- Według danych CDC śmiertelność przy zakażeniu krwi u osób starszych sięga nawet 60 proc
- Naturalne starzenie się układu odpornościowego sprawia, że bakterie łatwiej przenikają do głębokich tkanek organizmu
- Raport KOROUN wskazuje, że w 2025 roku niemal połowa zakażeń inwazyjnych dotyczyła osób starszych
- Szczepionka skoniugowana wykazuje aż 75 proc. skuteczności w zapobieganiu inwazyjnej chorobie pneumokokowej u seniorów
Pneumokoki u seniorów: co to za bakterie i jakie choroby wywołują
Pneumokoki (Streptococcus pneumoniae) mogą bytować w nosie i gardle bez objawów. Problem zaczyna się wtedy, gdy dostaną się do płuc, krwi albo płynu mózgowo-rdzeniowego i wywołają ciężką infekcję. U dorosłych najczęściej dochodzi do pneumokokowego zapalenia płuc, które u seniorów bywa szczególnie obciążające.
Choroba pneumokokowa może mieć też postać inwazyjną, czyli wtedy, gdy bakterie pojawiają się w miejscach, które zwykle są od nich wolne. CDC wskazuje, że do najcięższych należą bakteriemia (zakażenie krwi) oraz zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Według danych CDC śmiertelność u seniorów może sięgać 60 proc. przy bakteriemii i około 22 proc. przy zapaleniu opon.
Dlaczego seniorzy częściej chorują na pneumokoki: jak wiek osłabia odporność
Z wiekiem w organizmie nasila się przewlekły stan zapalny określany jako inflammaging. Układ odpornościowy działa wtedy mniej sprawnie i wolniej reaguje na bakterie. To ułatwia pneumokokom zasiedlenie dróg oddechowych i rozwój choroby.
Badania opisane w czasopiśmie Frontiers in Cellular and Infection Microbiology wskazują na konkretne osłabienia mechanizmów obronnych u seniorów:
- obniżony poziom interferonu typu I, który pomaga kontrolować liczbę bakterii
- mniejsza produkcja ważnych białek odpornościowych, takich jak interleukiny
- osłabienie neutrofili, czyli komórek odpowiedzialnych za bezpośrednie niszczenie patogenów
- trudności w tworzeniu tak zwanych pułapek zewnątrzkomórkowych, które powinny unieruchamiać bakterie
Te zmiany sprawiają, że organizm seniora ma trudniej z samodzielnym zwalczaniem pneumokoków, nawet przy dobrej ogólnej kondycji. Gdy bariera ochronna w nosie i gardle słabnie, bakterie łatwiej przenikają do głębszych tkanek.
Pneumokoki a choroby przewlekłe: kto ma większe ryzyko hospitalizacji
Ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia pneumokokami rośnie u osób z chorobami współistniejącymi. Badanie opisane w BMC Pulmonary Medicine wykazało, że im więcej takich chorób ma pacjent, tym większa jest szansa na hospitalizację. Najsilniej z ryzykiem wiązały się wcześniejsze zachorowania na zapalenie płuc oraz nowotwory układu krwiotwórczego.
Istnieje długa lista schorzeń, które sprawiają, że organizm jest bardziej podatny na groźne skutki infekcji:
- przewlekłe choroby układu oddechowego
- przewlekłe choroby serca
- cukrzyca oraz przewlekłe choroby nerek
- ciężkie choroby wątroby
- leczenie obniżające odporność (immunosupresja)
Znaczenie mają też czynniki stylu życia, takie jak palenie i nadużywanie alkoholu, bo dodatkowo osłabiają wydolność płuc i całego organizmu. W grupie osób po 80. roku życia, przy kilku chorobach współistniejących, ryzyko zgonu podczas hospitalizacji z powodu pneumokokowego zapalenia płuc wynosi ponad 10 proc.
Inwazyjna choroba pneumokokowa w Polsce: dane dla osób po 65. roku życia
Dane z raportu KOROUN pokazują, że problem pneumokoków dotyczy szczególnie seniorów. W 2025 roku odnotowano ponad 2200 przypadków inwazyjnej choroby pneumokokowej, a ponad połowa dotyczyła osób po 65. roku życia. Zapadalność rośnie z każdą kolejną dekadą życia.
Najwyższy wskaźnik zachorowań dotyczy grupy po 85. roku życia. KOROUN podaje, że w 2025 roku ogólny współczynnik śmiertelności wśród seniorów z inwazyjną chorobą pneumokokową wyniósł 43,3 proc. Oznacza to, że tej infekcji nie przeżywa niemal co druga osoba w tej sytuacji.
Szczepienie przeciw pneumokokom po 65. roku życia: skuteczność i bezpieczeństwo
Najskuteczniejszą formą profilaktyki są szczepienia przeciw pneumokokom, uznawane za bezpieczne i dobrze przebadane. Publikacja w Morbidity and Mortality Weekly Report podaje, że szczepionka skoniugowana PCV13 ma 75 proc. skuteczności w zapobieganiu inwazyjnej chorobie pneumokokowej u osób po 65. roku życia. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy celem jest ograniczenie ryzyka ciężkiego przebiegu i hospitalizacji.
Szczepienie pomaga zmniejszyć ryzyko zakażenia krwi, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych oraz pneumokokowego zapalenia płuc. CDC podaje, że te preparaty są bezpieczne i rzadko powodują poważne odczyny poszczepienne, co ma znaczenie zwłaszcza u osób z wielochorobowością. Taka profilaktyka ogranicza ryzyko najcięższego przebiegu choroby.
Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia pneumokokami: szczepienie i proste nawyki
Jeśli jesteś seniorem lub opiekujesz się osobą starszą, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym o szczepieniu przeciw pneumokokom. Nie warto czekać na objawy, bo choroba może rozwijać się szybko i u seniorów bywa nietypowa, na początku daje na przykład silne osłabienie. Warto zapytać o dostępne preparaty i o to, czy przysługuje refundacja szczepionki.
Ogólna kondycja też ma znaczenie dla odporności. Regularne leczenie chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie, zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji. Do tego dochodzą proste rzeczy: unikanie dymu tytoniowego i higiena rąk, które razem ze szczepieniem dają najlepszą ochronę przed pneumokokami.
7
Źródła:
