Gestageny - funkcje, działanie, przeciwwskazania

2019-11-09 15:06 Natalia Młyńska

Gestageny to grupa hormonów steroidowych działających podobnie do progesteronu. Gestageny nie tylko odpowiadają za rozwój i podtrzymanie ciąży, stosowane są także w antykoncepcji. Do tego często stanowią wsparcie dla kobiet w okresie menopauzy. Co trzeba wiedzieć o gestagenach?

Spis treści

  1. Gestageny - funkcje
  2. Gestageny a ciąża
  3. Gestageny - podział ze względu na zakres zastosowań
  4. Gestageny - podział chemiczny
  5. Gestageny jako środki antykoncepcyjne
  6. Naturalny gestagen - progesteron

Gestageny to hormony steroidowe, które należą obok androgenów i estrogenów do hormonów działających na układ płciowy. Endogennym gestagenem jest progesteron odpowiedzialny za comiesięczne działanie na błonę śluzową macicy, a tym samym przygotowanie organizmu kobiety do ciąży, a następnie jej podtrzymywanie.

W latach 50. XX wieku zaczęto możliwe stało się chemiczne syntetyzowanie tego związku. Preparaty, których głównym składnikiem są syntetyczne pochodne związków progesteronu, nazywane są gestagenami.

Gestageny - funkcje

Gestageny są powszechnie stosowane:

Gestageny a ciąża

Gestagen endogenny produkowany podczas ciąży to progesteron. Działa w sposób pozwalający utrzymać w ciele kobiety rozwijający się zarodek.

Na początku ułatwia jego zagnieżdżenie w ścianie macicy. Progesteron sprawia, że mięśniówka się rozluźnia, macica jest odpowiednio ukrwiona i przygotowana do utrzymania ciąży.

Gestagen ten stymuluje do wzrostu łożysko, dzięki któremu zachodzi wymiana gazów, metabolitów i produktów energetycznych.

Gestageny - podział ze względu na zakres zastosowań

Ze względu na zakres zastosowań gestageny można podzielić na:

  • gestageny o szerokim zakresie stosowania:
    • medroksyprogesteron
    • noretisteron
    • linestrenol
  • gestageny o wąskim zakresie stosowania, spośród których wyróżnić można gestageny stosowane:
    • jako środki antykoncepcyjne (gestoden, dezogestrel, drospirenon)
    • w nawykowym poronieniu (hydroksyprogesteron)
    • w leczeniu nowotworów endometrium lub raka sutka (megestrol)
    • w zaburzeniach miesiączkowania (dydrogesteron, nomegestrol)
    • w leczeniu niepłodności (dydrogesteron, nomegestrol)

Gestageny - podział chemiczny

Ze względu na budowę chemiczną wyróżniamy:

  • pochodne progesteronu - pregnany, oprócz działania progesteronowego, mogą wykazywać działanie androgenne i charakterystyczne dla estrogenów
  • pochodne 19-nortestosteronu - estrany, które zazwyczaj wykazują, oprócz działania progestagennego również działanie androgenne
  • związki o budowie podobnej do norgestrelu - gonany o silnym działaniu gestagennym i słabym działaniu androgennym

Zazwyczaj gestageny o działaniu androgennym hamują owulację i wydzielanie gonadotropin przysadkowych, natomiast gestageny pozbawione działania androgennego i estrogennego silniej działają na błonę śluzową macicy oraz nie wpływają na owulację i wydzielanie gonadotropin.

Związki o działaniu estrogennym i androgennym mogą wykazywać działanie pośrednie. Należy dobrać odpowiedni gestagen w zależności od stanu chorobowego.

Gestageny jako środki antykoncepcyjne

Ze względu na drogę podania wyróżniamy środki:

  • doustne (tabletki) – różnią się między sobą dawką hormonów, zarówno estrogenów jak i gestagenów oraz schematem podawania, tabletki należy przyjmować codziennie przez 21, 24 lub 28 dni
  • plastry - hormony w tej postaci aplikowane są raz w tygodniu
  • implanty podskórne - długodziałające metody antykoncepcji, lek wszczepiany jest w okolicę przedramienia.

Przeciwwskazania:

Naturalny gestagen - progesteron

Naturalnym gestagenem występującym w ustroju kobiety jest progesteron, który służy przygotowaniu organizmu do zajścia, a następnie utrzymania ciąży. Progesteron jest metabolizowany w wątrobie i wydalany głównie z moczem. Progesteron jest hormonem wytwarzanym w:

  • jajnikach, jądrach
  • korze nadnerczy
  • łożysku (od 3 miesiąca ciąży)

Działanie progesteronu polega na:

  • wywoływaniu zmian w błonie śluzowej macicy przygotowujących do ciąży
  • ułatwianiu owulacji
  • umożliwianiu rozwoju endometrium, umożliwianiu implantacji zarodka
  • hamowaniu nadmiernego rozrostu endometrium pod wpływem działania estrogenów
  • zmniejszeniu perystaltyki jajowodów
  • wywieraniu wpływu na śluz, który staje się gęsty i nieprzenikliwy dla plemników
  • pobudzaniu gruczołu mlekowego.

Źródła:

  1. Błażej Męczekalski - Endokrynologia ciąży, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
  2. Z. Słomko - Ginekologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
  3. G. Bręborowicz - Położnictwo i ginekologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
O autorze
Natalia Młyńska
Natalia Młyńska
Studentka kierunku lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi. Jej największą pasją jest medycyna. Uwielbia też sport, głównie bieganie i taniec. Chciałaby swoich przyszłych pacjentów leczyć tak, aby widzieć w nich człowieka, nie tylko chorobę.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE