- Badanie cytologiczne służy wyłącznie do wykrywania raka szyjki macicy i nie pokazuje zmian na jajnikach
- Najczęstsze sygnały choroby to utrzymujące się wzdęcia, bóle brzucha oraz nagląca potrzeba oddawania moczu
- Według National Cancer Institute ryzyko zachorowania zwiększają mutacje genów BRCA1 i BRCA2 oraz endometrioza
- Podstawą diagnostyki przy niepokojących objawach jest badanie poziomu markera CA125 oraz USG dopochwowe
- Z raportu GLOBOCAN 2024 wynika, że w Polsce diagnozuje się rocznie około 4820 przypadków tego nowotworu
Czy cytologia wykrywa raka jajnika? Dlaczego prawidłowy wynik nie wyklucza choroby
Rak jajnika często rozpoznaje się późno, bo długo nie daje charakterystycznych objawów. Stąd częsty błąd: przekonanie, że regularna cytologia „zabezpiecza” przed każdym nowotworem ginekologicznym. Jak podaje Centers for Disease Control and Prevention (CDC), cytologia służy wyłącznie do wykrywania raka szyjki macicy, a nie ma prostego testu przesiewowego, który wykrywałby raka jajnika u kobiet bez objawów.
To oznacza, że nawet przy prawidłowym wyniku cytologii rak jajnika może się rozwijać. Wymaz pobiera się z szyjki macicy, więc nie pokazuje zmian w jajnikach. Dlatego ważne jest, by reagować na utrzymujące się objawy i nie odkładać wizyty u lekarza, jeśli coś niepokoi.
Objawy raka jajnika mimo prawidłowej cytologii. Na co zwrócić uwagę
Objawy raka jajnika bywają nieoczywiste i łatwo je pomylić z problemami trawiennymi albo zmęczeniem. Badania opublikowane w PubMed Central wskazują, że dolegliwości mogą pojawić się nawet rok przed rozpoznaniem. Jeśli takie objawy utrzymują się dłużej, warto skonsultować je z lekarzem. Najczęściej pacjentki zgłaszają:
- ból i tkliwość brzucha (u około 30 proc. chorych)
- wzdęcia i inne dolegliwości żołądkowo jelitowe
- naglące parcie na mocz lub wyraźnie częstsze oddawanie moczu
- zwiększenie obwodu brzucha lub uczucie ciężkości w miednicy
- ból miednicy (rzadziej niż dolegliwości brzuszne).
Kto jest w grupie ryzyka raka jajnika? Najważniejsze czynniki
Na raka jajnika częściej chorują osoby z określonymi czynnikami ryzyka. National Cancer Institute (NCI) wskazuje m.in. na predyspozycje genetyczne i wywiad rodzinny. Jeśli rak jajnika wystąpił u mamy, siostry lub babci, ryzyko może być wyższe, zwłaszcza przy mutacjach BRCA1 lub BRCA2.
Poza genetyką znaczenie mają też niektóre choroby i cechy zdrowotne. Na podstawie danych NCI do czynników wiązanych z wyższym ryzykiem należą:
- zdiagnozowana i potwierdzona laparoskopowo endometrioza
- stosowanie terapii hormonalnej (zarówno obecnie, jak i w niedalekiej przeszłości)
- podwyższona masa ciała i wysoki wskaźnik BMI
- większy wzrost (ryzyko rośnie o około 7 proc. na każde dodatkowe 5 cm wzrostu).
Badania przy podejrzeniu raka jajnika. CA125 i USG dopochwowe
Jeśli masz niepokojące objawy z brzucha lub układu moczowego, nie czekaj do kolejnej cytologii. Skontaktuj się z lekarzem pierwszego kontaktu albo ginekologiem. Zgodnie z wytycznymi National Institute for Health and Care Excellence (NICE) podstawą diagnostyki jest badanie krwi z oznaczeniem markera CA125, którego podwyższony poziom może sugerować zmiany nowotworowe.
Wynik CA125 nie rozstrzyga sam o rozpoznaniu, ale pomaga zaplanować dalszą diagnostykę. Przy nieprawidłowym stężeniu CA125 lekarz zwykle zleca badania obrazowe, w tym USG dopochwowe. To połączenie daje dokładniejszą ocenę jajników niż sama cytologia, dlatego nie warto zwlekać z wizytą i badaniami.
Ile przypadków raka jajnika jest w Polsce? Dane GLOBOCAN 2024 i co z nich wynika
Dane pokazują, że rak jajnika to istotny problem zdrowotny w Polsce. Z raportu GLOBOCAN 2024 wynika, że co roku diagnozuje się około 4820 nowych przypadków. W tych samych statystykach mowa też o ponad 3000 zgonów rocznie, dlatego przy utrzymujących się objawach nie warto opierać się wyłącznie na cytologii.
W praktyce kluczowe jest, by nie ignorować objawów i zgłosić je lekarzowi. Jeśli wzdęcia, bóle brzucha lub naglące parcie na mocz utrzymują się dłużej niż 2–3 tygodnie, umów wizytę u lekarza pierwszego kontaktu albo ginekologa. W rozmowie możesz zapytać o badanie CA125 i USG dopochwowe. Wcześnie wykryte zmiany zwiększają szanse na skuteczne leczenie.
Od nastolatki do seniorki. Zalecane badania ginekologiczne (kalendarz) GALERIA
8
Źródła:
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion; Division of Cancer Prevention and Control
- PubMed Central (PMC)
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
- National Cancer Institute (NCI)
- International Agency for Research on Cancer (IARC), Global Cancer Observatory (GLOBOCAN 2024)
