Choroba Alzheimera rozwija się pod wpływem wielu czynników, ale część ryzyka można ograniczyć. Codzienne nawyki, dieta, aktywność fizyczna, kontrola wzroku i słuchu, a także dbanie o cholesterol, ciśnienie i cukrzycę wspierają zdrowie mózgu i pamięć w starszym wieku.
Choroba Alzheimera jak zapobiegać? Wiek i geny to nie wszystko
Choroba Alzheimera prowadzi do stopniowego pogorszenia pamięci, myślenia i zdolności uczenia się. Do czynników ryzyka, na które nie ma wpływu, należą wiek, genetyka i historia rodzinna. Dane wskazują, że nawet 45 proc. obecnych przypadków mogło być możliwych do uniknięcia przy wcześniejszym ograniczeniu czynników ryzyka związanych ze stylem życia i stanem zdrowia. „Jeśli chcesz zmniejszyć ryzyko demencji i choroby Alzheimera, są rzeczy, które możesz zrobić i które pozostają pod twoją kontrolą. Decyzje, które podejmujesz, i działania, które wykonujesz, mogą być bardzo ważne dla zdrowia twojego mózgu” – mówi Jessica Caldwell, neuropsycholog.
Aktywność fizyczna a Alzheimer. Ruch, nauka i relacje społeczne
Regularna aktywność fizyczna wspiera funkcjonowanie mózgu poprzez wpływ na procesy neurochemiczne oraz utrzymanie komórek nerwowych. Nawet umiarkowany ruch, taki jak chodzenie, pozostaje elementem powiązanym ze zdrowiem poznawczym w starszym wieku. Znaczenie ma także edukacja i budowanie rezerwy poznawczej, która rozwija się poprzez naukę i doświadczenia intelektualne. „To oznacza, że jeśli kiedykolwiek pojawi się w twoim mózgu proces taki jak demencja, masz z czego czerpać więcej i objawy pojawią się później niż u osoby bez tego rodzaju rezerwy poznawczej” – mówi neuropsycholog. Mózg wymaga stałej stymulacji, dlatego czytanie, gry, podróże czy słuchanie materiałów wymagających analizy wspierają jego funkcjonowanie. „Spróbuj być osobą uczącą się przez całe życie. Najważniejsze jest to, aby stale stawiać sobie wyzwania” – dodaje. Znaczenie mają również relacje społeczne, ponieważ izolacja ogranicza liczbę bodźców oraz sytuacji wymagających reakcji i komunikacji.
Dieta a choroba Alzheimera oraz kontrola zdrowia
Sposób odżywiania pozostaje jednym z elementów powiązanych z funkcjonowaniem mózgu. Dieta oparta na chudych źródłach białka, pełnych ziarnach, owocach i warzywach ogranicza stres oksydacyjny i stan zapalny. W praktyce stosuje się modele żywieniowe takie jak dieta śródziemnomorska, dieta DASH oraz dieta MIND. Istotna jest także kontrola wzroku i słuchu. Problemy ze wzrokiem ograniczają dopływ bodźców, a zalecane jest wykonywanie kompleksowych badań wzroku od 40. roku życia, szczególnie w kierunku zaćmy, jaskry i zwyrodnienia plamki żółtej. Utrata słuchu zmniejsza stymulację intelektualną i może prowadzić do wycofania z życia społecznego. „Ludzie wycofują się z sytuacji społecznych i ostatecznie zostają odizolowani, narażając się na dodatkowy czynnik ryzyka demencji i choroby Alzheimera” – zaznacza Jessica Caldwell. Zaleca się badanie słuchu co najmniej raz na dekadę do 50. roku życia, a następnie co trzy lata. Znaczenie ma także kontrola cholesterolu LDL, który sprzyja odkładaniu złogów w naczyniach krwionośnych, nadciśnienia wpływającego na przepływ krwi oraz cukrzycy związanej z zaburzeniami gospodarki insulinowej i stanem zapalnym.
Profilaktyka choroby Alzheimera obejmuje styl życia i ochronę zdrowia
Ryzyko choroby Alzheimera zwiększają również urazy głowy, w tym wstrząśnienia mózgu, dlatego zalecane jest stosowanie ochrony w sytuacjach narażenia na uderzenia. „Bardzo ważne jest, aby chronić mózg i zmniejszać ryzyko urazu głowy albo wstrząśnienia mózgu, kiedy wykonujesz czynności, przy których taka możliwość istnieje” – podkreśla neuropsycholog. Palenie tytoniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem choroby Alzheimera o około 40 proc., ponieważ wpływa na naczynia krwionośne i ogranicza dopływ tlenu oraz składników odżywczych do mózgu. Ograniczenie alkoholu ma znaczenie, ponieważ jego nadmierne spożycie działa neurotoksycznie i wpływa na pamięć oraz zdolność przetwarzania informacji. Zalecenia obejmują maksymalnie dwie porcje alkoholu dziennie u mężczyzn i jedną u kobiet. W codziennym funkcjonowaniu pomocne są także narzędzia wspierające pamięć, takie jak notatki, listy czy przypomnienia. „Tego typu działania są sposobem na poprawę pamięci, ponieważ aktywnie pracujesz nad zdolnością przypominania sobie informacji. Nawet jeśli są rzeczy, których nie możemy kontrolować, jest wiele takich, które możemy zrobić, aby zmniejszyć ryzyko. Wprowadzanie zmian może mieć znaczenie” – podsumowuje Jessica Caldwell, neuropsycholog.
