Co to jest konflikt serologiczny?

2018-10-17 15:02 Agnieszka Roszkowska | Konsultacja: dr Paweł Kubik, ginekolog położnik

Konflikt serologiczny może się pojawić, gdy matka ma krew z czynnikiem Rh-, a ojciec Rh+. Wtedy organizm przyszłej mamy postrzega jej własne dziecko jako coś obcego i atakuje je przeciwciałami. Na szczęście, medycyna potrafi sobie radzić z konfliktem serologicznym. Czym jest antygen D i kiedy podaje się immunoglobulinę anty D?

Spis treści

  1. Konflikt serologiczny - jakie są przyczyny?
  2. Konflikt serologiczny - tabela
  3. Konflikt serologiczny - skutki
  4. Konflikt serologiczny - jak zapobiec? Szczepionka
  5. Konflikt serologiczny - jak leczyć?

Konflikt serologiczny bierze się stąd, że ludzka krew nie jest taka sama u wszystkich – we krwi jednych ludzi występuje pewien czynnik, tzw. antygen D, a u innych go nie ma. Może zdarzyć się tak, że nienarodzone dziecko go ma (dziedziczy po ojcu), a mama – nie.

Konflikt serologiczny - jakie są przyczyny?

Kiedy organizm mamy "zorientuje się", że we krwi płodu jest nowa, nieznana mu cząstka, traktuje ją jak intruza, coś obcego, i w odruchu obronnym wytwarza przeciwciała, które mają zniszczyć "obcego". Organizm mamy "dowiaduje się" o tym tylko wtedy, gdy jej krew zetknie się z krwią płodu, a tak dzieje się zwykle dopiero podczas porodu lub poronienia.

Dlatego w przypadku pierwszej ciąży zagrożenia dla dziecka prawie nie ma, bo organizm mamy nie ma już czasu na zaatakowanie dziecka. A nawet jeśli zdąży wytworzyć przeciwciała, są one na początku bardzo słabe i nie potrafią pokonać bariery łożyskowej. Dopiero 1,5 do 6 miesięcy później produkowane są przeciwciała silniejsze, które mogą przechodzić przez łożysko.

Pozostają one w organizmie matki i jeśli podczas kolejnej ciąży przenikną przez łożysko do krwiobiegu płodu, zaatakują jego czerwone krwinki. Zjawisko takie to właśnie konflikt serologiczny.

Konflikt serologiczny - tabela

Każdy z nas ma określoną grupę krwi (A, B, AB lub 0), ale jest jeszcze coś, co naszą krew różni. Większość ludzi ma na powierzchni czerwonych krwinek tzw. antygen D, pozostali zaś go nie mają.

Początkowo antygen D wykryto u małp Rhesus, dlatego nazwano go czynnikiem Rh.

Krew osób, u których występuje czynnik Rh, określa się jako RH+, natomiast pozostali mają krew RH-. Tych pierwszych jest zdecydowanie więcej, bo aż 85 proc., podczas gdy osoby z krwią Rh - stanowią 15 proc. ludzkiej populacji.

A zatem także większość przyszłych mam ma Rh+ (żeby to sprawdzić, lekarz już podczas pierwszej wizyty zleca badanie krwi). Jeśli i ty masz krew RH+, konflikt serologiczny ci nie grozi, bo problem cię nie dotyczy.

Gdy zaś należysz do owej 15-proc. mniejszości o krwi RH-, wtedy ważne jest, jaki czynnik Rh ma ojciec dziecka. Jeśli też ujemny, to znaczy, że także wasze dziecko będzie miało RH- (czynnik dziedziczy się po którymś z rodziców) i niczym to nie grozi, bo Rh matki i dziecka będzie takie samo.

Konflikt serologiczny może zaistnieć tylko wtedy, gdy matka dziecka ma krew RH-, a ojciec RH+. I oczywiście, gdy płód odziedziczy czynnik RH po ojcu (dzieje się tak w 60 proc. przypadków).

Konflikt krwi tabelka
Autor: mm
Ważne

Przedostawaniu się krwi płodu do krwiobiegu matki sprzyjają:

Aby powstały przeciwciała, do organizmu matki musi przedostać się co najmniej 0,2 ml krwi płodowej.

Każda przyszła mama do 12. tygodnia ciąży powinna mieć oznaczoną grupę krwi, czynnik Rh, oraz (gdy ma Rh-) poziom przeciwciał atakujących czerwone krwinki płodu.

Konflikt serologiczny - skutki

Dawniej konflikt serologiczny mógł spowodować u płodu bardzo poważną anemię, żółtaczkę, a nawet jego obumarcie.

Obecnie medycyna nawet w przypadku wystąpienia konfliktu potrafi uratować dziecko, ale przede wszystkim stara się do niego nie do puścić, zapobiegając powstaniu przeciwciał.

Konflikt serologiczny - jak zapobiec. Szczepionka

Jak już wspomniano, główny wysiłek medycyna kładzie na to, by nie dopuścić do powstania konfliktu. W tym celu wszystkim ciężarnym kobietom o krwi Rh- podaje się w zastrzyku immunoglobulinę anty D (określaną też jako anty RhD lub Rhogam).

Jest to naturalny produkt wytwarzany z krwi, który zapobiega powstaniu w ciele matki groźnych dla dziecka przeciwciał - w ten sposób, że natychmiast niszczy wszystkie krwinki płodu, które mogły dostać się do krwiobiegu matki. Bo kiedy nie ma czynnika uczulającego (antygenu D), to nie mogą się wytworzyć przeciwko niemu przeciwciała.

Niektórzy lekarze zalecają podanie dwóch dawek immunoglobuliny anty D - jedną w 28. tygodniu ciąży, drugą wkrótce po porodzie.

Skuteczność takiej profilaktyki wynosi 99 proc. W Polsce zazwyczaj immunoglobulinę podaje się tylko jeden raz - po porodzie (do 72 godzin od narodzin dziecka). Taka profilaktyka jest skuteczna w 96-98 proc. Immunoglobulinę powinny otrzymać także kobiety z czynnikiem Rh-, u których:

  • usunięto ciążę pozamaciczną
  • stwierdzono poronienie
  • wystąpił silny krwotok w II lub III trymestrze ciąży
  • poddawały się inwazyjnym badaniom prenatalnym (amniopunkcja, biopsja kosmówki)
  • miały przeprowadzoną aborcję.

Każda z tych sytuacji zwiększa ryzyko przedostania się krwi płodu do krwiobiegu matki. W wyjątkowych przypadkach (gdy nie podano immunoglobuliny lub wymieszanie krwi matki i dziecka nastąpiło, zanim ją podano) w organizmie matki powstają przeciwciała mogące niszczyć czerwone krwinki płodu z dodatnim czynnikiem Rh (dotyczy to ok. 1,5 proc. kobiet, których płód ma Rh+). Co wtedy?

Konflikt serologiczny - jak leczyć?

Gdy specjalne badania krwi (tzw. odczyn Coombsa) wykażą, że we krwi przyszłej mamy są obecne przeciwciała anty D, powinna ona zostać otoczona szczególną opieką lekarską. Poziom przeciwciał w jej organizmie musi być pod stałą kontrolą.

W tym celu wykonuje się dodatkowe badania w 28., 32. i 36. tygodniu ciąży. Należy także co 2-3 tygodnie przeprowadzać badanie USG, które sprawdzi, jak konflikt serologiczny wpływa na dziecko.

Podczas tego badania lekarz ocenia wielkość łożyska i płodu, obrzęki i przesięki do jam płodu oraz jego żywotność.

Gdy poziom przeciwciał jest niski – zagrożenie jest niewielkie i może obejdzie się bez interwencji medycznej. Kiedy natomiast przeciwciał jest tak dużo, że zagrażają bezpieczeństwu dziecka, być może lekarze podejmą decyzję o wcześniejszym ukończeniu ciąży i przeprowadzeniu transfuzji krwi u dziecka.

Bardzo rzadko się zdarza, by transfuzja była konieczna jeszcze przed porodem, ale taki zabieg również jest możliwy.

Przenikanie przeciwciał anty D przez łożysko nasila się po 16.-18. tygodniach ciąży, a największe jest w III trymestrze, dlatego ciążę konfliktową powinno się zakończyć w 37. lub 38. tygodniu jej trwania.

Konflikt serologiczny [wideo]

Rozwijamy nasz serwis dzięki wyświetlaniu reklam.

Blokując reklamy, nie pozwalasz nam tworzyć wartościowych treści.

Wyłącz AdBlock i odśwież stronę.

miesięcznik "M jak mama"

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W nowym M jak Mama o tym, czy w ciąży można zaszczepić się przeciwko grypie oraz jakie pozycje porodowe przyspieszają przejście dziecka przez kanał rodny. Przeczytaj również o tym, co przysługuje studiującej mamie i kiedy dziecko jest gotowe do siadania

Kup dostęp od 2,50 zł
mjm 11/19
KOMENTARZE
Hmm
|

Poczytaj sobie trochę więcej o grupach krwi. Dziecko zawsze dziedziczy część po matce i część po ojcu. Nie ma czegoś takiego jak dziedziczenie grupy krwi po matce LUB ojcu. Jeżeli ojciec jest ++ a matka - - (bo tylko przy dwóch minusach ma grupę ujemną! ) To dziecko na 100% będzie + - .Jeśli ojciec odziedziczył jeden recesywny gen i ma czynnik Rh dodatni + - a matka Rh - - wtedy dziecko może mieć + - ALBO - - . To jaką grupę Rh + , czy to jest + + czy + - nie opisują szczegółowo na wynikach...i tyle. Podobnie, jak przy dziedziczeniu koloru oczu i całej reszty, gen recesywny może być obecny...albo nie.

Lena
|

Lekarz prowadzący, to jego obowiązek. W przypadku zasadności zastosowania zastrzyku profilaktycznego lekarz ginekolog jest osobą, która powinna poinformować pacjentkę o refundacji i możliwości wykonania takiej profilaktyki w ogóle.

Bessa
|

O refundacji dowiedziałam się od koleżanki... kto powinien udzielać takich informacji?

Vivienne
|

Zastrzyk w 28 tc jest profilaktyczny, bo u matki może dojść do immunizacji w każdym momencie ciąży. Immunoglobina jeszcze przed porodem obniża ryzyko wystąpienia konfliktu. Zastrzyk podawany po porodzie zmniejsza ryzyko immunizacji o 98%, zostają jeszcze te 2%...

Cassio
|

Śródciążowej? Ale po co właściwie w trakcie ciąży? To nie robi się zastrzyku po porodzie?

Pegasus
|

A ja właśnie dowiedziałam się, że od 1. stycznia tego roku wprowadzono refundację profilaktyki śródciążowej! Jednak jest nadzieja dla naszej służby zdrowia :) Zwłaszcza, że sam zastrzyk po porodzie redukuje ryzyko immunizacji jedynie w 98%... Warto pomyśleć o dodatkowym zabezpieczeniu.

Kaja
|

Dziewczyny, poczytajcie o możliwościach konfliktu, popytajcie lekarza. Dużo rzetelnej wiedzy znajdziecie np. na konfliktserologiczny.pl Tyle dobrego, że mimo nadal braku refundacji w trakcie ciąży, świadomość problemu rośnie.

Nicole
|

Właśnie przeciwnie, na szczęście zazwyczaj są łagodniejsze :) Co prawda u noworodka może wystąpić nasilona żółtaczka, ale wtedy stosuje się fototerapię i często jest to wystarczające leczenie.

agatha
|

A taki konflikt przy głównych grupach też skutkuje hemolityczną czy konsekwencje są poważniejsze?

Nicole
|

Konflikt serologiczny występuje nie tylko przy różnicach w Rh, ale też przy rozbieżności grup głównych krwi, czyli jak matka ma grupę 0, a dziecko odziedziczy po ojcu A, B lub AB. To się zdarza rzadziej, ale ryzyko jest już przy pierwszej ciąży.