolności umysłowe.
Osoby, które doświadczyły traumatycznych wydarzeń w ciągu życia, częściej miały łagodne zaburzenia poznawcze lub demencję. Osiągały również gorsze wyniki w testach pamięci roboczej i funkcji wykonawczych.
Pamięć robocza pozwala przez krótki czas przechowywać informacje potrzebne do wykonania zadania, na przykład zapamiętać numer telefonu przed jego zapisaniem. Funkcje wykonawcze odpowiadają natomiast za planowanie, podejmowanie decyzji, kontrolowanie zachowania i dostosowywanie się do nowych sytuacji.
Co ciekawe, podobnej zależności nie stwierdzono w przypadku stresujących wydarzeń, które miały miejsce w ciągu sześciu miesięcy poprzedzających badanie. Gorsze wyniki poznawcze wiązały się z traumami przeżytymi na przestrzeni całego życia, a nie z niedawnym stresem.
„Traumatyczne doświadczenia z całego życia, a nie tylko niedawny stres, mają znaczenie dla sprawności umysłowej w starszym wieku” - mówi dr Yvonne Leung z Australijskiego Uniwersytetu Katolickiego, główna autorka badania.
Odporność psychiczna może mieć znaczenie dla pamięci
Badacze ocenili również odporność psychiczną uczestników, czyli zdolność do radzenia sobie z trudnościami i odzyskiwania równowagi po stresujących wydarzeniach.
Seniorzy o większej odporności psychicznej uzyskiwali lepsze wyniki w testach funkcji wykonawczych. Związki między traumą, odpornością psychiczną a sprawnością umysłową były przy tym na ogół silniejsze u mężczyzn niż u kobiet.
„Najtrudniejsze doświadczenia życiowe mogą pozostawiać trwały ślad w mózgu, ale nasze wyniki sugerują, że odporność psychiczna może pomagać, a kobiety i mężczyźni korzystają z niej w różny sposób” - wyjaśnia dr Yvonne Leung.
Autorka zwraca uwagę, że kobiety i mężczyźni mogą inaczej doświadczać traumatycznych wydarzeń i odmiennie na nie reagować. Dotychczas niewiele badań sprawdzało jednak, czy odporność psychiczna wiąże się z zachowaniem sprawności poznawczej po traumie oraz czy zależność ta różni się w zależności od płci.
Co istotne, odporność psychiczna nie jest cechą niezmienną.
„Odporność psychiczna nie jest czymś stałym. Może rozwijać się z czasem dzięki osobistym doświadczeniom i wsparciu społecznemu. Dlatego warto badać jej znaczenie dla zachowania sprawności umysłowej w starszym wieku” - podkreśla dr Yvonne Leung.
Czy przeżyta trauma oznacza większe ryzyko choroby Alzheimera?
Wyniki wskazują na związek między traumatycznymi doświadczeniami a gorszą sprawnością poznawczą w późniejszym wieku. Nie oznacza to jednak, że każda osoba po traumie zachoruje na demencję ani że traumatyczne wydarzenia bezpośrednio ją wywołują.
Badacze wskazują na potrzebę dalszych analiz, które pozwolą ustalić, czy różne rodzaje traumy wpływają na zdrowie mózgu w odmienny sposób. Chcą przyjrzeć się między innymi doświadczeniom wojennym weteranów oraz przemocy domowej.
„Musimy zrozumieć, jakie czynniki społeczne i indywidualne wzmacniają odporność psychiczną oraz czy jej rozwijanie może chronić starzejący się mózg, szczególnie u osób, które doświadczyły traumy” - mówi dr Yvonne Leung.
Na razie nie wiadomo, czy wzmacnianie odporności psychicznej rzeczywiście zmniejsza ryzyko demencji. Badanie wskazuje jednak, że przy ocenie zdrowia poznawczego seniorów warto uwzględniać nie tylko ich obecny stan zdrowia, ale również wcześniejsze doświadczenia życiowe.
Źródła:
- Australian Catholic University, „Lifetime trauma linked to dementia and memory problems in older Australians, study”, Medical Xpress, 11 listopada 2026 r.
- Yvonne Leung i współautorzy, „Adverse life events and cognition in older adults: the role of gender and psychological resilience”, „The Journals of Gerontology: Series B: Psychological Sciences and Social Sciences”, 2026. DOI: 10.1093/geronb/gbag100.
