Skąd się bierze radon w domu i jak dostaje się do środka?
Radon to naturalny gaz promieniotwórczy, którego nie da się wyczuć węchem ani smakiem. Powstaje podczas rozpadu uranu obecnego w glebie i skałach. Do domu trafia najczęściej przez nieszczelności w fundamentach, pęknięcia ścian oraz otwory wokół instalacji, na przykład rur kanalizacyjnych.
Radon może gromadzić się w każdym domu, zarówno starym, jak i nowym. Agencja Ochrony Środowiska USA (EPA) podaje, że kumuluje się w budynkach z piwnicą oraz w domach postawionych bezpośrednio na gruncie. Rzadziej trafia do wnętrza z wodą ze studni głębinowych albo uwalnia się z niektórych materiałów budowlanych.
W domu spędzamy najwięcej czasu, dlatego stężenie radonu w pomieszczeniach ma realne znaczenie dla zdrowia. Ponieważ nie da się go wyczuć, obecność radonu potwierdza wyłącznie pomiar. Zrozumienie, którędy gaz wnika do budynku, ułatwia ocenę, gdzie warto szukać nieszczelności, zwłaszcza na najniższych kondygnacjach.
Czy radon w domu może powodować raka płuca?
Badania pokazują, że długotrwałe przebywanie w pomieszczeniach o wysokim stężeniu radonu zwiększa ryzyko raka płuca. WHO wskazuje radon jako jedną z głównych przyczyn tego nowotworu u osób niepalących. Pierwsze dowody pochodziły z obserwacji pracowników kopalni uranu, ale późniejsze analizy potwierdziły zagrożenie także w domach.
Ryzyko rośnie wraz ze stężeniem radonu w powietrzu w domu. WHO podaje, że wzrost średniego stężenia o 100 Bq/m³ wiąże się ze wzrostem ryzyka raka płuca o około 16 proc. Zależność jest liniowa, czyli im wyższe stężenie i im dłuższa ekspozycja, tym większe prawdopodobieństwo zachorowania.
Badania z Europy, Ameryki Północnej i Chin wskazują, że także stężenia spotykane w domach mają znaczenie dla liczby zachorowań. To problem globalny, dotyczący milionów osób. Wiedza o ryzyku ułatwia podjęcie działań, które ograniczają narażenie domowników.
Normy radonu w Polsce i UE: ile Bq/m³ to dopuszczalny poziom?
Instytucje międzynarodowe i krajowe wyznaczają poziomy odniesienia radonu w budynkach. WHO w 2009 roku zarekomendowała, by stężenie w domu nie przekraczało 100 Bq/m³. To poziom, przy którym ryzyko uznaje się za możliwie niskie, ale zalecenie pozostaje proste: im mniej radonu, tym lepiej.
W Unii Europejskiej przyjęto wyższy dopuszczalny próg. Wspólne Centrum Badawcze (JRC) Komisji Europejskiej wskazuje, że roczna średnia w mieszkaniach nie powinna przekraczać 300 Bq/m³. Ten sam poziom obowiązuje w polskim prawie i traktuje się go jako sygnał do wdrożenia działań ograniczających radon.
Poziom 300 Bq/m³ to najwyższa dopuszczalna wartość wynikająca z unijnych standardów bezpieczeństwa. Jeśli pomiar w domu przekroczy ten próg, warto rozważyć poprawę wentylacji lub uszczelnienie fundamentów. Trzeba też pamiętać, że to norma dla średniej rocznej, bo stężenie radonu zmienia się w ciągu dnia i zależy od warunków pogodowych.
Pomiar radonu w domu: jak sprawdzić poziom i które testy są wiarygodne?
Poziom radonu w domu można sprawdzić wyłącznie pomiarem. Najczęściej stosuje się testy krótkoterminowe trwające od 2 do 90 dni, które dają wstępny obraz sytuacji. Wynik trzeba interpretować ostrożnie, bo stężenie radonu naturalnie się waha.
EPA wymienia kilka urządzeń i metod wykorzystywanych do pomiaru radonu:
- pojemniki z węglem aktywnym
- detektory typu alpha track
- komory jonizacyjne typu electret
- monitory ciągłe, które śledzą zmiany stężenia w czasie rzeczywistym
- detektory scyntylacyjne
Najbardziej miarodajne są pomiary długoterminowe trwające ponad 3 miesiące. Ministerstwo Zdrowia zaleca, by w Polsce wykonywać je w okresie grzewczym, czyli od października do marca. W tym czasie rzadziej wietrzymy, a różnica temperatur między domem a gruntem sprzyja napływowi radonu, więc łatwiej uchwycić wyższe stężenia.
Radon w Polsce: gdzie ryzyko jest większe i jak obniżyć stężenie w domu?
W Polsce ochronę przed radonem opisuje Krajowy plan działania ogłoszony przez Ministra Zdrowia w 2021 roku. Dokument wskazuje obszary, gdzie ze względu na budowę geologiczną częściej występują podwyższone stężenia radonu. Chodzi zwłaszcza o powiaty z większą zawartością uranu w podłożu lub miejsca, gdzie wykryto dużo radonu w ujęciach wody pitnej.
Jeśli mieszkasz na takim obszarze albo pomiar w domu wykazał wynik powyżej 300 Bq/m³, można podjąć działania ograniczające problem. Najprostszym krokiem jest częstsza wymiana powietrza. Polskie przepisy dotyczące bezpieczeństwa radiacyjnego wskazują, że pomaga w tym montaż lub usprawnienie wentylacji mechanicznej.
Ograniczanie radonu w domu zwykle nie wymaga skomplikowanych rozwiązań, ale konsekwencji. Znaczenie ma drożność kratek wentylacyjnych i regularne wietrzenie, szczególnie w najniżej położonych pomieszczeniach. Przy budowie lub remoncie warto zadbać o dobrą izolację fundamentów i podłóg na gruncie, żeby zmniejszyć napływ gazu z ziemi.
8
Źródła:
