Co to jest zawał serca i na czym polega?
Zawał serca, czyli ostry zawał mięśnia sercowego, występuje wtedy, gdy krew przestaje dopływać do części serca. Najczęściej dochodzi do tego, gdy zamyka się tętnica wieńcowa odpowiedzialna za dostarczanie tlenu. Odcięty od krwi fragment mięśnia zaczyna obumierać, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.
Zawał serca może wystąpić także u osób przed 40. rokiem życia. W takiej sytuacji mówi się o zawale przedwczesnym, który zwykle ma konkretne przyczyny. Nagły ból w klatce piersiowej, duszność lub silne osłabienie wymagają natychmiastowego wezwania pomocy medycznej, niezależnie od wieku.
Przyczyny zawału serca u młodych. Najczęściej chodzi o miażdżycę
Zdecydowana większość zawałów u osób poniżej 45. roku życia wiąże się z przedwczesną miażdżycą. Jak opisano w artykule opublikowanym w „Journal of the American Heart Association”, odpowiada ona za prawie 90 proc. zawałów u młodych dorosłych. W tętnicach odkłada się blaszka miażdżycowa, która może pęknąć i doprowadzić do powstania skrzepu blokującego przepływ krwi.
Pozostałe ok. 10 proc. zawałów u młodych wynika z rzadszych przyczyn niezwiązanych bezpośrednio z miażdżycą, takich jak:
- spontaniczne rozwarstwienie tętnicy wieńcowej
- nagłe skurcze naczyń krwionośnych
- zaburzenia krzepliwości krwi
- zatory w tętnicach
- stany zapalne o podłożu autoimmunologicznym
U młodych pacjentów zawał bywa gwałtowny. Znajomość najczęstszych mechanizmów pomaga lepiej ocenić ryzyko i świadomie dbać o profilaktykę.
Genetyczne ryzyko zawału przed 40. rokiem życia
Jeśli w rodzinie występowały choroby serca w młodym wieku, ma to znaczenie dla oceny ryzyka. Silnym czynnikiem są dziedziczne zaburzenia gospodarki lipidowej. Serwis Medicina (Kaunas) podaje, że rodzinna hipercholesterolemia zwiększa ryzyko wczesnego zawału 15 do 20 razy w porównaniu z populacją ogólną.
Znaczenie może mieć także wysoki poziom lipoproteiny(a), czyli Lp(a). To niezależny parametr, który u młodych osób zwiększa ryzyko problemów z sercem dwu- lub trzykrotnie. Przy podejrzeniu dużego obciążenia rodzinnego warto wykonać podstawowy profil lipidowy i sprawdzić poziom cholesterolu oraz triglicerydów.
Używki i doping a ryzyko zawału u młodych
Styl życia i używki bezpośrednio wpływają na stan naczyń krwionośnych. Palenie tytoniu dostarcza nikotynę i toksyczne związki, które uszkadzają śródbłonek i sprzyjają powstawaniu skrzepów. E papierosy także dostarczają nikotynę, która działa niekorzystnie na układ krążenia.
Ryzyko zwiększają także substancje psychoaktywne oraz część środków stosowanych do budowy masy mięśniowej. PubMed Central opisuje m.in. takie mechanizmy:
- kokaina – drastycznie zwiększa zapotrzebowanie serca na tlen i może wywołać zawał nawet przy zdrowych tętnicach
- amfetamina i metamfetamina – powodują silne skurcze naczyń krwionośnych, co u 1 na 4 pacjentów przyjmujących te środki prowadzi do problemów wieńcowych
- sterydy anaboliczne – prowadzą do przerostu serca i zwłóknień, co drastycznie zwiększa ryzyko zakrzepicy
Skutki mogą nie być widoczne od razu, ale z czasem osłabiają serce i naczynia krwionośne.
Zawał serca u młodych w Polsce. Dane z rejestru ORPKI
Zawały u osób przed 40. rokiem życia dotyczą także Polski. Dane z Krajowego Rejestru Procedur Kardiologii Inwazyjnej (ORPKI), udostępnione w serwisie PubMed, wskazują, że młodzi pacjenci stanowią około 1,3 proc. wszystkich przypadków zawału. W analizie ORPKI odsetek ten rósł z 1,20 proc. do 1,43 proc.
Dane ORPKI pokazują też różnice między płciami. W grupie młodych pacjentów mężczyźni stanowią 86,3 proc. chorych. U osób poniżej 40. roku życia częściej diagnozuje się cięższą postać zawału, wymagającą natychmiastowej interwencji w celu udrożnienia tętnicy.
Jak zmniejszyć ryzyko zawału przed 40. rokiem życia?
Podstawą profilaktyki jest regularna kontrola parametrów zdrowotnych. Nawet przy dobrym samopoczuciu warto raz w roku zmierzyć ciśnienie tętnicze, sprawdzić poziom cukru we krwi i wykonać lipidogram. Wczesne wykrycie nadciśnienia lub wysokiego cholesterolu ułatwia szybkie wdrożenie zmian, które mogą mieć kluczowe znaczenie dla rokowania.
W codziennym życiu największe znaczenie ma rezygnacja z palenia i unikanie substancji obciążających układ krążenia. Pomagają też regularna aktywność fizyczna, na przykład marsze lub pływanie, oraz dieta bogata w warzywa i zdrowe tłuszcze. Jeśli w rodzinie występowały wczesne zawały, warto poinformować o tym lekarza, aby w razie potrzeby rozszerzyć profilaktykę o dodatkowe badania.
6
Źródła:
