Nowotwory pozostają jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie, a jednocześnie rośnie zapadalność na raka przed 50. rokiem życia. W analizie opublikowanej w „Nature Medicine” oszacowano, że 37 procent z 18,7 miliona nowych przypadków raka rozpoznanych w 2022 roku było związanych z czynnikami możliwymi do uniknięcia. Badacze przeanalizowali 30 przyczyn uznanych za potencjalnie modyfikowalne poprzez zmiany zachowań lub warunków środowiskowych. Około 30 procent przypadków u kobiet i 45 procent u mężczyzn zakwalifikowano jako możliwe do zapobieżenia w ujęciu populacyjnym.
Najczęstsze przyczyny raka możliwe do uniknięcia według analizy globalnej
Wśród czynników ryzyka wskazano elementy behawioralne, środowiskowe i zawodowe. Do najczęstszych należą palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, otyłość, niewystarczająca aktywność fizyczna, używanie tytoniu bezdymnego, zanieczyszczenie powietrza, promieniowanie ultrafioletowe oraz zakażenia. Autorzy podkreślili, że znaczenie poszczególnych czynników różni się w zależności od regionu świata i poziomu rozwoju gospodarczego.
Palenie papierosów a ryzyko nowotworu jako główny czynnik
Amar Rewari, lekarz medycyny i kierownik radioterapii onkologicznej w Luminis Health, prowadzący podcast „Value Health Voices”, wskazuje, że tytoń pozostaje największym pojedynczym czynnikiem ryzyka nowotworów na świecie. W analizie podkreślono, że ograniczenie palenia przyniosło jedne z największych postępów w profilaktyce onkologicznej w ostatnich dekadach. Dane pokazują, że niewielka liczba czynników odpowiada za znaczną część globalnego obciążenia chorobą nowotworową.
Alkohol a ryzyko raka oraz otyłość i brak aktywności fizycznej a nowotwory
Spożywanie alkoholu, nadmierna masa ciała oraz niski poziom aktywności fizycznej zostały wskazane jako czynniki, które w istotny sposób wpływają na ryzyko rozwoju wielu typów nowotworów. Badanie pokazuje, że codzienne wybory związane ze stylem życia mają znaczenie w długiej perspektywie czasowej. W ujęciu populacyjnym nawet niewielkie zmiany w zakresie diety, ruchu i masy ciała mogą przełożyć się na ograniczenie liczby nowych zachorowań.
Zakażenia HPV H. pylori wirusowe zapalenie wątroby a rak w różnych regionach świata
W krajach o niższych zasobach istotną rolę odgrywają nowotwory związane z przewlekłymi infekcjami. Rak żołądka powiązany z zakażeniem Helicobacter pylori częściej rozpoznawano w Japonii i Korei, natomiast rak wątroby związany z wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C był szeroko reprezentowany w Afryce. Autorzy zwracają uwagę, że zwiększenie dostępu do szczepień przeciw WZW B oraz szczepień przeciw HPV, a także badań przesiewowych, wiąże się ze spadkiem częstości zachorowań.
Zanieczyszczenie powietrza a nowotwory oraz promieniowanie UV a rak skóry
Czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie powietrza i ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe, również zostały wskazane jako istotne elementy globalnego ryzyka. Profilaktyka nowotworów nie ogranicza się wyłącznie do decyzji indywidualnych, lecz obejmuje także działania systemowe dotyczące jakości powietrza, warunków pracy i ochrony przed nadmiernym nasłonecznieniem.
40 procent nowotworów można zapobiec w ujęciu populacyjnym
Autorzy badania podkreślają, że określenie „możliwe do zapobieżenia” odnosi się do wzorców widocznych w badaniach populacyjnych, a nie do indywidualnych historii pacjentów. Nowotwory rozwijają się często przez wiele lat, a czynniki ryzyka nakładają się na siebie. Dane mają na celu wskazanie obszarów, w których interwencje zdrowia publicznego mogą przynieść największy efekt w skali globalnej.
Badanie Nature Medicine czynniki ryzyka raka 2026 a znaczenie dla polityki zdrowia publicznego
Wyniki analizy podkreślają znaczenie profilaktyki nowotworów jako elementu strategii zdrowia publicznego. Amar Rewari zaznacza, że ograniczenie dobrze poznanych czynników ryzyka na poziomie populacyjnym może w dłuższej perspektywie przełożyć się na zmniejszenie liczby nowych zachorowań. Badanie pokazuje, że działania systemowe wspierające zdrowy styl życia, dostęp do szczepień oraz czystsze środowisko są istotnym elementem ograniczania globalnego obciążenia chorobą nowotworową.
