Borelioza - badania. Zbadaj siebie i kleszcza

2019-06-06 10:26 mgr Karolina Karabin, biolog molekularny, diagnosta laboratoryjny, Cambridge Diagnostics Polska

Po ukąszeniu przez kleszcza zaleca się wykonać badania, dzięki którym można stwierdzić, czy jest się zakażonym boreliozą lub inną chorobą odkleszczową. Jednak na rozpoczęcie diagnostyki często trzeba czekać nawet kilka tygodni. Do tej pory warto wykonać badanie kleszcza, który nas ukąsił, aby sprawdzić, czy jest on nosicielem patogenów odpowiedzialnych za którąś z chorób odkleszczowych, a co za tym idzie - czym mógł nas zarazić. Sprawdź, jakie badania wykonać po ukąszeniu przez kleszcza i na czym polega badanie samego pajęczaka.

Spis treści:

  1. Borelioza wczesna miejscowa - badania laboratoryjne
  2. Borelioza wczesna rozsiana - badanie na boreliozę
  3. Borelioza późna  - jakie badania na wykrycie boreliozy?
  4. Borelioza z Lyme - monitorowanie leczenia
  5. Borelioza - krążące kompleksy immunologiczne
  6. Borelioza - test transformacji limfocytów (LTT)
  7. Borelioza - test CD57
  8. Berlioza - test ELFA i CLIA
  9. Borelioza - badanie kleszcza usuniętego ze skóry

Badania na boreliozę (odkleszczową chorobą bakteryjną powodowaną przez bakterie Borrelia burgdorferi oraz jej odmiany) zaleca się wykonać jak najwcześniej od momentu ukąszenia przez kleszcza.

W diagnostyce boreliozy z Lyme wykorzystuje się określone schematy diagnostyczne, które opierają się przede wszystkim na metodach serologicznych.

Jednak biorąc pod uwagę złożony patomechanizm choroby oraz ograniczenia metod laboratoryjnych, borelioza z Lyme może sprawiać wiele trudności diagnostycznych.

Dlatego na rynku pojawia się coraz więcej badań laboratoryjnych, które mogłyby rozwiązać ten problem. Niestety większość z nich nie ma potwierdzonej wartości diagnostycznej i nie powinna być wykorzystywana w rutynowej diagnostyce boreliozy z Lyme.

Borelioza wczesna miejscowa – badania laboratoryjne

Na tym etapie po kontakcie z zakażonym kleszczem dochodzi do miejscowego zakażenia i pojawienia się tzw. rumienia wędrującego (łac. erythema migrans), który jest objawem znamiennym dla boreliozy z Lyme.

Obecność rumienia w miejscu ugryzienia kleszcza jest wystarczająca, aby stwierdzić zakażenie krętkiem Borrelia. Etap wczesnej miejscowej boreliozy trawa od kilku dni do około 4 tygodni, a u chorego mogą pojawić się objawy grypopodobne.

Jest to najwcześniejszy etap zakażenia w którym metody serologiczne (ELISA i Western blot), badające obecność przeciwciał IgM i IgG, mogą dawać wyniki fałszywie ujemne. Na tym etapie obserwuje się tzw. okno serologiczne, czyli początkowy okres zakażenia w którym organizm jeszcze nie wytwarza przeciwciał przeciwko krętkom Borrelia.

Pierwsze przeciwciała IgM pojawiają się w około 2 tygodniu choroby, ale u większości osób ich obecność jest wykrywana dopiero po kilku tygodniach. W przypadku ujemnego wyniku serologicznego badanie należy powtórzyć po około 3-4 tygodniach od zakażenia.

Badania ELISA i Western blot są refundowane przez NFZ, jednak lekarz kierujący musi mieć podstawy do ich zlecenia. Prywatnie badanie ELISA kosztuje od 30 do 100 zł, a badanie Western blot od 80 do 200 zł.

Na bardzo wczesnym etapie zakażenia można rozważyć wykonanie badania molekularnego metodą PCR. Metoda wykrywa materiał genetyczny bakterii (DNA), którego jest najwięcej w płynach ustrojowych właśnie we wczesnej fazie zakażenia. Im dłuższy czas od zakażenia tym mniejsze prawdopodobieństwo wykrycia DNA bakterii.

Jednak należy mieć na uwadze, że w Polsce wciąż brakuje standaryzacji metod molekularnych w diagnostyce boreliozy z Lyme i dlatego metoda ta nie jest rekomendowana jako narzędzie diagnostyczne. Badanie molekularne nie jest refundowane przez NFZ i kosztują w granicach 160-200 zł.

Warto wiedzieć

Etapy zakażenia krętkiem Borrelia burgdorferi:

Borelioza wczesna rozsiana – badanie na boreliozę

Na etapie wczesnej rozsianej boreliozy dochodzi do zakażenia wielu narządów, stawów, mięśni, układu nerwowego oraz układu krążenia. Pojawia się wczesna neuroborelioza objawiająca się bólami głowy, zapaleniem nerwu twarzowego, zmęczeniem lub sztywnością karku. Faza ta trwa około kilku tygodni od momentu zakażenia.

Na etapie wczesnej rozsianej boreliozy występują przede wszystkim przeciwciała IgM. W 6-8 tygodniu od zakażenia zaczynają pojawiać się również przeciwciała IgG. Dlatego podstawą diagnostyki na tym etapie zakażenia są metody serologiczne.

Diagnostyka serologiczna boreliozy z Lyme rozpoczyna się od etapu przesiewowego, czyli wykonania czułego badania ELISA.

Jeśli wynik jest ujemny oznacza to, że nie wykryto krętków Borrelia lub wynik jest fałszywie ujemny. Kiedy wynik jest dodatni lub słabo dodatni, należy wykonać badanie potwierdzające metodą Western blot, która charakteryzuje się wysoką swoistością i ma ona na celu potwierdzenie wyników uzyskanych metodą ELISA.

W przypadku podejrzenia neuroboreliozy można wykonać badanie molekularne PCR z płynu mózgowo-rdzeniowego. Metoda PCR jest bardzo czuła, a biorąc pod uwagę, ze ilość krętków Borrelia w płynie mózgowo-rdzeniowym jest niewielka może być ono pomocne w postawieniu rozpoznania.

Jednak samo, bez wcześniejszego wykonania badania metodami serologicznymi nie stanowi podstawy do rozpoznania zakażenia.

Borelioza późna – jakie badania na wykrycie boreliozy?

Ostatnim etapem zakażenia jest borelioza późna, w której dochodzi do dalszego rozprzestrzeniania się bakterii do narządów i powstania coraz poważniejszych powikłań zakażenia. Pojawia się późna neuroborelioza, borelioza stawowa lub zanikowe zapalenie skóry. Borelioza późna może trwać nawet kilka lat.

Na tym etapie zakażenia w metodach serologicznych wykrywa się tylko przeciwciała IgG. Wysoki poziom IgG przeciwko krętkom Borrelia oraz współwystępowanie objawów wskazują na boreliozę z Lyme. Jednak w niektórych przypadkach (szczególnie u osób, u których bardzo szybko wdrożono antybiotykoterapię na wczesnym etapie zakażenia), przeciwciała IgM mogą utrzymywać się nawet przez kilka lat. W takich sytuacjach przeciwciała te nie są wskaźnikiem aktywnego zakażenia.

Czym jest borelioza?

Borelioza z Lyme – monitorowanie leczenia

Jedną z największych trudności w diagnostyce boreliozy z Lyme jest brak czułych i specyficznych markerów laboratoryjnych mogących ocenić skuteczność antybiotykoterapii. Standardowo do oceny jej efektywności stosuje się obserwację objawów chorobowych.

Badania wskazują, że do monitorowania skuteczności zakażenia krętkami Borrelia może mieć zastosowanie oznaczanie poziomu przeciwciał IgM i IgG skierowanych przeciwko krętkowemu antygenowi VLsE/C6.

Krętkowe białko VlsE/C6 powoduje bardzo silną i szybką odpowiedź układu odpornościowego. Dodatek tego antygenu do zestawu badań serologicznych, znacznie zwiększa czułość testu. Obecność przeciwciał IgG przeciwko białku VLsE/C6 u chorych z boreliozą z Lyme wynosi:

  • 20-50% u chorych na wczesnym etapie zakażenia
  • 70-90% u chorych we wczesnej rozsianej boreliozie
  • prawie 100% u chorych z późną boreliozą

Badanie nie jest refundowane przez NFZ i kosztuje w granicach 80-150 zł.

Borelioza - krążące kompleksy immunologiczne

Podstawą rozpoznania boreliozy z Lyme są badania serologiczne. Jednak istnieją sytuacje kliniczne, które powodują, że wyniki tych badań mogą być fałszywie ujemne. Jedną z nich jest obecność tzw. kompleksów immunologicznych, które składają się z antygenów krętków Borrelia oraz specyficznych dla nich przeciwciał IgM lub IgG.

Kompleksy immunologiczne blokują przeciwciała, uniemożliwiając ich wykrycie za pomocą metod serologicznych i z tego powodu mogą być przyczyną wyników fałszywie ujemnych. Problem ten pojawia się głównie przy bardzo intensywnych zakażeniach.

Jeśli u chorego występują ewidentne objawy boreliozy z Lyme, a wyniki badań są ujemne, niektóre laboratoria oferują badanie polegające na rozbijaniu chemicznym kompleksów immunologicznych. Zabieg ten ma na celu uwolnienie przeciwciał i dopiero wtedy pomiarze ich stężenia.

Badania wskazują, że zastosowanie takiej procedury przed wykonaniem badania serologicznego może znacznie zwiększyć wykrywalność przeciwciał przeciwko antygenom krętka Borrelia. Jednak metoda ta nie jest stosowana rutynowo z uwagi na brak jej standaryzacji w laboratoriach.

Cena badania waha się w granicach 110-210 zł (za przeciwciało IgM lub IgG) i nie jest refundowane przez NFZ.

Borelioza - test transformacji limfocytów (LTT)

Test transformacji limfocytów (LTT, ang. Lymphocyte Transformation Test) ma zastosowanie w różnych dziedzinach medycyny m. in. w transplantologii, alergologii oraz pośrednio w diagnostyce krętków Borrelia. W przypadku diagnostyki boreliozy z Lyme badanie polega na zidentyfikowaniu we krwi pacjenta obecności komórek układu odpornościowego (limfocytów T), które miały kontakt z bakterią. W teście wykorzystuje się technikę ELISPOT, której zasada jest podobna do metody ELISA, jest jednak od niej czulsza.

Niektórzy wskazują, że badanie LTT w kierunku krętków Borrelia powinno wykonać się w celu:

  • potwierdzenia aktywnego zakażenia u osób z dodatnim wynikiem badań serologicznych jednak bez objawów wskazujących jednoznacznie chorobę
  • potwierdzenia aktywnego zakażenia u osób z wynikami ujemnymi lub granicznymi w badaniach serologicznych, ale z klinicznymi objawami choroby
  • monitorowaniu zakażenia po antybiotykoterapii
  • ocenę wznowy boreliozy z Lyme

Według rekomendacji Grupy Roboczej opublikowanych w 2014 roku zarówno badanie LTT, jak i oznaczenie poziomu przeciwciał w krążących kompleksach immunologicznych nie są rekomendowane w diagnostyce boreliozy z Lyme.

Metody te muszą jeszcze przejść walidację (czyli potwierdzenie ich wiarygodności), aby być użytecznym narzędziem diagnostycznym.

Cena badania waha się w granicach 400-550 zł i nie jest ono refundowane przez NFZ.

Borelioza - test CD57

Marker powierzchniowy CD57 jest białkiem, które występuje na powierzchni komórek układu odpornościowego – komórek NK (ang. Natural Killers).

Lekarze z grupy ILADS, czyli Międzynarodowe Towarzystwo ds. Boreliozy i Chorób z Nią Powiązanych uważają, że w fazie przewlekłej boreliozy dochodzi do zahamowania funkcji układu odpornościowego, czego wyrazem jest zmniejszenie populacji komórek NK z markerem CD57.

Postulują, że oznaczanie ich liczby we krwi może służyć ocenie aktywności choroby. Jednak podobnie jak w przypadku metody LTT i rozbijania kompleksów immunologicznych, metoda ta wymaga jeszcze walidacji. Cena badania waha się w granicach 170 zł i nie jest ono refundowane przez NFZ.

Berlioza - test ELFA i CLIA

W diagnostyce boreliozy stosuje się przede wszystkim metodę ELISA (ang. Enzyme-Linked Immunosorbent Assay). Jednak w wielu laboratoriach są także używane inne metody serologiczne jak ELFA (ang. Enzyme Linked Fluorescent Assay) wykonywana analizatorem Vidas® i CLIA (ang. Chemiluminescent Immunoassay) wykonywana analizatorem Liaison®.

Czym one się różnią? Zasada działania trzech metod jest bardzo podobna i wykorzystuje specyficzne przeciwciała oraz ich zdolność do łącznia się antygenami. Metody ELFA i CLIA pozwalają na automatyzację analiz i szybsze wykonanie badań w laboratorium. Metody te są również w stanie wykryć niższe stężenia przeciwciał w badanym materiale biologicznym.

Jeśli chodzi o wiarygodność uzyskanych wyników trzema metodami są one niemal takie same. Wyniki dodatnie lub słabo dodatnie uzyskane metodami ELFA i CLIA, podobnie jak w przypadku metody ELISA, powinny być potwierdzone metodą Western blot.

    Warto wiedzieć

    Borelioza - badanie kleszcza usuniętego ze skóry

    Niektóre laboratoria posiadają w swojej ofercie badanie kleszcza usuniętego ze skóry pod kątem obecności DNA krętków Borrelia. Według rekomendacji Grupy Roboczej opublikowanych w 2014 roku badanie takie absolutnie nie jest metodą diagnostyczną boreliozy z Lyme.

    Pomimo, że ryzyko przeniesienia bakterii z kleszcza na człowieka jest proporcjonalne do czasu ssania krwi, to obecność DNA krętka w kleszczu nie jest jednoznaczna z zakażeniem, a jego brak również nie wyklucza zakażenia.

    Zwolennicy metody uważają, że jest ono pomocne w podjęciu decyzji o wprowadzeniu antybiotykoterapii u osób z objawami wskazującymi na boreliozę z Lyme, jednak bez obecności rumienia wędrującego. Cena takiego badani waha się w granicach 100-500 zł i nie jest ono refundowane przez NFZ.

    Piśmiennictwo

    1. Diagnostyka laboratoryjna chorób odkleszczowych Rekomendacje Grupy Roboczej: Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny, Konsultant Krajowy w dziedzinie chorób zakaźnych, Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Polskie Towarzystwo Wirusologiczne, Warszawa 2014.
    2. Rychlik U. i wsp. Test transformacji limofcytów (LTT) diagnostyka laboratoryjna. Journal of Laboratory Diagnostics 2013, 49 (4);  425-428.
    3. Marques A. R. Laboratory Diagnosis of Lyme Disease - Advances and Challenges. Infect Dis Clin North Am. 2015; 29(2): 295–307.
    4. Marques A. i wsp. Natural killer cell counts are not different between patients with post-Lyme disease syndrome and controls. Clin Vaccine Immunol. 2009;16:1249–1250.
    5. Krzemień P. J. Znaczenie antygenu Vlse/C6 jako markera w diagnostyce wczesnej boreliozy z Lyme i badaniu skuteczności jej leczenia. Health Problems of Civilization 2017; 11 (2): 87-92.
    6. Miąskiewicz K. i wsp. Propozycja nowego podejścia metodycznego i interpretacji wyników oznaczeń przeciwciał przeciwko Borrelia burgdorferi – analiza składu przeciwciałowego krążących kompleksów immunologicznych. Reumatologia 2011; 49, 5: 328–334.
    7. Muraczyńska B. i Gałęziowska E. Kontrowersje związane z diagnozą i leczeniem boreliozy na świecie. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2015; 21 (4): 372–377.
    O autorze
    Karolina Karabin, diagnosta molekularny
    dr n. med. Karolina Karabin, biolog molekularny, diagnosta laboratoryjny, Cambridge Diagnostics Polska

    Z wykształcenia biolog ze specjalizacją mikrobiologia i diagnosta laboratoryjny z 10-letnim stażem w pracy laboratoryjnej oraz członek Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka. Na co dzień jako specjalista w zakresie diagnostyki laboratoryjnej prowadzi dział merytoryczny w Cambridge Diagnostics Polska oraz współpracuje z zespołem dietetyków w Poradni dietetycznej przy Cambridge Diagnostics.

    Autorka wielu prac naukowych i popularnonaukowych z zakresu diagnostyki laboratoryjnej, biologii molekularnej i żywienia. Kierownik grantów naukowych realizowanych w Pracowni Diagnostyki Molekularnej przy Klinice Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych WUM. W tym roku planuje obronę rozprawy doktorskiej na I Wydziale Lekarskim WUM z zakresu genetyki białaczek.

    Ze specjalistami dzieli się swoją praktyczną wiedzą na konferencjach naukowych, szkoleniach oraz na łamach czasopism oraz na portalach internetowych. Szczególnie zainteresowana wpływem żywienia i współczesnego stylu życia na procesy molekularne w organizmie.

    Czy artykuł był przydatny?
    Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

    NOWY NUMER

    W numerze 9/2019 "Zdrowia": jak leczyć schorzenia stóp, fakty o chorobie Hashimoto, czerniak pokonany, miłość w jesieni życia, co mówią nasze sny, pomidory palce lizać. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i praktycznych wskazówek!

    Dowiedz się więcej
    Miesięcznik Zdrowie 9/2019
    KOMENTARZE
    mama
    |

    Czy kleszcz zarażony Boreliozą przeniósł patogen do krwi Twojego dziecka zależy też od tego ile czasu był wbity w skórę. KZM (kleszczowe zapalenie mózgu) jest powodowane przez wirusa RNA, a wirus ten znajduje się w śliniankach kleszcza, więc od razu jest przenoszony do krwioobiegu. Z krętkami borelli jest trochę inaczej, znajdują się one w układzie pokarmowym kleszcza, więc muszą się wymieszać z krwią wypitą przez kleszcza, żeby się uaktywnić, a więc trwa to już trochę dłużej. Obserwuj dziecko, każda grypa czy ból mięśni i stawów teraz to znak że trzeba zrobić badania na obecność przeciwciał (test Elisa a jak wyjdzie dodatni lub wątpliwy to Western Blott) i bądź czujna. Choroba jest podstępna i niszczy życie. Dobrze, że zbadałaś kleszcza - wiesz teraz na co zwrócić uwagę. Polecam laboratorium Amplicon do badania kleszczy. I powodzenia!

    terehaza
    |

    Moja już 20 l. córka miała rumień wędrujący w wieku ok 5 r.ż. (na pewno nie chodziła jeszcze do szkoły) bardzo często chorowała na grypę, przeziębienia, anginy i.td. z bardzo wysoka temp nawet ponad 40 *C, gdzie oprócz leków przeciw gorączkowych musiałam jej robić zimne okłady przez kilka godzin, potem bolały ją stawy, głowa. Miała raz nawet zrobione CRP i ASO i nic nie wyszło. Jak miała ten rumień wędrujący to oczywiście pokazałam go pediatrze, ale ona skierowała mnie do dermatologa a ta dała jakąś robioną maść, która nic nie pomogła, po jakimś czasie ten rumień sam zniknął a potem znowu się pojawił ale już troszkę dalej i tak było chyba z 3 - 5 razy, nasi lekarze nic na to, powiedzieli, ze pewnie ma uczulenie na komary i dlatego tak wygląda. Teraz ma częste bóle głowy, Z.O.K. i inne dolegliwości, zastanawiamy się, czy to nie od kleszcza i jakie i gdzie można zrobic wiarygodne badania na neuroboreliozę po tylu latach. Proszę o pomoc.

    Ania
    |

    I co Pani zrobiła? Jestem właśnie w podobnej sytuacji?

    magda
    |

    i co zrobiliscie? mam obecnie identyczna sytuacje

    Aga
    |

    Czy mogłabym prosić o podanie nazwy tego testu. Będę wdzięczna.

    marta
    |

    Witam, chcialabym wyslac kleszcza do badania. Czy zna ktos jakies sprawdzone laboraturium w Poznaniu? Zastanawiam sie nad Centrum Badan DNA...

    Mirin
    |

    Test na borelioze w aptece? tez myslałam ze takich nie ma, ale poszperałam i zadzwoniłam do jednej z aptek które miały go w ofercie. Okazało sie że to produkt przeznaczony tez w niektorych krajah tez do laboratorium, wykrywa wszesna borelioze. farmaceutka bardzo przychylnie mówiła o takich testach dla pacjentów. mysle ze kazdy sposób zwiekszajacy prawdopodobienstwo wykrycia tego cholerstwa jest dobry!

    Alina85
    |

    Ja klescza złapałam na skwerze w parku. wyjełam go z pachwiny i nie robiłabym z tym faktem nic gdyby nie jakieś dziwne objawy, jakby przy grypie gorączka. W aptece widziałam test na borelioze w tej pierwszej fazi , średnio przekonana kupiłam. po 10 min od dodania krwi szok, wynik dodatni!!! poleciałam do lekarza, zrobiłam badana dodatkowe i sie okazało że kleszcz był zarażony. potem antybiotyk przez kilka tygodni. niestety wiosna za oknem, co roku jest z tymi kleszczami gorzej..

    Gosia
    |

    Samo badanie nie jest drogie, a im szybciej zostanie wykryte choróbsko tym lepiej dla nas.

    Ewa
    |

    Witam. Moja 4 letnia córeczka załapała kleszcza. Wyjęty, zniesiony do badania w kierunku boreliozy. Wynik zawalił mnie z nóg - kleszcz zakażony! Lekarz rodzinny nie bardzo wiedział co z tym zrobić. Dostaliśmy skierowanie do szpitala - oddział chorób zakaźnych. Pojechaliśmy natychmiast. Na izbie przyjęć pani doktor zbadała dziecko, obejrzała, " rumienia nie ma, bólów głowy i stawów nie ma, bez sensu pani tego kleszcza badała, szkoda pieniędzy". I co teraz? - pytam. No kleszcza leczyć nie będziemy. I dostaliśmy wypis. Zapytałam jeszcze czy jakichś wyników dziecku nie robić? Nie ma potrzeby.
    Trochę się boję szczerze mówiąc i chyba zrobię prywatnie jakieś badania, ale podobno dopiero po 6 tygodniach mogę. Szpital ogromny wojewódzki to chyba jonowy tam nie pracują. Ktoś coś poradzi?