- Krótka terapia inhibitorami pompy protonowej trwa zazwyczaj od 4 do 12 tygodni
- Badania na grupie 17 000 osób nie potwierdziły związku leków z demencją lub nowotworami
- U około 1,4 proc. pacjentów stosujących te preparaty stwierdzono wyższe ryzyko zakażeń jelitowych
- Leki na zgagę mogą istotnie zmieniać działanie środków nasercowych oraz preparatów przeciwzakrzepowych
- Nagłe przerwanie kuracji po miesiącu grozi bolesnym efektem odbicia i nadprodukcją kwasu żołądkowego
Inhibitory pompy protonowej (IPP): co to za leki i na co się je stosuje?
Inhibitory pompy protonowej (IPP) to leki, które zmniejszają wydzielanie kwasu żołądkowego. Stosuje się je m.in. przy zgadze, chorobie refluksowej oraz wrzodach żołądka i dwunastnicy. Dzięki obniżeniu kwasowości soku żołądkowego ułatwiają gojenie podrażnionej śluzówki przełyku i żołądka.
Większość danych o skuteczności IPP dotyczy krótkiej terapii trwającej zwykle 4 do 12 tygodni. Zgodnie z wytycznymi AGA Clinical Practice taki czas leczenia często wystarcza m.in. przy zakażeniu Helicobacter pylori i w stanach zapalnych. W praktyce wiele osób przyjmuje IPP miesiącami, a nawet latami, dlatego pojawia się pytanie o bezpieczeństwo dłuższej kuracji.
W Polsce IPP są często przepisywane i dostępne w ramach refundacji. Jak podaje Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, stosuje się je nie tylko przy objawach refluksu, ale też profilaktycznie jako ochronę żołądka u osób przyjmujących leki przeciwbólowe z grupy NLPZ. Chodzi o zmniejszenie ryzyka nadżerek i owrzodzeń u pacjentów z grup ryzyka.
Czy IPP stosowane długo są bezpieczne? Co mówią badania
Długotrwałe stosowanie IPP budziło obawy o możliwy wpływ na serce, nerki i funkcje poznawcze. W części publikacji sugerowano związek m.in. z zawałami, demencją czy złamaniami wynikającymi z osteoporozy. Warto jednak podkreślić, że w wielu przypadkach nie potwierdzono jednoznacznie, że to IPP były bezpośrednią przyczyną tych problemów.
Duża obserwacja opisana w ACG Clinical Guideline objęła ponad 17 000 pacjentów i trwała 3 lata. Sprawdzano, czy osoby przyjmujące pantoprazol częściej chorują na demencję, nowotwory i choroby nerek niż osoby otrzymujące placebo. Wynik był taki, że nie wykazano istotnych różnic między grupami.
W badaniach jako realne ryzyko najczęściej wskazuje się zakażenia jelitowe. Kwas żołądkowy jest naturalną barierą dla drobnoustrojów, a przy jego mniejszej ilości bakterie łatwiej się namnażają. W analizowanych danych zakażenia (m.in. Clostridioides difficile) dotyczyły około 1,4 proc. badanych.
Kiedy długie stosowanie IPP ma uzasadnienie? Najczęstsze wskazania
Są sytuacje, w których korzyści z dłuższego stosowania IPP przewyższają możliwe ryzyko. W części chorób przewodu pokarmowego terapia może trwać dłużej niż standardowe 8 tygodni. Celem jest zmniejszenie ryzyka powikłań, takich jak krwawienie z przewodu pokarmowego czy rozwój zmian w przełyku.
Zgodnie z międzynarodowymi i polskimi wytycznymi do wskazań do długotrwałego leczenia IPP należą:
- przełyk Barretta, czyli stan przednowotworowy wywołany przewlekłym drażnieniem przełyku przez kwas
- ciężkie, nadżerkowe zapalenie przełyku, które bez leków szybko nawraca
- zespół Zollingera-Ellisona, w którym żołądek produkuje ogromne ilości kwasu
- stałą ochronę żołądka u osób, które muszą codziennie przyjmować leki przeciwbólowe i mają wysokie ryzyko krwawień
- zwężenia przełyku powstałe w wyniku choroby refluksowej
Przy dyspepsji czynnościowej lub łagodnym refluksie, który szybko wraca po odstawieniu, także bywa rozważana dłuższa kuracja. W praktyce chodzi o dobranie najniższej skutecznej dawki, która kontroluje objawy. To ułatwia ocenę, czy leczenie nadal jest potrzebne.
Interakcje IPP: z jakimi lekami nie łączyć leków na zgagę?
Przy jednoczesnym stosowaniu wielu leków warto sprawdzić możliwe interakcje z IPP. Ponieważ IPP zmieniają kwaśność w żołądku, mogą osłabiać albo nasilać działanie niektórych preparatów. Baza DailyMed opisuje kilka ważnych połączeń, które trzeba uwzględnić przy planowaniu leczenia.
Szczególną ostrożność warto zachować przy lekach wpływających na krzepliwość krwi i przy preparatach kardiologicznych. Do najważniejszych interakcji należą:
- warfaryna i klopidogrel — IPP mogą zmieniać ich stężenie we krwi, co grozi nieprawidłowymi krwawieniami lub osłabieniem ochrony przed zakrzepami
- digoksyna — stosowana w chorobach serca, jej poziom może wzrosnąć podczas brania leków na zgagę
- metotreksat — lek stosowany w chorobach autoimmunologicznych i nowotworowych, którego toksyczność może wzrosnąć
- niektóre leki przeciwgrzybicze oraz leki, których działanie może się zmieniać przy innej kwasowości żołądka, m.in. diazepam i citalopram
- dziurawiec oraz ryfampicyna — mogą one znacznie osłabić działanie leków na zgagę
W tekście ulotek niektórych leków przeciwwirusowych (np. stosowanych w terapii HIV) można znaleźć informację, że nie należy ich łączyć z omeprazolem. W praktyce warto sprawdzać ulotki i podawać pełną listę przyjmowanych preparatów, także tych bez recepty. To zmniejsza ryzyko działań niepożądanych i utraty skuteczności leczenia.
Jak odstawić IPP bez efektu odbicia? Bezpieczne zmniejszanie dawki
Jeśli IPP są stosowane dłużej niż 4 tygodnie, nie powinno się ich odstawiać nagle. Organizm może zareagować tzw. efektem odbicia, czyli przejściową nadprodukcją kwasu. Objawia się to nasilonym pieczeniem i bólem, nawet gdy pierwotna przyczyna dolegliwości została już opanowana.
NSW Therapeutic Advisory Group zaleca, aby IPP odstawiać stopniowo, zmniejszając dawkę. Przykładowo można przejść na połowę dotychczasowej dawki albo przyjmować tabletkę co drugi dzień przez 1 do 2 tygodni. Takie tempo daje organizmowi czas na adaptację i zmniejsza ryzyko nawrotu dolegliwości.
Podczas zmniejszania dawki pomocne są proste zmiany nawyków, które mogą ograniczyć pieczenie. Przy łagodnym nawrocie objawów można doraźnie sięgnąć po środki zobojętniające dostępne w aptece. Pomocne bywają też poniższe zasady:
- jedz mniejsze porcje, ale częściej
- unikaj jedzenia na 2-3 godziny przed snem
- ogranicz produkty, które nasilają zgagę, takie jak ostre przyprawy, cytrusy czy kawa
- podnieś wezgłowie łóżka o kilka centymetrów, jeśli pieczenie dokucza ci w nocy.
7
Źródła:
