Przełom nadnerczowy (ostra niewydolność kory nadnerczy): przyczyny, objawy i leczenie

2015-07-17 11:57 Monika Majewska

Przełom nadnerczowy, czyli ostra niewydolność kory nadnerczy, zwykle rozwija się u pacjentów z przewlekłą niedoczynnością kory nadnerczy, także tych prawidłowo leczonych. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia, w związku z tym wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej. Jakie są przyczyny i objawy przełomu nadnerczowego? Jak przebiega leczenie schorzenia?

Przełom nadnerczowy, czyli ostra niewydolność kory nadnerczy, to stan wywołany dekompensacją, czyli wyczerpaniem się sił zapasowych kory nadnerczy (tj. sił, które dotychczas wyrównywały istniejącą wadę), w wyniku której dochodzi do zaostrzenia przewlekłej niedoczynności kory nadnerczy. Wówczas nie jest ona w stanie produkować w wystarczającej ilości kortyzolu.

Przełom nadnerczowy: przyczyny

Przyczyną przełomu nadnerczowego zwykle jest nieumyślne odstawienie zażywanych leków sterydowych (głównie u osób starszych). Przyczynami przełomu nadnerczowego mogą być także odwodnienie (wskutek masywnych wymiotów bądź obfitej biegunki), ogólnoustrojowe infekcje, uraz nadnerczy (np. w przebiegu zabiegu chirurgicznego), wysiłek fizyczny i stres. Są to sytuacje, w wyniku których dochodzi do zwiększenia zapotrzebowania na hormony kory nadnerczy. Przyjmowanie takich leków, jak ketokonazol, mitotan, fenytoina oraz ryfampicyna - ze względu na ich negatywny wpływ na wytwarzanie oraz metabolizm hormonów kory nadnerczy - również może doprowadzić do wystąpienia przełomu nadnerczowego.

Ostra niewydolność kory nadnerczy zwykle rozwija się pacjentów z przewlekłą niedoczynnością kory nadnerczy, także tych prawidłowo leczonych, jednak może również rozwinąć się u osób z ciężką chorobą ogólnoustrojową (np. posocznicą meningokokową z rozsianym wykrzepianiem wewnątrznaczyniowym – DIC, zwaną zespołem Waterhouse’a-Friderichsena), u których doszło do obustronnego zawału krwotocznego kory nadnerczy lub u pacjentów leczonych środkami przeciwkrzepliwymi (antykoagulantami).

U osób zdrowych przełom nadnerczowy może być konsekwencją leczenia przeciwgrzybiczego ketokonazolem (jest to silny inhibitor steroidogenezy nadnerczowej), być pierwszym objawem niedoczynności kory nadnerczy (ma to miejsce zwykle u pacjentów z nierozpoznaną chorobą Addisona, czyli pierwotną niedoczynnością kory nadnerczy) lub choroby nowotworowej (przerzutów do nadnerczy).

Przełom nadnerczowy: objawy

Przełom nadnerczowy zwykle daje objawy, które zapowiadają możliwość wystąpienia takiego stanu. Niestety, nie są one charakterystyczne i mogą wskazywać raczej na schorzenia gastryczne lub grypę, tj.: utrata apetytu, nudności, bóle i zawroty głowy, osłabienie i ogólne złe samopoczucie. Następnie dołączają do nich inne objawy, które wskazują na przełom nadnerczowy, tj.:

  • nudności, wymioty i biegunka, które mogą doprowadzić do odwodnienia
  • nasilające się uczucie osłabienia, będące wynikiem zaburzeń elektrolitowych
  • bóle brzucha, okolicy krzyżowej, mięśni i stawów
  • gorączka
  • niedociśnienie tętnicze
  • hipotonia ortostatyczna (spadek ciśnienia tętniczego po przyjęciu pozycji stojącej)
  • zaburzenia świadomości i trudności w nawiązaniu kontaktu, które mogą doprowadzić do śpiączki

Przełom nadnerczowy wtórny dodatkowo charakteryzuje się objawami przewlekłej niedoczynności przysadki takimi jak: twarz nalana o woskowym odcieniu, brak zarostu na twarzy u mężczyzn, sucha i jasna skóra, brak owłosienia, otyłość, obrzęki, u kobiet występuje brak miesiączki.

Ważne

Przełom nadnerczowy zagraża życiu!

Przełom nadnerczowy jest stanem bezpośrednio zagrażającym życiu, ponieważ może doprowadzić do wstrząsu, zapaści krążeniowej, niewydolności wielonarządowej lub posocznicy. Dlatego po pojawieniu się u chorego objawów przełomu nadnerczowego, należy jak najszybciej wezwać pogotowie.

Przełom nadnerczowy: pierwsza pomoc i leczenie

W wypadku wystąpienia ww. objawów ratownik medyczny lub lekarz powinien jak najszybciej pobrać odrobinę krwi chorego do późniejszych badań (oznaczenia stężenia kortyzolu i ACTH), a następnie do drugiej żyły podać choremu hydrokortyzon. Powinien to zrobić, nie czekając na wyniki badań, ponieważ mniejszym błędem jest niepotrzebne podanie hydrokortyzonu, niż brak tego rodzaju zabiegu. W następnej kolejności należy uzupełnić niedobory płynów i elektrolitów (w szczególności sodu) poprzez podanie kroplówki, czyli wlewu z soli fizjologicznej oraz glukozy. Pacjent wymaga hospitalizacji, ponieważ zastrzyki z hydrokortyzonem należy powtarzać.

Bibliografia: Burska, K., Kluj P., Nowakowski M., Postępowanie przedszpitalne i wczesnoszpitalne w stanach nagłych chorób gruczołów wydzielania wewnętrznego, „Anestezjologia i Ratownictwo” 2011, nr 5.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
jola
|

Niestety to prawda co do kompetencji lekarzy. Ja również błąkałam się po wielu lekarzach, a objawy przełomu miałam przynamniej raz na miesiąc. Do tego doszło ogólne złe samopoczucie, które jeden z lekarzy chciał leczyć u psychologa.. Dzięki Bogu trafiłam do lekarza, który znał taki przypadek i od razu, po kolorze skóry poznał się że to Addison.

nadnerczowa83
|

Witam, podejrzewam, że również mam tę chorobę, nie trafiłam na żadnego kompetentnego lekarza. Proszę o kontakt jeśli ktoś z Państwa zechciałby opowiedzieć na kilka moich pytań. Mój mail: mlwk376@gmail.com

Adrian82
|

Witam, u mnie swierdzono niedoczynnosc kory nadnerczy poprzez uszkodzona przysadke mozgowa zespol pustego siodla tureckiego...chcialbym zapytac czy maja te schorzenie mozna cwiczyc fitness biegi jakies lekko silownie ??

Grażyna
|

Witam.
U mojej córki (25) jest podejrzenie Addisona).
Pani juz wszystko wie, chciałabym porozmawiać. Podaję adres : gragars@o2.pl, lub telefon 666 896 604.
Będę wdzięczna za kontakt.
Pozdrawiam.

Ewa
|

W swojej długoletniej wędrówce od lekarza do lekarza-ani jeden,spośród kilkudziesięciu,nie pomyślał o nadnerczach-równierz ledwo przeżyłam niejeden przełom z bardzo charakterystycznymi dla niego objawami,i nikt nawet nie pomyślał o nadnerczach-ta niewiedza lekarzy jest porażająca i śmiertelnie niebezpieczna

BBC
|

Chcialabym powiedziec, jako osoba chora na Chorobe Addisona od 30 lat, ze jestem dobrze poinforowaa o swojej chorobie. Niestety pracownicy pogotowia nie. Ostatnio znalazlam sie w niezwylke stresujacej sytuacji. Nosze bransoletke z informacja o chorobie, w torbie mam zaswiadczenie o chorobie i tryb postepowania dla sluzb medycznych w razie roznych zdarzen. Pogotowie nie zawazylo bransoletki, znalazlam sie w tragicznej dla mne sytuacji, poniewaz lekcewazono moje objawy i praktycznie nie wierzono (zarowno ratownicy jak i lekarze pogotowia), ze dochodzi u mnie do przelomu. Pogotowie dopiero za 3 razem postapilo wlasciwie. Zabrano mnie do szpitala, niestety juz w czasie rozwnietego przelomu i ostra niewydolnoscia nerek. Uratowali mnie lekarze ze szpitala na Solcu. Powiedziano mi jednak, ze bylam juz o krok od tragicznego zakonczenia tej sytuacji. Przy odejsciu ze szpitala lekarz zyczyl mi zdrowia i powiedzial, ze bylam juz na bardzo cienkiej linii miedzy zyciem i smiercia. Zostalam zdiagnozowana 27 lat temu, po 2 latach "chodzenia" po lekarzch roznych specjalnosc (w tym endokrynologow) , rowniez w czasie ostrego przelomu nadnerczowego. Mialam szczescie, bo lekarz w szpitalu mial do czynienia z nadnerczami i wiedzial jak mnie uratowac. Ciekawa jestem ile osob tego szczescia nie ma i zmarlo. Uwazam, ze ratownicy i lekarze pogotowia musza byc lepie przeszkoleni, jezeli chodzi o te chorobe, bo moze to kosztowac zycie chorego.