Chondromalacja rzepki: co to jest i na czym polega
Chondromalacja rzepki to rozmiękanie chrząstki stawowej znajdującej się na tylnej powierzchni rzepki. W prawidłowych warunkach chrząstka jest gładka i zmniejsza tarcie, dzięki czemu rzepka pracuje płynnie podczas zginania i prostowania kolana. StatPearls opisuje, że wraz z postępem choroby w chrząstce pojawiają się szczeliny, pęknięcia i ubytki (erozje).
Gdy chrząstka przestaje spełniać swoją rolę, rzepka może mocniej ocierać się o kość udową zamiast przesuwać się po niej płynnie. Sama chrząstka nie jest unerwiona, dlatego ból zwykle pochodzi z tkanek otaczających staw, na przykład z torebki stawowej lub przedniej poduszki tłuszczowej. To one reagują na stan zapalny i przeciążenia w obrębie stawu.
Ból kolana przy schodzeniu po schodach: skąd się bierze
Ból przy schodzeniu po schodach wiąże się z dużym obciążeniem stawu rzepkowo udowego. W tym ruchu na kolano działają siły wielokrotnie większe niż masa ciała. NCBI Bookshelf opisuje, że schodzenie po schodach, przysiady i klękanie to sytuacje, w których rzepka jest najsilniej dociskana do kości udowej.
Dolegliwości może nasilać nieprawidłowe śledzenie rzepki, czyli sytuacja, w której rzepka nie przesuwa się prawidłowo w swoim torze. Wtedy nacisk koncentruje się w jednym miejscu, co sprzyja miejscowemu przeciążeniu i ostrzejszemu bólowi. Często pojawia się też trzeszczenie lub chrupanie słyszalne przy zginaniu i prostowaniu kolana.
Objawy chondromalacji rzepki: ból pod rzepką i inne sygnały
Ból przy schodzeniu po schodach nie jest jedynym objawem chondromalacji rzepki. Dolegliwości często mają charakter rozlany, są odczuwane z przodu kolana lub pod rzepką i trudno wskazać jedno bolesne miejsce. Typowy jest też tzw. ból teatralny, czyli narastający dyskomfort podczas długiego siedzenia z ugiętymi kolanami, na przykład w kinie lub w samochodzie.
Poza bólem mogą pojawić się także inne objawy chondromalacji rzepki:
- obrzęk i wysięk w okolicach kolana
- widoczne osłabienie i zanik mięśnia czworogłowego uda
- uczucie niestabilności lub "uciekania" kolana
- trzeszczenie (tzw. krepitacje) odczuwalne pod rzepką podczas ruchu
Diagnostyka chondromalacji rzepki: badanie i obrazowanie
Rozpoznanie chondromalacji rzepki opiera się na badaniu fizykalnym i ocenie objawów. Jednym z podstawowych testów jest tzw. test Clarka, w którym lekarz dociska rzepkę i prosi pacjenta o napięcie mięśnia uda. Ból w trakcie testu może wskazywać na problem w obrębie chrząstki. StatPearls podkreśla też rolę badań obrazowych w ocenie stopnia zmian.
Najdokładniejszą metodą oceny chrząstki jest rezonans magnetyczny (MRI), który może wykazać ubytki niewidoczne w RTG. Zdjęcie RTG wykonuje się zwykle w kilku pozycjach, aby ocenić ustawienie rzepki. W wybranych przypadkach wykorzystuje się też tomografię komputerową lub artroskopię, która pozwala obejrzeć wnętrze stawu kamerą.
Leczenie chondromalacji rzepki i ćwiczenia w fizjoterapii
W większości przypadków chondromalację rzepki leczy się zachowawczo, czyli bez operacji. PubMed Central wskazuje, że podstawą postępowania jest odpowiednio dobrana fizjoterapia. Ważne jest nie tylko samo kolano, ale też wzmacnianie mięśni bioder, które stabilizują całą kończynę dolną i mogą odciążać staw rzepkowo udowy w codziennym ruchu.
W klasyfikacji stosowanej w polskim systemie ochrony zdrowia (NFZ) chondromalacja rzepki figuruje pod kodem M22.4. Przy skierowaniu na rehabilitację w praktyce stosuje się różne formy fizjoterapii i zabiegi przeciwbólowe:
- kinezyterapia (ćwiczenia wzmacniające mięśnie nóg i bioder)
- laseroterapia punktowa lub skanerem
- ultradźwięki miejscowe
- elektroterapia i masaże lecznicze
Jeśli pacjent otrzyma skierowanie na fizjoterapię, powinien je zarejestrować w wymaganym terminie. W terapii dużą rolę odgrywa regularność, bo ćwiczenia mają wzmacniać mięśnie stabilizujące i zmniejszać przeciążenia w stawie. Nawet po ustąpieniu bólu warto kontynuować zalecone ćwiczenia, aby ograniczać dalsze ścieranie chrząstki i zmniejszać ryzyko bardziej inwazyjnego leczenia w przyszłości.
6
Źródła:
- StatPearls
- StatPearls (NCBI Bookshelf)
- NCBI Bookshelf — StatPearls
- PubMed Central (PMC)
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2020 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz.U. 2021 poz. 265)
