- Eksperci wskazują, że nagła zmiana węchu może być wczesnym objawem choroby Parkinsona lub Alzheimera
- Analiza z 2023 roku potwierdza, że skutki parosmii mogą trzykrotnie zwiększać ryzyko myśli samobójczych
- Regularny trening węchowy to jedna z najskuteczniejszych metod na to, by odzyskać prawidłowy węch
- To konkretne związki chemiczne w kawie lub czosnku odpowiadają za to, że zniekształcony węch staje się koszmarem
Parosmia, czyli gdy ulubione zapachy stają się koszmarem. Co to jest i kogo dotyczy?
Twoja ulubiona mała czarna nagle zaczęła pachnieć jak przypalona guma lub gnijące odpady? To nie problem z kawą, a sygnał, że twój zmysł węchu może być zaburzony. Zjawisko to nosi nazwę parosmii i coraz więcej osób, także w Polsce, zgłasza podobne problemy z węchem. Według analiz z ubiegłego roku, po pandemii COVID-19 z tego typu jakościowymi zaburzeniami węchu może zmagać się nawet 4,8% populacji.
Parosmia to nie całkowita utrata węchu, a jego zniekształcenie, które sprawia, że znane i lubiane aromaty stają się nie do zniesienia. Badanie dotyczące fizjopatologii i leczenia parosmii, opublikowane w 2025 roku, wskazuje, że zjawisko to często pojawia się z opóźnieniem, średnio trzy miesiące po infekcji wirusowej. Co ciekawe, naukowcy postrzegają ten etap jako ważny sygnał w procesie regeneracji neuronów węchowych.
Nie tylko kawa. Które zapachy i związki chemiczne wywołują parosmię?
Problem ten nie dotyczy wyłącznie kawy. Często na liście „zapachowych koszmarów” znajdują się również czosnek, cebula czy mięso, a winne są konkretne cząsteczki chemiczne. Jak donosi jedno z czasopism naukowych, badacze w 2024 roku zidentyfikowali 15 kluczowych związków wyzwalających parosmię. Okazuje się, że aż dziewięć z dziesięciu najczęstszych „winowajców” to pirazyny, czyli związki zawierające azot, lub lotne związki siarki.
To właśnie jeden z nich, 2-furanometanotiol, nadaje kawie charakterystyczny aromat, ale dla osób z parosmią staje się źródłem odrażającego zapachu. Uszkodzone w wyniku infekcji receptory węchowe błędnie interpretują sygnały wysyłane przez te cząsteczki. W efekcie mózg otrzymuje fałszywy komunikat, zamieniając przyjemność w dyskomfort.
Depresja i zagrożenie życia. Jakie są psychiczne i fizyczne skutki parosmii?
Zniekształcony węch to znacznie więcej niż problem sensoryczny. To realne obniżenie jakości życia i poważne zagrożenie dla zdrowia psychicznego. Badania nad wpływem utraty węchu na jakość życia, których wyniki opublikowano w 2025 roku, pokazują, że od 36% do 76% pacjentów z parosmią doświadcza depresji, a unikanie wspólnych posiłków prowadzi do izolacji społecznej.
Co więcej, analiza sprzed trzech lat wykazała, że osoby z parosmią po COVID-19 mają trzykrotnie większe prawdopodobieństwo wystąpienia myśli samobójczych. To również kwestia bezpieczeństwa, ponieważ osoby z zaburzeniami węchu są 2-3 razy bardziej narażone na zatrucie gazem czy niewykrycie pożaru.
Zmiana węchu to nie tylko skutek infekcji. Jakie choroby może zwiastować?
Chociaż zniekształcony zapach najczęściej jest skutkiem przebytej infekcji wirusowej, nie warto go ignorować. Taki objaw może być wczesnym sygnałem alarmowym poważnych chorób neurologicznych.
Eksperci z Fundacji Michaela J. Foxa oraz Stanford Medicine podkreślają, że utrata lub zmiana percepcji zapachów często na wiele lat poprzedza inne, bardziej charakterystyczne symptomy choroby Parkinsona czy Alzheimera. Dlatego każdą nagłą i niewyjaśnioną zmianę w odczuwaniu zapachów warto skonsultować z lekarzem, który może zlecić odpowiednią diagnostykę w celu wykluczenia poważniejszych schorzeń.
Jak odzyskać prawidłowy węch? Trening węchowy i inne metody leczenia parosmii
Jedną z najskuteczniejszych metod leczenia parosmii jest trening węchowy, który przynosi poprawę u ponad połowy pacjentów. Jak pokazują wyniki badania dotyczącego efektów trzymiesięcznego treningu węchowego z 2025 roku, polega on na regularnym i świadomym wąchaniu zestawu czterech intensywnych zapachów, na przykład róży, goździka, eukaliptusa i cytryny.
Czynność tę warto powtarzać dwa razy dziennie, poświęcając na każdy zapach około 20 sekund. Kluczem do sukcesu jest systematyczność przez co najmniej 4 miesiące. Dla trudniejszych przypadków medycyna rozwija nowe metody, takie jak wstrzykiwanie osocza bogatopłytkowego (PRP). Według badań Stanford Medicine, terapia ta może ponad 12-krotnie zwiększyć szansę na to, by odzyskać prawidłowy węch.
